Khơi thông nguồn nhân lực từ giáo dục trung học nghề

Hội thảo có sự tham dự và chủ trì của ông Vũ Thanh Mai, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Lê Huy Nam, Vụ trưởng Vụ Giáo dục, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương; ông Trần Thanh Đạm, Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, Bộ Giáo dục và Đào tạo; ông Đồng Văn Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội cùng lãnh đạo các vụ, cục thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các tổ chức quốc tế.

Bước đột phá trong phân luồng và phát triển nguồn nhân lực

Phát biểu khai mạc, ông Vũ Thanh Mai nhấn mạnh, Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo đã đặt ra yêu cầu phát triển hệ thống giáo dục nghề nghiệp hiện đại, mở, linh hoạt và hiệu quả; trong đó, việc bổ sung cấp trung học nghề tương đương trung học phổ thông là một chủ trương có ý nghĩa chiến lược.

Theo Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, đây không đơn thuần là việc bổ sung thêm một cấp học mới mà là sự đổi mới căn bản trong tư duy phân luồng, hướng nghiệp và tổ chức lại cấu trúc hệ thống giáo dục quốc dân theo hướng thực học, thực nghiệp, liên thông và hội nhập.

Trung học nghề cần được nhìn nhận như một con đường học tập chất lượng dành cho học sinh sau trung học cơ sở, vừa bảo đảm nền tảng văn hóa, vừa trang bị kỹ năng nghề nghiệp, đồng thời mở ra cơ hội học tập suốt đời và tham gia thị trường lao động.

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng công tác phân luồng và giáo dục nghề nghiệp thời gian qua đã đạt được những kết quả nhất định nhưng vẫn còn nhiều rào cản.

Tâm lý xã hội coi đại học là con đường thành công chủ yếu vẫn tồn tại, trong khi giáo dục nghề nghiệp chưa thực sự tạo được sức hút đối với học sinh và phụ huynh. Bên cạnh đó, sự gắn kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, giữa chương trình học và nhu cầu nhân lực của thị trường lao động còn chưa chặt chẽ.

Làm rõ những điểm nghẽn này, ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, cho biết tỷ lệ học sinh sau trung học cơ sở lựa chọn học nghề hiện mới đạt khoảng 19%.

Mô hình đào tạo hiện hành còn tồn tại tình trạng học sinh phải theo học đồng thời hai chương trình riêng biệt gồm văn hóa và nghề nghiệp, dẫn tới quá tải, trong khi hiệu quả liên thông và khả năng tiếp cận thị trường lao động chưa như kỳ vọng.

Theo Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, mô hình trung học nghề được quy định trong Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) sẽ góp phần tạo ra một lộ trình học tập rõ ràng hơn cho người học.

Chương trình được thiết kế theo hướng tích hợp, kết hợp kiến thức văn hóa phổ thông với đào tạo nghề nghiệp, giúp học sinh vừa có nền tảng học vấn cần thiết, vừa sở hữu kỹ năng nghề để tham gia thị trường lao động hoặc tiếp tục học lên các trình độ cao hơn.

Xây dựng mô hình đào tạo linh hoạt, gắn kết doanh nghiệp

Một trong những tham luận thu hút sự quan tâm tại hội thảo là bài trình bày của ông Đồng Văn Ngọc, Bí thư Đảng ủy, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội, về định hướng tuyển sinh và phát triển giáo dục trung học nghề trong bối cảnh pháp lý mới.

Theo ông, việc Nghị quyết số 71-NQ/TW cùng các luật mới về giáo dục và giáo dục nghề nghiệp có hiệu lực từ năm 2026 đã tạo hành lang pháp lý thuận lợi để tháo gỡ những vướng mắc kéo dài trong phân luồng và liên thông giáo dục.

Trên cơ sở đó, Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội xác định bốn định hướng trọng tâm giai đoạn 2026-2030, gồm: đổi mới tư duy tuyển sinh theo hướng hướng nghiệp tự nguyện; xây dựng chương trình đào tạo tích hợp thực chất; tăng cường mối liên kết hữu cơ giữa nhà trường và doanh nghiệp; đồng thời phát triển hệ thống liên thông linh hoạt dựa trên việc công nhận và tích lũy các mô-đun kiến thức, kỹ năng.

Đặc biệt, nhà trường hướng tới mô hình “đầu ra kép”, giúp học sinh vừa có bằng cấp tương đương trung học phổ thông, vừa có năng lực nghề nghiệp để tham gia thị trường lao động từ tuổi 18 hoặc tiếp tục học lên cao đẳng, đại học.

Các ý kiến tại hội thảo cũng nhấn mạnh kinh nghiệm quốc tế cho thấy giáo dục nghề nghiệp bậc trung học là cấu phần quan trọng trong hệ thống giáo dục của nhiều quốc gia phát triển. Việc thiết kế chương trình đào tạo gắn với doanh nghiệp, xây dựng chuẩn kỹ năng nghề nghiệp và bảo đảm tính liên thông là yếu tố quyết định thành công của mô hình này.

Phát biểu kết luận hội thảo, ông Vũ Thanh Mai khẳng định, qua hội thảo, các đại biểu đều thống nhất nhận thức rằng trung học nghề không phải là lựa chọn thay thế hay con đường dành cho những học sinh không vào được trung học phổ thông, mà là một hướng đi chính thức, có chất lượng và vị thế trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho rằng, để trung học nghề thực sự trở thành động lực phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, làm rõ mô hình đào tạo, cơ chế liên thông và công nhận văn bằng; đồng thời đẩy mạnh công tác hướng nghiệp, tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp và thay đổi nhận thức xã hội về giá trị của giáo dục nghề nghiệp.

Những kết quả của hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng tiếp tục nghiên cứu, tham mưu hoàn thiện chủ trương, chính sách phát triển giáo dục trung học nghề, góp phần xây dựng nguồn nhân lực có kỹ năng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Minh Hằng