Trái phiếu doanh nghiệp phục hồi, áp lực đáo hạn vẫn lớn

Phục hồi về quy mô, niềm tin dần trở lại

Tại Diễn đàn Thị trường Trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra ngày 2/4, với chủ đề “Củng cố niềm tin, tính minh bạch và phát triển cơ sở hạ tầng cho mục tiêu tăng trưởng bền vững”, nhiều số liệu và đánh giá cho thấy thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) đã có sự phục hồi đáng kể trong năm 2025.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Diễn đàn Thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam 2026. Ảnh: N.Minh

Ông Nguyễn Hoàng Dương, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết năm 2025 có 106 doanh nghiệp phát hành riêng lẻ, huy động khoảng 576.000 tỷ đồng, tăng 31,6% so với năm trước. Hoạt động phát hành ra công chúng cũng tăng mạnh, với tổng giá trị đăng ký chào bán đạt gần 52.000 tỷ đồng, tăng 36%.

Theo lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, một điểm tích cực là tỷ lệ chậm trả gốc, lãi trái phiếu đã có xu hướng giảm. Khung pháp lý hoàn thiện cùng mức độ minh bạch của doanh nghiệp được cải thiện đã giúp niềm tin của nhà đầu tư dần phục hồi.

Dù vậy, cơ quan quản lý cũng thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn một số doanh nghiệp chậm trả nghĩa vụ nợ, gây tâm lý lo ngại cho nhà đầu tư. Vì vậy, việc tăng cường kỷ luật thị trường, giám sát chặt chẽ và thực thi chế tài tiếp tục được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết.

Ở góc độ phân tích thị trường, ông Lê Hồng Khang, Giám đốc Nghiên cứu và Phân tích FiinRatings, cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang trong quá trình phục hồi nhưng vẫn tồn tại những “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc.

Một trong những hạn chế lớn là cơ chế định giá chưa phản ánh đầy đủ chất lượng tín dụng. Phần lớn các đợt phát hành vẫn tham chiếu theo lãi suất tiền gửi ngắn hạn của ngân hàng thay vì một đường cong lợi suất minh bạch, phản ánh rủi ro tín dụng, ông Khang nhận định.

Cấu trúc thị trường cũng bộc lộ bất cập khi phát hành riêng lẻ vẫn chiếm trên 90% tổng giá trị phát hành, qua đó hạn chế sự tham gia của nhà đầu tư tổ chức và làm giảm thanh khoản thị trường thứ cấp. Ngoài ra, dòng vốn dài hạn từ các tổ chức như bảo hiểm với quy mô ước tính hơn 30 tỷ USD chưa tham gia mạnh vào thị trường, chủ yếu do thiếu sản phẩm phù hợp và các rào cản về cấu trúc.

Một điểm đáng lưu ý khác là tỷ trọng phát hành trái phiếu của các ngành sản xuất trọng điểm như hạ tầng, công nghiệp chế biến và năng lượng chỉ chiếm khoảng 9% trong năm 2025, giảm mạnh so với mức 43% năm 2019. Điều này cho thấy dòng vốn từ thị trường trái phiếu chưa thực sự chảy vào các lĩnh vực cần vốn dài hạn.

Áp lực đáo hạn lớn, yêu cầu tái cấu trúc thị trường

Bước sang năm 2026, thách thức lớn nhất được nhấn mạnh tại Diễn đàn là áp lực đáo hạn trái phiếu. Theo ông Nguyễn Hoàng Dương, tổng giá trị trái phiếu doanh nghiệp đến hạn trong năm 2026 ước khoảng 190.400 tỷ đồng. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động tái cơ cấu tài chính hoặc tìm kiếm các nguồn vốn thay thế.

Áp lực đáo hạn trong giai đoạn 2024 - 2026 được xem là phép thử quan trọng với sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Nếu được xử lý hiệu quả, quá trình này sẽ giúp thị trường sàng lọc, loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém và củng cố những doanh nghiệp có nền tảng tốt; tuy nhiên, bối cảnh lãi suất huy động có xu hướng tăng đang khiến chi phí phát hành trái phiếu gia tăng, đồng thời kéo theo quá trình tái định giá rủi ro trên thị trường. Nhà đầu tư vì vậy trở nên thận trọng và chọn lọc hơn trong quyết định đầu tư.

Trong bối cảnh đó, lãnh đạo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp phải nâng cao tính minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nếu muốn tiếp cận thị trường. Đồng thời, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục định hướng thị trường phát triển theo hướng an toàn, minh bạch và bền vững thông qua các giải pháp đồng bộ.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Guy Deslondes, Giám đốc Toàn cầu về Phát triển Thị trường Mới nổi của S&P Global Ratings, cho rằng thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang phục hồi nhưng vẫn còn khiêm tốn về quy mô và chiều sâu so với các nước trong khu vực. “Việc phát triển sâu rộng hơn thị trường sẽ phụ thuộc vào ổn định kinh tế vĩ mô, hoàn thiện khung pháp lý và đa dạng hóa cơ sở nhà phát hành cũng như nhà đầu tư”, ông Deslondes nhận định.

Các chuyên gia cũng nhấn mạnh, bước tiếp theo của thị trường là xây dựng hạ tầng định giá gắn trực tiếp chất lượng tín dụng với chi phí vốn, từ đó tạo động lực kinh tế rõ ràng cho cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư. Khi cơ chế này hình thành, thị trường trái phiếu doanh nghiệp sẽ dần chuyển từ trạng thái phụ thuộc vào chính sách sang vận hành theo cơ chế thị trường.

Dù còn nhiều thách thức, cơ quan quản lý khẳng định trái phiếu doanh nghiệp sẽ ngày càng đóng vai trò quan trọng trong cung ứng vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế, nhất là trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đối mặt với áp lực mất cân đối kỳ hạn. Trong dài hạn, nếu các cải cách được triển khai đồng bộ, thị trường trái phiếu doanh nghiệp không chỉ phục hồi về quy mô mà còn nâng cao chất lượng, trở thành một trụ cột quan trọng của hệ thống tài chính và góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Hà Lan