Trái phiếu là gì? 4 kiến thức cơ bản cho nhà đầu tư năm 2026

Trong bối cảnh thị trường tài chính năm 2026 đầy biến động, việc đa dạng hóa danh mục đầu tư vượt ra ngoài cổ phiếu là chiến lược quan trọng để giảm thiểu rủi ro.

Trái phiếu nổi lên như một công cụ nợ đơn giản nhưng hiệu quả, giúp làm dịu sự biến động và tạo ra sự cân bằng cho dòng vốn. Tuy nhiên, nhiều nhà đầu tư vẫn cảm thấy xa lạ với thị trường này do các thuật ngữ phức tạp.

Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn nắm vững 4 điều cơ bản về trái phiếu để tối ưu hóa lợi nhuận và bảo vệ tài sản bền vững.

Trái phiếu là gì và cách thức hoạt động?

Về cốt lõi, trái phiếu là một công cụ nợ, đóng vai trò như một giấy ghi nợ (IOU) giữa người cho vay và người đi vay. Thay vì vay ngân hàng, các doanh nghiệp hoặc Chính phủ sẽ huy động vốn trực tiếp từ các nhà đầu tư bằng cách phát hành trái phiếu.

Khi bạn mua một trái phiếu, bạn đang cho tổ chức phát hành vay một khoản vốn. Để đổi lấy số vốn này, tổ chức phát hành cam kết trả cho bạn một mức lãi suất định kỳ (coupon) và sẽ hoàn trả lại số tiền gốc vào một ngày xác định trong tương lai, gọi là ngày đáo hạn.

Sơ đồ dòng tiền giữa nhà đầu tư và tổ chức phát hành trái phiếu.

4 đặc điểm cốt lõi nhà đầu tư cần nắm vững

Để đánh giá một cơ hội đầu tư, bạn cần xem xét 4 đặc tính quan trọng được quy định trong khế ước trái phiếu:

1. Kỳ hạn

Đây là thời điểm mà tổ chức phát hành phải hoàn trả tiền gốc cho nhà đầu tư, kết thúc nghĩa vụ nợ. Kỳ hạn thường được chia làm ba loại chính:

• Ngắn hạn: Từ 1 đến 3 năm.

• Trung hạn: Từ 4 đến 10 năm.

• Dài hạn: Trên 10 năm.

2. Lãi suất danh nghĩa (Coupon Rate)

Đây là tỷ lệ lãi suất hàng năm được tính dựa trên mệnh giá của trái phiếu. Khoản lãi này thường được trả định kỳ hàng năm hoặc sáu tháng một lần. Ví dụ, một trái phiếu mệnh giá 1.000 USD với lãi suất 5% sẽ trả cho bạn 50 USD mỗi năm.

3. Khả năng thu hồi trước hạn

Một số trái phiếu đi kèm điều khoản cho phép bên phát hành thanh toán nợ trước ngày đáo hạn. Điều này thường xảy ra khi lãi suất thị trường giảm, giúp tổ chức phát hành có thể vay lại với mức lãi suất thấp hơn. Tuy nhiên, điều này có thể gây ra rủi ro tái đầu tư cho bạn.

4. Trạng thái thuế

Không phải mọi khoản thu nhập từ trái phiếu đều chịu thuế như nhau. Trong khi trái phiếu doanh nghiệp thường phải chịu thuế, thì một số loại trái phiếu Chính phủ hoặc trái phiếu đô thị có thể được miễn thuế thu nhập. Việc tính toán lợi nhuận tương đương sau thuế là cần thiết để so sánh hiệu quả đầu tư.

Phân loại các loại trái phiếu phổ biến trên thị trường

Dựa vào đơn vị phát hành, thị trường trái phiếu năm 2026 tập trung vào các nhóm chính sau:

• Trái phiếu Chính phủ: Do chính phủ quốc gia phát hành để chi trả các chi phí công. Loại này thường có xếp hạng tín nhiệm rất cao và rủi ro vỡ nợ cực thấp, đi kèm với lợi suất vừa phải.

• Trái phiếu doanh nghiệp: Do các công ty phát hành để mở rộng kinh doanh hoặc thanh toán chi phí. Lợi suất của chúng phụ thuộc vào khả năng tín dụng của doanh nghiệp. Những trái phiếu rủi ro cao thường được gọi là trái phiếu rác (junk bonds) nhưng lại mang lại lợi nhuận tiềm năng lớn hơn.

• Trái phiếu do các tổ chức tài chính hoặc các ngân hàng phát hành: Cũng như các doanh nghiệp, các tổ chức tài chính cũng cần vốn để duy trì hoặc mở rộng hoạt động kinh doanh của mình.

Trái phiếu Chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp và trái phiếu ngân hàng.

Hiểu về rủi ro và xếp hạng tín nhiệm

Mặc dù trái phiếu thường được coi là khoản đầu tư an toàn hơn cổ phiếu, nhưng chúng vẫn tiềm ẩn những rủi ro nhất định:

• Rủi ro lãi suất: Giá trái phiếu và lãi suất thị trường có mối quan hệ nghịch đảo. Khi lãi suất tăng, giá trái phiếu thường giảm và ngược lại.

• Rủi ro tín dụng (Vỡ nợ): Khả năng bên phát hành không thể thanh toán lãi hoặc gốc đúng hạn. Để đánh giá điều này, nhà đầu tư nên dựa vào xếp hạng của các cơ quan uy tín như S&P, Moody’s hoặc Fitch.

◦ Nhóm đầu tư (Investment Grade): Từ AAA đến BBB (theo S&P), là những trái phiếu an toàn nhất.

◦ Nhóm đầu cơ (Speculative/Junk): Từ BB trở xuống, rủi ro vỡ nợ cao hơn và giá cả biến động mạnh.

• Tầm quan trọng của xếp hạng tín nhiệm

◦ Minh bạch hóa thị trường: Nhà đầu tư có căn cứ xác thực để đánh giá rủi ro.

◦ Ra quyết định: Giúp so sánh rủi ro giữa các doanh nghiệp, tránh rủi ro vỡ nợ.

◦ Theo dõi định kỳ: Xếp hạng được cập nhật, phản ánh sức khỏe tài chính thực tế.

• Lưu ý cho nhà đầu tư

◦ Ưu tiên trái phiếu có xếp hạng tín nhiệm cao.

◦ Hiểu rằng rủi ro cao đi kèm lợi suất cao.

◦ Không đánh đồng trái phiếu doanh nghiệp với tiền gửi ngân hàng.

Mối quan hệ giữa giá và lãi suất đáo hạn trái phiếu.

Lời kết cho nhà đầu tư tài chính

Việc nắm vững các thuật ngữ và cơ chế vận hành của thị trường trái phiếu là bước đi đầu tiên để bạn trở thành một nhà đầu tư thông thái. Dù thị trường có vẻ phức tạp, nhưng về cơ bản nó vẫn tuân theo quy luật đánh đổi giữa rủi ro và lợi nhuận.

Nhà đầu tư cần kiểm tra kỹ các điều khoản khi phát hành trái phiếu và xếp hạng tín nhiệm trước khi quyết định đầu tư.

Nhật Hạ