Tránh đầu tư phát triển văn hóa theo tư duy “xây cho đủ”

Sáng 20/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Đánh giá chung, các đại biểu thống nhất cao về việc tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình tổng thể của giai đoạn 2026 - 2035. “Đây là mong mỏi của cấp cơ sở chúng tôi và người dân”, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (đoàn Thành phố Đà Nẵng) cho hay và đánh giá việc tích hợp sẽ tạo điều kiện rất thuận lợi cho cấp cơ sở và người dân trong việc triển khai thực hiện và thụ hưởng chính sách.

Còn theo đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long), đây là bước đổi mới quan trọng nhằm khắc phục tình trạng nhiều chương trình cùng triển khai trên một địa bàn, có nội dung giao thoa, nhiều đầu mối quản lý, nhiều quy trình, thủ tục, trong khi nguồn lực có lúc còn phân tán.

Đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (đoàn Vĩnh Long) phát biểu. Ảnh: Đức Thanh

Tuy nhiên, khi bốn chương trình được tích hợp thành một với nguồn lực tập trung rất lớn, các đại biểu nhấn mạnh yêu cầu đổi mới thực chất phương thức quản trị, lấy khả năng tiếp cận chính sách và sự cải thiện đời sống của người dân làm thước đo cuối cùng, thay vì đánh giá bằng số vốn bố trí hay tỷ lệ giải ngân.

Phát triển văn hóa phải làm đời sống tinh thần của người dân thực sự tốt hơn

Đề cập đến phát triển văn hóa, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị phải lấy con người làm trung tâm, tránh đầu tư theo tư duy “xây cho đủ”.

Đại biểu đánh giá cao việc dự thảo quan tâm đến bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa, đầu tư thiết chế văn hóa, tu bổ di tích, phát triển công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và đào tạo đội ngũ văn nghệ sĩ. Tuy nhiên, từ thực tế triển khai, đại biểu chỉ rõ: “Có nơi công trình được xây dựng nhưng lại thiếu kinh phí vận hành, thiếu nhân lực, thiếu nội dung hoạt động và cuối cùng là sử dụng không hiệu quả”.

Vì vậy, trước khi quyết định đầu tư một thiết chế văn hóa, đại biểu đề nghị phải trả lời được ít nhất bốn câu hỏi: Ai sử dụng? Sử dụng vào việc gì? Tần suất sử dụng ra sao? Và ai chịu trách nhiệm vận hành, kinh phí vận hành từ đâu?.

Đối với di tích, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi cho rằng cần chuyển từ tư duy “tu bổ cho xong” sang bảo tồn để phát huy giá trị; gắn di sản với giáo dục truyền thống, đời sống văn hóa, du lịch và phát triển kinh tế phù hợp, nhưng tuyệt đối không thương mại hóa làm biến dạng giá trị của di sản.

“Bởi suy cho cùng, thước đo của phát triển văn hóa không phải là chúng ta xây thêm bao nhiêu công trình, mà là đời sống tinh thần của người dân có thực sự tốt hơn hay không”, đại biểu nhấn mạnh.

Cùng với phát triển văn hóa, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi đề nghị chương trình phải thực sự đặt người dân vào vị trí chủ thể, nhất là trong giảm nghèo, phát triển sản xuất và xây dựng nông thôn mới. Tư duy của chương trình cần được chuyển mạnh từ “Nhà nước hỗ trợ cho người dân cái gì” sang “Nhà nước hỗ trợ để người dân có thể tự phát triển như thế nào”.

Theo đại biểu, giảm nghèo bền vững không thể chỉ đo bằng số hộ nhận được bao nhiêu tiền hỗ trợ. Cái cần đo là sau hỗ trợ, người dân có việc làm hay không, thu nhập có tăng hay không, có sinh kế ổn định hay không và có khả năng tự đứng vững hay không?

Sau khi các đại biểu phát biểu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn sẽ có giải trình làm rõ các vấn đề đại biểu quan tâm. Ảnh: Đức Thanh

Từ đó, đại biểu đề nghị ưu tiên những dự án tạo việc làm, tăng thu nhập; liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ; tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường; chuyển đổi số, thương mại điện tử; phát triển sản phẩm đặc trưng, du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa; hỗ trợ phụ nữ, thanh niên là đồng bào dân tộc thiểu số khởi nghiệp, phát triển sản xuất.

Đại biểu đồng thời đề nghị thay đổi căn bản cách đánh giá chương trình, không lấy tỷ lệ giải ngân làm thước đo cao nhất của thành công. “Một dự án giải ngân 100% nhưng sau khi kết thúc người dân vẫn nghèo, mô hình không tự duy trì được thì không thể coi là thành công. Ngược lại, một dự án giúp người dân có sinh kế, tăng thu nhập, thoát nghèo bền vững và tự vận hành được sau hỗ trợ mới chính là hiệu quả thực chất”, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi nêu rõ.

Hiệu quả chương trình phải được đo bằng khả năng tiếp cận của người dân

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm cũng đề nghị việc tích hợp phải thực chất, tạo ra một phương thức quản trị và điều phối nguồn lực thống nhất. Nếu đã xác định đây là một chương trình mục tiêu quốc gia duy nhất thì cần có một mục tiêu chung, một logic chính sách thống nhất, một cơ chế điều phối nguồn lực và một phương thức quản trị thống nhất.

Theo đại biểu, tích hợp không có nghĩa là xóa bỏ mục tiêu, đối tượng hay chính sách đặc thù của từng lĩnh vực. Những chính sách đặc thù vẫn phải được bảo vệ, nhưng cách thức lập kế hoạch, điều phối nguồn lực, tổ chức thực hiện, theo dõi và đánh giá phải có sự thống nhất.

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm (đoàn Thành phố Đà Nẵng). Ảnh: Đức Thanh

Đặc biệt, “tích hợp phải tạo ra khả năng điều phối nguồn lực tốt hơn chứ không chỉ là hợp nhất nguồn vốn”.

Góp ý cho nội dung này, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh ba nguyên tắc xuyên suốt. Một là, tích hợp phải thực chất, không để một chương trình về mặt pháp lý nhưng vẫn vận hành như bốn chương trình trên thực tế. Hai là, tích hợp không được làm giảm mức độ ưu tiên đối với những địa bàn, đối tượng còn khó khăn; thay đổi địa giới hành chính không nên trở thành lý do làm suy giảm chính sách khi điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi tương ứng. Ba là, phân cấp phải đi cùng với năng lực, nguồn lực và trách nhiệm hiệu quả.

Hiệu quả chương trình phải được đo bằng kết quả thực chất và khả năng tiếp cận chính sách của người dân chứ không phải bằng số vốn đã bố trí hay tỷ lệ giải ngân, đại biểu đề nghị.

Theo đại biểu, trong quá trình thực hiện nghị quyết và tổ chức chương trình, việc đổi mới mô hình quản lý, địa giới hành chính và phương thức phân bổ nguồn lực phải làm cho chính sách đến người dân tốt hơn.

“Thành công của chương trình không được đo bằng việc giảm bao nhiêu đầu mối hay tích hợp bao nhiêu chương trình, mà bằng câu hỏi là người dân ở những nơi khó khăn nhất có trực tiếp tiếp cận chính sách thuận lợi hơn hay không, được hưởng đầy đủ hơn hay không và có kết quả tốt hơn hay không. Đó là thước đo cuối cùng của một chương trình mục tiêu quốc gia”, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh.

Hoàng Yến