Trà thảo dược cho người bệnh đái tháo đường

Đái tháo đường là một căn bệnh mạn tính, yêu cầu người bệnh kiểm soát đường huyết hiệu quả. Việc áp dụng chế độ ăn uống hợp lý, luyện tập thường xuyên và sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ là rất quan trọng. Trà thảo dược có thể hỗ trợ quá trình kiểm soát bệnh, giúp người bệnh cảm thấy thoải mái hơn.

1. Trà thảo dược có tác dụng gì đối với người đái tháo đường?

Theo y học cổ truyền, đái tháo đường được quy vào phạm vi chứng "tiêu khát", thường liên quan đến tình trạng âm hư, táo nhiệt, khiến người bệnh khô miệng, khát nước, tiểu nhiều và mệt mỏi. Các loại trà thảo dược phù hợp có thể giúp thanh nhiệt, sinh tân dịch, dưỡng âm và hỗ trợ cải thiện các triệu chứng này.

Dưới góc nhìn của y học hiện đại, nhiều dược liệu dùng làm trà chứa flavonoid, polyphenol, saponin hoặc các hoạt chất sinh học có khả năng hỗ trợ cải thiện độ nhạy insulin, làm chậm hấp thu glucose, giảm stress oxy hóa và bảo vệ mạch máu. Mặc dù không thể thay thế thuốc điều trị, trà thảo dược có thể trở thành một phần của lối sống lành mạnh nếu được sử dụng hợp lý.

2. Những loại trà thảo dược tốt với người đái tháo đường

2.1. Trà khổ qua

Công dụng: Theo y học cổ truyền, khổ qua có vị đắng, tính hàn, giúp thanh nhiệt, giải độc, sinh tân chỉ khát nên thường được dùng cho người mắc chứng tiêu khát có biểu hiện nóng trong, khô miệng. Y học hiện đại cho thấy khổ qua chứa các hoạt chất charantin, polypeptide-p và vicine, có khả năng hỗ trợ tăng sử dụng glucose ở tế bào, cải thiện độ nhạy insulin và góp phần kiểm soát đường huyết.

Cách pha: Lấy 10–15 g khổ qua khô hoặc 20–30 g khổ qua tươi mỗi ngày, thái lát mỏng, hãm với 500–700 ml nước sôi trong 15–20 phút hoặc đun nhỏ lửa khoảng 10 phút. Chia uống 2–3 lần trong ngày, nên dùng sau bữa ăn.

Lưu ý: Không uống khi bụng đói. Người đang dùng thuốc hạ đường huyết cần theo dõi đường huyết thường xuyên để tránh hạ đường huyết quá mức. Phụ nữ mang thai không nên tự ý sử dụng.

Trà khổ qua tốt cho người bệnh đái tháo đường khi sử dụng đúng. Ảnh: AI.

2.2. Trà dây thìa canh

Công dụng: Theo y học cổ truyền, dây thìa canh có vị đắng, tính mát, giúp thanh nhiệt và hỗ trợ điều hòa chuyển hóa trong cơ thể. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy dược liệu này chứa gymnemic acid, hoạt chất có khả năng làm giảm hấp thu glucose ở ruột, giảm cảm giác ngọt trên lưỡi và hỗ trợ cải thiện hoạt động của tế bào beta tuyến tụy. Dây thìa canh là một trong những dược liệu được nghiên cứu nhiều trong hỗ trợ kiểm soát đường huyết.

Cách pha: Lấy 10–20 g dây thìa canh (Gymnema sylvestre) khô mỗi ngày, hãm với khoảng 500 ml nước sôi trong 20 phút hoặc sắc với 700 ml nước còn khoảng 400–500 ml; uống sau các bữa ăn.

Lưu ý: Không nên dùng đồng thời với thuốc hạ đường huyết mà không theo dõi đường huyết. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như run tay, vã mồ hôi hoặc chóng mặt cần kiểm tra đường huyết ngay.

2.3. Trà lá dâu tằm

Công dụng: Theo y học cổ truyền, lá dâu tằm có vị ngọt, đắng, tính hàn, giúp thanh nhiệt, sinh tân dịch và làm dịu cảm giác khô miệng. Y học hiện đại ghi nhận lá dâu chứa hoạt chất 1-deoxynojirimycin có khả năng ức chế enzym alpha-glucosidase, làm chậm quá trình phân giải tinh bột thành đường, từ đó hỗ trợ hạn chế tăng đường huyết sau ăn. Ngoài ra, flavonoid trong lá dâu còn giúp chống oxy hóa và bảo vệ thành mạch.

Cách pha: Lấy 8–12 g lá dâu khô mỗi ngày, hãm với 500–600 ml nước sôi trong khoảng 15 phút; có thể hãm thêm 1–2 lần nước và uống sau bữa ăn khoảng 30 phút.

Lưu ý: Người có tỳ vị hư hàn, thường xuyên lạnh bụng hoặc tiêu chảy không nên uống quá nhiều.

2.4. Trà giảo cổ lam

Công dụng: Theo y học cổ truyền, giảo cổ lam có vị đắng, tính mát, giúp thanh nhiệt, ích khí và nâng cao sức khỏe. Dược liệu này chứa nhóm saponin gypenosides, có khả năng cải thiện độ nhạy insulin, hỗ trợ điều hòa đường huyết và giảm cholesterol máu. Bên cạnh đó, các chất chống oxy hóa trong giảo cổ lam còn góp phần bảo vệ tim mạch – biến chứng thường gặp ở người mắc đái tháo đường.

Cách pha: Lấy 15–30 g giảo cổ lam khô mỗi ngày, hãm với 700–1.000 ml nước sôi trong khoảng 15 phút. Có thể hãm 2–3 lần nước đến khi trà nhạt.

Lưu ý: Không nên uống vào buổi tối vì một số người có thể bị khó ngủ. Người huyết áp thấp nên sử dụng với lượng vừa phải.

2.5. Trà atisô

Công dụng: Atisô có tính mát, giúp thanh nhiệt, lợi mật và hỗ trợ chức năng gan. Dưới góc nhìn của y học hiện đại, atisô chứa cynarin, chlorogenic acid cùng nhiều polyphenol có tác dụng chống oxy hóa, hỗ trợ chuyển hóa lipid và glucose, đồng thời góp phần bảo vệ gan và tim mạch. Đây là lựa chọn phù hợp cho người đái tháo đường kèm rối loạn mỡ máu hoặc gan nhiễm mỡ.

Cách pha: Lấy 10–15 g hoa hoặc lá atisô khô mỗi ngày, hãm với 700 ml nước sôi trong 15–20 phút hoặc đun nhỏ lửa khoảng 10 phút. Uống sau bữa ăn và không nên để trà qua đêm.

3. Người đái tháo đường dùng trà thảo dược như thế nào cho an toàn?

Để trà thảo dược phát huy tác dụng hỗ trợ, người bệnh cần sử dụng đúng cách:

- Trước hết, trà chỉ có vai trò hỗ trợ, không thể thay thế thuốc điều trị, chế độ ăn uống hoặc luyện tập.

- Nên chọn dược liệu có nguồn gốc rõ ràng, tránh mua các sản phẩm được quảng cáo quá mức là có thể "chữa khỏi đái tháo đường". Mỗi ngày chỉ nên uống khoảng 500–1.000 ml trà, tùy từng loại, không nên pha quá đặc.

- Người bệnh cũng không nên uống trà thay hoàn toàn nước lọc. Việc bổ sung đủ nước vẫn rất cần thiết để duy trì hoạt động của cơ thể và hỗ trợ chức năng thận.

- Nếu đang sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc insulin, cần theo dõi đường huyết thường xuyên khi bắt đầu dùng một loại trà mới để kịp thời phát hiện tình trạng hạ đường huyết. Đồng thời, nên ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ nếu xuất hiện các biểu hiện như dị ứng, đau bụng, tiêu chảy kéo dài hoặc mệt mỏi bất thường.

Những loại trà này đã được sử dụng từ lâu trong y học cổ truyền và hiện cũng được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ chuyển hóa đường. Tuy nhiên, trà thảo dược chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ. Khi kết hợp với chế độ ăn uống lành mạnh, tập luyện thường xuyên và tuân thủ điều trị, chúng có thể góp phần giúp người bệnh đái tháo đường kiểm soát sức khỏe tốt hơn.

Bác sĩ nội trú Phan Bích Hằng