6 sai lầm khi dùng thuốc ho trong mùa mưa

1. Các loại thuốc ho có trên thị trường hiện nay

Các sản phẩm dùng để điều trị hoặc hỗ trợ giảm ho trên thị trường có thể được phân thành 3 nhóm theo cơ chế tác dụng và mục đích sử dụng, gồm thuốc giảm ho, thuốc long đờm - tiêu chất nhầy và các sản phẩm hỗ trợ làm dịu họng.

Việc phân biệt rõ các nhóm này giúp người bệnh lựa chọn thuốc phù hợp và sử dụng an toàn hơn:

1.1. Nhóm thuốc giảm ho trung ương (chữa ho khan)

Nhóm thuốc nàytác động trực tiếp vào trung tâm gây ho ở hành não để cắt cơn ho, chỉ dùng cho trường hợp ho khan nghiêm trọng, ho không có đờm làm mất ngủ hoặc kiệt sức.

Các thuốc hay dùng:

+ Dextromethorphan: Hoạt chất phổ biến nhất, ít tác dụng phụ hơn codein, không gây nghiện nhưng có thể gây chóng mặt nhẹ.

+ Codein: Dẫn xuất á phiện, có tác dụng giảm ho mạnh và giảm đau. Thuốc này cấm dùng cho trẻ em dưới 12 tuổi và trẻ từ 12-18 tuổi có nguy cơ suy hô hấp do gây ức chế thần kinh.

+ Alimemazin/chlorpheniramin: Thuốc kháng histamin trị ho do dị ứng, ho về đêm, có tác dụng phụ gây buồn ngủ mạnh.

Không tự ý uống bù liều thuốc giảm ho.

1.2. Nhóm thuốc long đờm và tiêu chất nhầy (chữa ho có đờm)

Nhóm này không làm dứt cơn ho mà làm loãng đờm để cơ thể dễ dàng ho tống đờm ra ngoài. Tuyệt đối không dùng chung nhóm này với nhóm giảm ho trung ương. Thuốc tiêu chất nhầy như acetylcysteine, ambroxol, bromhexine có tác dụng bẻ gãy các cấu trúc hóa học của đờm, làm đờm loãng ra và giảm độ đặc quánh. Thuốc long đờm loại terpin hydrat, guaifenesin lại có tác dụng kích thích tăng tiết dịch ở đường hô hấp, làm tăng thể tích đờm để dễ ho khạc.

1.3. Nhóm thuốc ho thảo dược và siro tự nhiên (dịu họng)

Nhóm nàycó tác dụng làm dịu niêm mạc họng bị kích ứng, kháng khuẩn nhẹ, phù hợp với ho ở giai đoạn đầu, ho nhẹ và an toàn cho trẻ em hoặc phụ nữ mang thai.

Các loại thuốc ho hay dùng như:

+ Siro bổ phế thảo dược: Chứa các thành phần đông y như mạch môn, cát cánh, trần bì, quất đường phèn, húng chanh.

+Thuốc chứa tinh dầu: Như eucalyptol (tinh dầu tràm), menthol (tinh dầu bạc hà), giúp thông thoáng đường thở và làm ấm cổ họng.

2. Những sai lầm khi tự dùng thuốc ho

1. Uống thuốc cắt cơn ho khi có đờm: Ho là phản ứng tống xuất đờm. Uống thuốc giảm ho trung ương (như dextromethorphan, codein) sẽ làm đờm ứ đọng, gây bít tắc đường thở và có thể dẫn đến viêm phổi.

2. Lạm dụng thuốc kháng sinh: Phần lớn ho trong mùa mưa do virus hoặc dị ứng thời tiết. Tự ý uống kháng sinh không có tác dụng diệt virus mà còn gây hại gan, thận và tăng nguy cơ kháng thuốc.

3. Dùng sai loại thuốc cho trẻ em: Sử dụng thuốc ho của người lớn (chứa dẫn xuất á phiện như codein) cho trẻ nhỏ có thể gây ức chế hô hấp, ngưng thở cực kỳ nguy hiểm.

4. Uống quá liều hoặc sai thời gian: Tự ý tăng liều để nhanh khỏi hoặc uống thuốc giảmho dạng siro ngay trước khi ngủ gây tích tụ dịch đờm trong đêm.

5. Dùng chung thuốc giảm ho và thuốc long đờm: Hai nhóm thuốc này có cơ chế hoạt động hoàn toàn trái ngược nhau. Uống cùng lúc thuốc làm loãng đờm và thuốc ức chế phản xạ ho, hậu quả là đờm tiết ra nhiều hơn nhưng lại không thể ho được để đẩy đờm ra ngoài, gây ngộp thở.

6. Thuốc ho dạng siro thường chứa hàm lượng đường cao hoặc chất kháng histamin. Cho uống lượng lớn siro ngay trước khi ngủ để tránh ho đêm có thể gây sâu răng, làm khô dịch tiết khiến đờm đặc lại, gây khó thở về đêm.

3. Lưu ý khi dùng thuốc ho

Sử dụng thuốc ho sai cách trong mùa mưa có thể gây ứ đọng đờm, nhiễm trùng phổi nặng hơn hoặc che lấp các triệu chứng của bệnh nguy hiểm. Vì vậy cần có hiểu biết và hướng dẫn sử dụng thuốc ho an toàn, khoa học vào mùa mưa ẩm.

- Cần phân biệt rõ loại ho:

+ Ho khan: Dùng thuốc giảm ho, dịu họng (chứa dextromethorphan, alimemazin hoặc bổ phế thảo dược).

+ Ho có đờm: Dùng thuốc long đờm, tiêu chất nhầy (chứa acetylcysteine, ambroxol, bromhexine), không dùng chung với thuốc cắt cơn ho.

- Đọc kỹ thành phần thuốc: Kiểm tra nhãn để tránh uống trùng hoạt chất khi kết hợp nhiều loại thuốc cảm sốt, dẫn đến ngộ độc vô ý. Ưu tiên biện pháp tự nhiên để xử lý cơn ho. Nếu ho nhẹ do kích ứng nước mưa, hãy súc họng bằng nước muối sinh lý, uống nước ấm có pha chanh hoặc gừng trước khi dùng thuốc tây.

- Tuân thủ liều lượng: Nên đo lượng thuốc siro bằng cốc đong y tế đi kèm, không tự ý uống bù liều. Nếu bạn đang bị ho cần phải phân biệt giữa ho khan hay ho có đờm, triệu chứng này đã kéo dài bao nhiêu ngày để có hướng xử trí thích hợp cần dùng loại thuốc ho nào. Cần nhớ phân biệt đối tượng sử dụng thuốc ho là người lớn hay trẻ em để chọn loại thuốc phù hợp nhất tránh các tác dụng phụ nguy hiểm.

Bạn cần đến ngay cơ sở y tế nếu cơn ho đi kèm các dấu hiệu báo động sau:

Thời gian: Ho kéo dài liên tục trên 7 ngày không giảm.
Hô hấp: Thở khò khè, khó thở, tức ngực hoặc nhịp thở nhanh.
Thân nhiệt: Sốt cao liên tục trên 38,5°C, uống thuốc hạ sốt không giảm.
Tính chất đờm: Đờm có mủ xanh, vàng đậm hoặc ho ra máu.
Toàn thân: Sụt cân nhanh, mệt mỏi quá độ, khản tiếng kéo dài.

ThS.DS. Lê Quốc Thịnh