Đào tạo nghề gắn với thị trường lao động: Hướng đi phù hợp trong giai đoạn mới

Một tiết thực hành của sinh viên Khoa Kỹ thuật điện - điện tử (Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội). Ảnh: Hiền Phương

Thực tế cũng cho thấy, giáo dục nghề nghiệp đang trở thành hướng đi được nhiều học sinh, phụ huynh chủ động lựa chọn trước yêu cầu mới của thị trường lao động.

Thay đổi nhận thức về học nghề

Sau kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, Nguyễn Bá Thùy Trang (xã Dương Hòa, Hà Nội) dù đủ điểm để đăng ký xét tuyển vào 2 trường đại học công lập, nhưng vẫn quyết định theo học ngành cắt gọt kim loại (Khoa cơ khí, Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội). Lý do, trước khi đưa ra quyết định, Nguyễn Bá Thùy Trang đã tìm hiểu kỹ nhu cầu tuyển dụng của doanh nghiệp, cơ hội việc làm và triển vọng phát triển nghề nghiệp. “Điều khiến tôi bị thuyết phục là thực tế hiện nay nhiều ngành nghề kỹ thuật đang khát nhân lực. Nghề tôi theo học được tiếp cận thực hành ngay từ đầu và có cơ hội đi làm sớm”, Nguyễn Bá Thùy Trang chia sẻ.

Tương tự, sinh viên Bùi Nguyễn Trung Hiếu (xã Xuân Mai, Hà Nội) đang học năm thứ nhất Khoa Kỹ thuật điện - điện tử (Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội) cho biết: “Khi còn học phổ thông, tôi đã tìm hiểu thông tin và nhận thấy lao động tay nghề cao sẽ có nhiều cơ hội việc làm. Vì vậy, dù đỗ đại học nhưng tôi quyết định đi học nghề, bởi ở trường nghề sẽ được đào tạo chuyên sâu, nhất là khi các trường có liên kết với doanh nghiệp trong quá trình đào tạo”.

Cùng với học sinh sau trung học phổ thông, xu hướng lựa chọn học nghề từ sớm theo mô hình đào tạo 9+ đang ngày càng phổ biến. Nhiều phụ huynh đã không còn đặt nặng việc con phải vào bằng được trường trung học phổ thông rồi tiếp tục chạy đua vào đại học. Ông Tôn Hoàng Hải (xã Phúc Thịnh, Hà Nội) quyết định cho con theo học chương trình văn hóa kết hợp nghề công nghệ ô tô ngay sau khi hoàn thành chương trình lớp 9. “Điều quan trọng nhất là lựa chọn hướng đi phù hợp với năng lực, sở thích của con và nhu cầu của xã hội. Đến tuổi trưởng thành, cháu vừa có kiến thức văn hóa, vừa có nghề nghiệp trong tay”, ông Tôn Hoàng Hải cho biết.

Khi nhu cầu học nghề của người dân thay đổi, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng đang chuyển biến mạnh mẽ về tư duy đào tạo. Nếu trước đây nhiều trường nghề đào tạo theo những gì mình có, thì nay trọng tâm được chuyển sang đào tạo những gì thị trường lao động cần. Nhà trường không còn đóng vai trò đơn thuần là nơi truyền đạt kiến thức mà trở thành cầu nối giữa học sinh với doanh nghiệp, giữa đào tạo với nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Sự thay đổi trong nhận thức xã hội về giáo dục nghề nghiệp là tín hiệu tích cực, góp phần từng bước giải quyết tình trạng mất cân đối cung - cầu lao động, khắc phục nghịch lý “thừa thầy, thiếu thợ” kéo dài nhiều năm.

Cần sự phối hợp đồng bộ

Trước yêu cầu của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và sự xuất hiện của hàng loạt ngành nghề mới, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên địa bàn Hà Nội đang đẩy mạnh đổi mới chương trình đào tạo theo hướng mở, linh hoạt và sát thực tiễn.

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, mô hình liên kết “nhà trường - doanh nghiệp” được triển khai sâu rộng. Tỷ lệ thực hành trong chương trình đào tạo liên tục được nâng lên, hệ thống máy móc, thiết bị được đầu tư đồng bộ theo công nghệ sản xuất hiện đại. Nhà giáo ưu tú, TS Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết: “Hướng nghiệp hiệu quả phải giúp học sinh hình dung rõ nghề nghiệp tương lai của mình, từ môi trường làm việc, yêu cầu kỹ năng đến cơ hội việc làm sau tốt nghiệp”.

Còn tại Trường Cao đẳng Cộng đồng Hà Tây, thời lượng thực hành được nâng lên chiếm khoảng 70% chương trình đào tạo. Nhà trường thường xuyên cập nhật công nghệ mới, đồng thời mở rộng hợp tác với doanh nghiệp để học sinh, sinh viên được tiếp cận môi trường làm việc thực tế. TS Hoàng Đức Huế, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Việc kết nối thường xuyên với doanh nghiệp giúp cơ sở đào tạo nhận diện chính xác nhu cầu nhân lực của thị trường, từ đó điều chỉnh chương trình đào tạo phù hợp hơn”.

Không chỉ các trường nghề thay đổi, doanh nghiệp cũng đang tham gia ngày càng sâu vào quá trình đào tạo nhân lực. Giám đốc Marketing Tập đoàn Đức Hạnh Marphavet Vũ Thị Thu Hoài cho biết: “Doanh nghiệp chúng tôi không chỉ tiếp nhận sinh viên thực tập mà còn tham gia sâu vào quá trình đào tạo nhân lực. Hiện tại, đơn vị đang phối hợp với một số trường để sinh viên được trực tiếp trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, tham gia các nhiệm vụ như một nhân viên chính thức và có cơ hội được tuyển dụng ngay sau thời gian thực tập nếu đáp ứng yêu cầu”.

Điểm cốt lõi của giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn hiện nay là đào tạo người lao động có khả năng thích ứng với sự thay đổi liên tục của thị trường lao động. “Khi đào tạo gắn chặt với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và xu hướng phát triển của nền kinh tế, giáo dục nghề nghiệp sẽ trở thành động lực quan trọng góp phần nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và thực hiện mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mà Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra”, TS Trịnh Hoàng Phương, giảng viên Quản trị nhân lực (Viện Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) nhận định.

Khi công tác hướng nghiệp được thực hiện từ nhà trường, khi người học được lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và đam mê, khi doanh nghiệp đồng hành cùng trường học trong toàn bộ quá trình đào tạo, giáo dục nghề nghiệp sẽ không còn là “lối rẽ” mà trở thành “đường cao tốc” đưa người trẻ đến với việc làm bền vững. Đó cũng là con đường để Hà Nội và cả nước xây dựng lực lượng lao động kỹ năng cao, tạo đột phá về giáo dục và đào tạo, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Nguyên Hoa