Trái phiếu xanh Việt Nam tăng tốc nhưng quy mô còn khiêm tốn

Trái phiếu bền vững toàn cầu phân hóa

Phát biểu tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu Doanh nghiệp Việt Nam 2026, ông Erik Christianto - Giám đốc Giải pháp Sản phẩm, S&P Global Ratings cho biết, trên phạm vi toàn cầu, thị trường trái phiếu bền vững đang có xu hướng tách rời khỏi diễn biến chung của thị trường trái phiếu. Cụ thể, năm 2025, khối lượng phát hành giảm 19% xuống còn 866 tỷ USD và dự kiến duy trì ở mức tương tự trong năm 2026, trong khi tổng thị trường trái phiếu lại tăng gần 11%, vượt mốc 10 nghìn tỷ USD.

Các diễn giả trao đổi về thị trường trái phiếu xanh tại Việt Nam và thế giới.

Một số động lực tăng trưởng từng được kỳ vọng vẫn chưa trở thành hiện thực. Đáng chú ý, trái phiếu liên kết bền vững (SLB) chưa phục hồi như dự báo, còn hoạt động phát hành từ Trung Quốc vẫn chưa khởi sắc dù đã có đợt phát hành trái phiếu xanh quốc gia đầu tiên. Trong bối cảnh đó, giá trị phát hành toàn cầu có thể dần ổn định trong năm 2026 khi thị trường trưởng thành hơn, song các yếu tố bất định và thách thức nhiều khả năng vẫn kéo dài.

Song song với xu hướng này, ông Erik chỉ ra rằng yêu cầu về minh bạch tiếp tục được nâng cao, đặc biệt đối với các dự án đủ điều kiện, tác động dự kiến và nghĩa vụ báo cáo sau phát hành. Sự xuất hiện của các tiêu chuẩn mới, các nhãn phụ cùng với sự gia tăng của các hệ thống phân loại bền vững cấp quốc gia được kỳ vọng sẽ củng cố tính minh bạch cho thị trường. Việc tăng cường giám sát không chỉ nâng cao chất lượng phát hành mà còn thúc đẩy các dự án được tài trợ bằng nợ bền vững với cơ chế bảo vệ rõ ràng và lợi ích môi trường - xã hội cụ thể.

Tại Đông Nam Á, các chính phủ tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong việc định hình thị trường. Bộ Danh mục phân loại ASEAN về Tài chính Bền vững được công bố vào tháng 11/2025, bao gồm cả lĩnh vực nước sạch, được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hoạt động phát hành trái phiếu dán nhãn. Đồng thời, các sáng kiến từ Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) và Cơ sở Bảo lãnh và Đầu tư tín dụng (CGIF) nhằm nâng cao năng lực địa phương và thiết lập hệ thống xác nhận cũng góp phần giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian đưa sản phẩm ra thị trường, qua đó hỗ trợ hoạt động phát hành.

Dư địa lớn cho trái phiếu xanh

Trong bức tranh chung của thị trường trái phiếu bền vững, trái phiếu xanh là một trong những phân khúc trọng tâm, và tại Việt Nam, thị trường này đang bắt đầu ghi nhận những chuyển động rõ nét. Ở góc độ trong nước, bà Đinh Thúy Hằng - Trưởng bộ phận Trái phiếu xanh, tài chính bền vững, FiinRatings cho biết, thị trường trái phiếu xanh Việt Nam vẫn ở giai đoạn sơ khai nhưng đã có dấu hiệu tăng tốc. Năm 2024, tổng giá trị phát hành đạt khoảng 10.325 tỷ đồng, cao nhất từ trước đến nay với 6 đợt phát hành.

Chuyên gia từ FiinRatings chỉ ra rằng, việc phát hành trái phiếu xanh cũng đặt ra yêu cầu chặt chẽ. Quy trình triển khai đòi hỏi sự phối hợp liên ngành giữa tài chính, kỹ thuật, môi trường và pháp lý. Rủi ro bị cáo buộc “tẩy xanh” có thể phát sinh nếu tổ chức phát hành thiếu hệ thống theo dõi và báo cáo minh bạch, trong khi năng lực nội tại về ESG của nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, tạo ra rào cản đối với việc mở rộng thị trường.

Tuy nhiên, tỷ trọng vẫn rất khiêm tốn, chỉ khoảng 0,2% nếu xét theo các trái phiếu được FiinRatings đánh giá độc lập khung xanh và gần 2% nếu tính cả các trái phiếu được tổ chức quốc tế đánh giá, trong tổng quy mô thị trường trái phiếu doanh nghiệp hơn 1,4 triệu tỷ đồng, cho thấy dư địa phát triển còn lớn.

Cũng theo chuyên gia từ FiinRatings, trái phiếu xanh mang lại lợi ích cho cả tổ chức phát hành và nhà đầu tư. Đối với tổ chức phát hành, công cụ này giúp tiếp cận nguồn vốn dài hạn với kỳ hạn 10 - 20 năm, cao hơn nhiều so với mức trung bình khoảng 3 năm của thị trường hiện tại, cùng mức lãi suất cạnh tranh khoảng 5,75 - 6,7% chưa bao gồm chi phí liên quan. Đồng thời, doanh nghiệp có thể mở rộng cơ sở nhà đầu tư sang thị trường quốc tế và nâng cao uy tín thông qua việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị có thể đo lường, kiểm chứng.

Ở phía nhà đầu tư, xu hướng ESG toàn cầu đang thúc đẩy nhu cầu đối với các tài sản xanh được chứng nhận. Cơ sở nhà đầu tư ESG quốc tế mở rộng nhanh, trong khi nhiều tổ chức tài chính lớn ngày càng tích hợp tiêu chí bền vững vào quyết định phân bổ vốn. Đây là cơ hội để Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quốc tế với chi phí thấp hơn và kỳ hạn dài hơn, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho chuyển đổi xanh được ước tính khoảng 670 - 700 tỷ USD.

Trên thực tế, năm 2025 đã ghi nhận sự đa dạng hóa rõ rệt về tổ chức phát hành. Một số đơn vị tiên phong như Công ty TNHH Truyền dẫn Nước sạch Xuân Mai - Hà Nội phát hành trái phiếu xanh kỳ hạn 20 năm trị giá 317 tỷ đồng, thuộc nhóm kỳ hạn dài nhất trên thị trường nội địa; Ngân hàng MSB và Vietcombank với các đợt phát hành trái phiếu bền vững; cùng các doanh nghiệp trong lĩnh vực tái chế. Diễn biến này cho thấy thị trường đang dần mở rộng ra ngoài khu vực ngân hàng, hướng tới các ngành kinh tế thực có nhu cầu vốn xanh lớn như cấp nước, năng lượng tái tạo và hạ tầng.

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, bà Hằng cho rằng, các tổ chức phát hành cần xây dựng lộ trình toàn diện, trong đó việc thiết lập quan hệ với các đối tác chiến lược như tổ chức bảo lãnh phát hành, đơn vị xác nhận độc lập và các bên tư vấn đóng vai trò quan trọng. Đồng thời, yêu cầu về minh bạch và tuân thủ cần được đảm bảo thông qua đánh giá độc lập khung tài chính xanh, tuân thủ các nguyên tắc quốc tế như ICMA, duy trì hệ thống công bố thông tin và kiểm soát nội bộ chặt chẽ. Song song, việc nâng cao năng lực nội tại thông qua xây dựng bộ phận chuyên trách ESG, đào tạo nhân sự và phát triển danh mục dự án phù hợp là yếu tố then chốt.

Quy trình phát hành trái phiếu xanh cũng khác biệt so với trái phiếu thông thường ở các khâu trước và sau phát hành. Trước phát hành, tổ chức cần xác định rõ mục đích sử dụng vốn, quy trình lựa chọn dự án, cơ chế quản lý và phân bổ vốn cũng như hệ thống báo cáo. Sau phát hành, việc theo dõi, phân bổ vốn và công bố báo cáo tác động định kỳ là yêu cầu bắt buộc nhằm duy trì niềm tin của nhà đầu tư.

Tổng thể, trái phiếu xanh không chỉ là công cụ tài chính mà còn là giải pháp huy động nguồn vốn dài hạn cho quá trình chuyển đổi xanh của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu vốn lớn và thị trường trong nước còn hạn chế, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao minh bạch và tăng cường xếp hạng tín nhiệm sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối dòng vốn quốc tế với nhu cầu phát triển bền vững trong nước./.

Thu Hương