Thói quen tốt giúp kiểm soát đường huyết ở người bệnh đái tháo đường

Tuy nhiên, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát đường huyết, hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống nếu duy trì các thói quen sống lành mạnh.

Dưới đây là những nguyên tắc quan trọng giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả.

1. Duy trì chế độ ăn uống hợp lý giúp kiểm soát đường huyết

Chế độ dinh dưỡng là nền tảng trong điều trị bệnh đái tháo đường. Người bệnh cần duy trì thói quen ăn uống điều độ, đúng giờ, không bỏ bữa hoặc ăn dồn vào các bữa sau. Nên chia nhỏ khẩu phần thành 3 bữa chính kết hợp với 1-3 bữa phụ tùy theo nhu cầu năng lượng và chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Việc chia nhỏ bữa ăn giúp hạn chế tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết đột ngột, đồng thời góp phần kiểm soát cân nặng và giảm nguy cơ biến chứng.

2. Tập thể dục thường xuyên

Bên cạnh chế độ ăn uống, vận động thể lực là một trong những yếu tố quan trọng trong kiểm soát bệnh đái tháo đường. Người bệnh nên duy trì hoạt động thể chất ít nhất 30 phút mỗi ngày, tối thiểu 5 ngày mỗi tuần. Có thể lựa chọn các hình thức vận động phù hợp với thể trạng như đi bộ, đạp xe, bơi lội, chạy bộ nhẹ, thể dục nhịp điệu hoặc yoga.

Tập luyện đều đặn giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn, cải thiện độ nhạy insulin, kiểm soát cân nặng, tăng cường sức khỏe tim mạch và cải thiện tinh thần.

Người bệnh nên ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, cần tăng cường rau xanh, trái cây phù hợp. Ảnh: MH

3. Theo dõi đường huyết thường xuyên

Người bệnh cần chủ động theo dõi đường huyết tại nhà và ghi chép kết quả vào sổ theo dõi hoặc ứng dụng quản lý sức khỏe. Thói quen giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả, các thời điểm nên kiểm tra đường huyết gồm:

Đường huyết lúc đói (trước bữa sáng hoặc trước các bữa ăn chính).
Đường huyết sau ăn khoảng 2 giờ.
Trước khi đi ngủ.
Trước hoặc sau khi tập luyện theo hướng dẫn của bác sĩ.

Người bệnh có thể sử dụng máy đo đường huyết cá nhân hoặc hệ thống theo dõi đường huyết liên tục (CGM) nếu có chỉ định. Việc theo dõi thường xuyên giúp bác sĩ và người bệnh điều chỉnh chế độ ăn, luyện tập cũng như thuốc điều trị phù hợp.

4. Xây dựng lối sống khoa học

Người bệnh nên duy trì thời gian ngủ và thức dậy đúng giờ, ngủ đủ giấc, tránh thức khuya hoặc ngủ quá nhiều. Bên cạnh đó, cần hạn chế căng thẳng kéo dài vì stress có thể làm tăng đường huyết. Những hoạt động như nghe nhạc, đọc sách, thiền, yoga hoặc các sở thích cá nhân có thể giúp thư giãn và cải thiện tâm trạng.

Lựa chọn carbohydrate lành mạnh

Carbohydrate là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể nhưng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến đường huyết. Người bệnh nên hạn chế các loại carbohydrate hấp thu nhanh như đường, bánh kẹo, nước ngọt, mật ong và các loại bánh ngọt. Thay vào đó, nên ưu tiên các loại carbohydrate hấp thu chậm như:

Gạo lứt.
Ngũ cốc nguyên hạt.
Bánh mì nguyên cám.
Yến mạch.
Các loại đậu.

Những thực phẩm này giúp đường huyết tăng từ từ sau bữa ăn, góp phần kiểm soát glucose máu hiệu quả hơn.

Chú ý cách chế biến thực phẩm

Không chỉ lựa chọn thực phẩm, cách chế biến cũng ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đường huyết. Người bệnh nên ưu tiên các phương pháp chế biến như hấp, luộc, nướng hoặc xào ít dầu mỡ; hạn chế đồ chiên rán, thực phẩm chế biến sẵn và các món ăn chứa nhiều chất béo bão hòa. Đồng thời, cần tăng cường rau xanh, trái cây phù hợp, cá, thịt nạc, trứng và các thực phẩm giàu chất xơ nhằm bổ sung đầy đủ vitamin, khoáng chất và protein cho cơ thể.

5. Hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá

Rượu bia và thuốc lá không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch mà còn ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát đường huyết, làm tăng nguy cơ biến chứng ở người bệnh đái tháo đường. Do đó, người bệnh nên hạn chế tối đa hoặc tốt nhất là ngừng sử dụng các chất kích thích này.

6. Tuân thủ phác đồ điều trị

Người bệnh cần sử dụng thuốc hoặc insulin đúng theo chỉ định của bác sĩ về liều lượng, thời điểm và cách dùng. Không tự ý ngừng thuốc, thay đổi liều hoặc sử dụng thêm các sản phẩm khác khi chưa có ý kiến của bác sĩ.

Đồng thời, cần tái khám đúng hẹn để theo dõi đường huyết và đánh giá các chỉ số sức khỏe như huyết áp, mỡ máu, chức năng thận và các biến chứng liên quan.

Ngoài ra, người bệnh đái tháo đường nên khám sức khỏe định kỳ ít nhất 6 tháng/lần, hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ, nhằm theo dõi hiệu quả điều trị và phát hiện sớm các biến chứng ở mắt, tim mạch, thận, thần kinh và bàn chân.

Đối với người cao tuổi mắc đái tháo đường, việc được chuyên gia dinh dưỡng tư vấn chế độ ăn phù hợp và duy trì các bài tập thể dục vừa sức là rất cần thiết để tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng giữ thăng bằng và giảm nguy cơ té ngã.

Bên cạnh việc tuân thủ điều trị bằng thuốc, người bệnh cần hình thành và duy trì lối sống lành mạnh. Mặc dù đòi hỏi sự kiên trì, nhưng những thay đổi tích cực trong chế độ ăn uống, vận động và sinh hoạt sẽ giúp kiểm soát đường huyết hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống lâu dài.

BS. Nguyễn Văn Sơn