Tránh thất thoát tài sản: Cần cơ chế thu hồi không qua kết tội

Đại biểu Tuyên Quang tại kỳ họp.

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, đại biểu Lý Văn Huấn nhấn mạnh: Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường thu hồi tài sản trong các vụ án hình sự. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định trực tiếp về cơ chế thu hồi tài sản không thông qua kết tội. Trên thực tế, việc thu hồi tài sản chủ yếu dựa trên bản án, quyết định của Tòa án trong quá trình giải quyết vụ án hình sự; tỷ lệ thu hồi còn hạn chế, thời gian xử lý kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tài sản bị tẩu tán, thất thoát, gây lãng phí nguồn lực.

Từ thực tiễn đó, đại biểu cho rằng việc nghiên cứu, xây dựng cơ chế thu hồi tài sản không thông qua kết tội là yêu cầu cần thiết, phù hợp với chủ trương của Đảng, yêu cầu hoàn thiện pháp luật và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam. Dự thảo Nghị quyết cần được xây dựng chặt chẽ, bảo đảm tính khả thi, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Góp ý về thẩm quyền giải quyết tại Điều 9, đại biểu nhất trí với phương án ưu tiên xác định thẩm quyền của Tòa án nơi đang thụ lý, giải quyết vụ án hình sự có liên quan. Theo đại biểu, cách quy định này góp phần bảo đảm tính liên tục trong quá trình xử lý vụ việc, tạo thuận lợi cho việc tiếp cận, khai thác hồ sơ và chứng cứ, qua đó nâng cao hiệu quả giải quyết yêu cầu thu hồi tài sản. Trường hợp không xác định được Tòa án khu vực đã thụ lý vụ án hình sự, cần áp dụng quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự để xác định thẩm quyền, bảo đảm việc giải quyết có căn cứ pháp lý rõ ràng.

ĐBQH Lý Văn Huấn thảo luận dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Đối với trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng quy định tại Điều 13, đại biểu nhất trí với quy định yêu cầu các cơ quan này chịu trách nhiệm về tính hợp pháp, xác thực của tài liệu, chứng cứ cung cấp cho Viện kiểm sát. Đại biểu cho rằng việc xác định rõ trách nhiệm của cơ quan cung cấp tài liệu, chứng cứ là cần thiết, góp phần nâng cao chất lượng hồ sơ và hạn chế sai sót trong quá trình giải quyết yêu cầu thu hồi tài sản. Đồng thời, Viện kiểm sát cần thực hiện đầy đủ trách nhiệm kiểm tra, xác minh, thu thập bổ sung chứng cứ và quyết định khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết theo quy định, bảo đảm tính khách quan, chặt chẽ và đúng pháp luật.

Về áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời tại Điều 15, đại biểu cơ bản nhất trí với phương án của dự thảo, không bổ sung thẩm quyền để Tòa án tự mình áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với tài sản trong cơ chế thí điểm này. Theo đại biểu, quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời cần được xem xét trên cơ sở thống nhất với Bộ luật Tố tụng dân sự, đặc biệt là Điều 135, qua đó bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tránh phát sinh cách hiểu khác nhau trong quá trình thực hiện.

Đối với thời hiệu khởi kiện, đại biểu nhất trí không quy định thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu thu hồi tài sản theo cơ chế này. Đại biểu viện dẫn khoản 2 Điều 155 Bộ luật Dân sự về việc không áp dụng thời hiệu khởi kiện đối với yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu. Theo đó, việc không giới hạn thời hiệu sẽ góp phần bảo đảm khả năng xem xét, thu hồi tài sản thuộc diện phải thu hồi, kể cả khi vụ án hình sự không được giải quyết bằng bản án kết tội, đồng thời phù hợp với mục tiêu bảo vệ quyền sở hữu và lợi ích hợp pháp theo quy định của pháp luật.

Từ các nội dung góp ý trên, đại biểu Lý Văn Huấn nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện dự thảo Nghị quyết theo hướng quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan liên quan và trình tự, thủ tục thực hiện; bảo đảm tính thống nhất với pháp luật hiện hành, tính khả thi trong thực tiễn và cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên. Đây là những yếu tố quan trọng để việc thí điểm cơ chế thu hồi tài sản không thông qua kết tội đạt hiệu quả, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, tội phạm kinh tế và chức vụ.

Tin, ảnh: PV