Tạo phương thức quản trị mới, hiệu quả, minh bạch, hướng mạnh đến người dân

Nâng cao chất lượng phát triển và cuộc sống của Nhân dân

Các đại biểu thống nhất với đề xuất hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một Chương trình tổng thể; cho rằng, đây là bước đổi mới quan trọng nhằm khắc phục tình trạng nhiều chương trình cùng triển khai trên một địa bàn, có nội dung giao thoa, nhiều đầu mối quản lý, nhiều quy trình, thủ tục, trong khi nguồn lực còn phân tán.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Hồ Long

Theo ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (TP. Hải Phòng), việc tích hợp 4 Chương trình không chỉ là một giải pháp kỹ thuật để giảm đầu mối mà có thể trở thành một bước đổi mới đáng kể về phương thức quản trị các Chương trình mục tiêu quốc gia. Vì vậy, ngay từ đầu cần đặt ra hai câu hỏi để sau này có thể kiểm chứng. Đó là, sau tích hợp, một Chương trình có thực sự hiệu quả hơn 4 Chương trình riêng biệt hay không? Và hiệu quả đó có chuyển thành những thay đổi thực chất trong đời sống người dân hay không?

“Nếu trả lời được hai câu hỏi này bằng những kết quả có thể đo lường và kiểm chứng được thì việc tích hợp mới thực sự đạt được mục tiêu như chúng ta mong muốn”, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga nhấn mạnh.

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Phạm Thắng

ĐBQH Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) nêu quan điểm, 4 Chương trình tuy thuộc những lĩnh vực khác nhau, nhưng xét đến cùng đều hướng tới một chủ thể là con người, một không gian cộng đồng và địa phương, một mục tiêu là nâng cao chất lượng phát triển và chất lượng cuộc sống của Nhân dân.

Tích hợp phải tạo điều kiện chuyển từ tư duy quản lý theo từng chương trình, từng ngành sang tư duy phát triển; lấy con người làm trung tâm, đồng thời khắc phục phân tán nguồn lực, chồng chéo đối tượng và thủ tục. "Giá trị lớn nhất cần đạt được không phải là 4 Chương trình cộng lại thành một Chương trình tổng thể mà phải tạo ra hiệu quả tổng hợp lớn hơn tổng hiệu quả của 4 Chương trình riêng", đại biểu Bùi Văn Dũng nhấn mạnh.

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Hồ Long

ĐBQH Nguyễn Thị Yến Nhi (Bến Tre) cho rằng, quy mô càng lớn, yêu cầu về chất lượng quản trị phải càng cao. Chúng ta không đơn thuần hợp nhất về mặt tổ chức hay tên gọi mà phải tạo ra một phương thức quản trị mới hiệu quả hơn, minh bạch hơn và hướng mạnh đến người dân.

Đại biểu đề nghị, phải thật sự đặt người dân vào vị trí chủ thể, nhất là trong giảm nghèo, phát triển sản xuất và xây dựng nông thôn mới. Theo đó, phải ưu tiên hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi. Đồng thời cho phép áp dụng cơ chế hỗ trợ, chuyển giao quyền sở hữu tài sản hình thành trong quá trình hỗ trợ phát triển sản xuất.

"Tư duy của Chương trình phải được chuyển mạnh từ “Nhà nước hỗ trợ cho người dân cái gì?” sang “Nhà nước hỗ trợ để người dân có thể tự phát triển như thế nào?”.

Nhấn mạnh yêu cầu trên, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi chỉ rõ, giảm nghèo bền vững không thể chỉ đo được bằng số hộ nhận được bao nhiêu tiền hỗ trợ, mà sau hỗ trợ người dân có việc làm hay không, thu nhập có tăng hay không, có sinh kế ổn định hay không và có khả năng tự đứng vững hay không.

Vì vậy, cần ưu tiên những dự án tạo việc làm, tăng thu nhập, liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường, chuyển đổi số, thương mại điện tử, phát triển sản phẩm đặc trưng, du lịch cộng đồng, lâm, nông nghiệp, du lịch văn hóa, hỗ trợ phụ nữ, thanh niên và đồng bào dân tộc thiểu số khởi nghiệp, phát triển sản xuất.

Từ đó, trong đánh giá Chương trình cần thay đổi một cách căn bản, không lấy tỷ lệ giải ngân làm thước đo cao nhất của thành công. "Một dự án giải ngân 100% nhưng sau khi kết thúc, người dân vẫn nghèo, mô hình không tự duy trì được thì không thể coi là thành công. Ngược lại, một dự án giúp người dân có sinh kế, tăng thu nhập, thoát nghèo bền vững và tự vận hành được sau hỗ trợ mới chính là hiệu quả thực chất”, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi nhấn mạnh.

Phân cấp phải đi cùng năng lực – nguồn lực – thẩm quyền – trách nhiệm

Đồng tình với quan điểm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, tuy nhiên, từ thực tiễn các xã miền núi, ĐBQH Nguyễn Xuân Nghiêm (TP. Đà Nẵng) cho rằng, cần đặt thêm một câu hỏi: cấp được phân cấp có đủ khả năng thực hiện thẩm quyền được giao hay chưa?

Đại biểu nêu thực tế, một xã miền núi có thể có diện tích rất rộng, dân cư phân tán, nhiều thôn, bản, giao thông khó khăn, số lượng dự án lớn, trong khi bộ máy chuyên môn lại mỏng, biên chế ít. Nếu thiết kế một cơ chế phân cấp giống nhau cho tất cả các xã mà không tính đến diện tích, dân số, mức độ phân tán dân cư, số lượng dự án và năng lực cán bộ thì cùng một thẩm quyền được giao nhưng khả năng thực hiện sẽ rất khác nhau.

ĐBQH Nguyễn Xuân Nghiêm (TP. Đà Nẵng) phát biểu thảo luận tại hội trường. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề xuất, Nghị quyết cần xác định nguyên tắc: Phân cấp phải đi cùng năng lực - nguồn lực - thẩm quyền - trách nhiệm. Và giao Chính phủ quy định cụ thể tiêu chí đánh giá năng lực, cơ chế hỗ trợ và lộ trình phân cấp.

Đại biểu Bùi Văn Dũng cũng thống nhất nguyên tắc: Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm, Trung ương quản lý mục tiêu, chính sách, tiêu chuẩn và kiểm tra, giám sát. Nhưng phân cấp phải thực chất, giao trách nhiệm phải đi cùng với quyền quyết định và khả năng điều phối nguồn lực; cần chuyển từ Trung ương kiểm soát quy trình sang Trung ương kiểm soát mục tiêu, tiêu chuẩn và kết quả. Chính phủ phải giao cho một cơ quan làm đầu mối chủ trì Chương trình tích hợp này.

Tích hợp 4 Chương trình mục tiêu quốc gia là một thay đổi lớn, không chỉ về số lượng chương trình mà quan trọng là thay đổi phương thức tổ chức thực hiện chính sách phát triển ở những địa bàn khó khăn. Do đó, đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm đề nghị, tích hợp không được làm giảm mức độ ưu tiên đối với những địa bàn, đối tượng còn khó khăn; thay đổi địa giới hành chính không nên trở thành lý do làm suy giảm chính sách khi điều kiện khó khăn thực tế chưa thay đổi tương ứng.

Đại biểu cho biết, hiệu quả Chương trình phải được đo bằng kết quả thực chất và khả năng tiếp cận chính sách của người dân chứ không phải bằng số vốn đã bố trí hay tỷ lệ giải ngân.

Trong quá trình thực hiện Nghị quyết và tổ chức thực hiện Chương trình cần đảm bảo việc đổi mới mô hình quản lý, địa giới hành chính và phương thức phân bổ nguồn lực phải làm cho chính sách đến với người dân tốt hơn.

"Thành công của Chương trình không được đo bằng việc giảm bao nhiêu đầu mối hay tích hợp bao nhiêu Chương trình, mà bằng câu hỏi là người dân ở những nơi khó khăn nhất có được tiếp cận chính sách thuận lợi hơn hay không, được hưởng đầy đủ hơn hay không và có kết quả tốt hơn hay không. Đó là thước đo cuối cùng của một Chương trình mục tiêu quốc gia", đại biểu Nguyễn Xuân Nghiêm nhấn mạnh.

Anh Thảo