TP.HCM chuyển từ đô thị số hóa sang quản trị bằng dữ liệu

Tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh, chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ sang quản trị dựa trên dữ liệu, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Với Đề án phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 lọt Top 50 đô thị thông minh thế giới.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho rằng, xây dựng đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo là động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị đô thị, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Không chỉ là đầu tư công nghệ

Ngày 29/7/2026, UBND TP.HCM ban hành Quyết định 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh tại TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Đề án xác định phát triển đô thị thông minh là nhiệm vụ trọng tâm nhằm đổi mới mô hình quản trị đô thị, nâng cao chất lượng sống, thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế số và phát triển bền vững.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho rằng, xây dựng đô thị thông minh gắn với chuyển đổi số, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo là những động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị đô thị, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Theo ông Cường, mục tiêu xuyên suốt của Đề án là xây dựng TP.HCM trở thành đô thị thông minh, phát triển bền vững theo mô hình tăng trưởng xanh, trong đó quản trị đô thị phải dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 phấn đấu lọt Top 50 đô thị thông minh thế giới; đến năm 2045 đạt mức độ trưởng thành cao nhất của đô thị thông minh theo Bộ tiêu chí đô thị thông minh bền vững của quốc gia, trở thành một trong những đô thị thông minh tiên tiến, trung tâm phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Đề án được triển khai theo 3 giai đoạn, cùng 9 nguyên tắc cốt lõi, trong đó nhấn mạnh lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm; lấy dữ liệu làm nền tảng; liên thông, tích hợp và dùng chung; bảo đảm an toàn thông tin, bảo vệ quyền riêng tư; đồng thời triển khai có kiểm soát, theo lộ trình, với kiến trúc mở, linh hoạt và tránh khóa công nghệ.

Từ góc độ quản lý nhà nước, TS.KTS Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị - Bộ Xây dựng đánh giá, TP.HCM đang có bước chuyển quan trọng từ tư duy "ứng dụng công nghệ" sang "quản trị dựa trên dữ liệu".

Theo ông Thái, đô thị thông minh hiện nay không còn đơn thuần là đầu tư thêm camera, cảm biến, trung tâm điều hành hay các ứng dụng số. Đây là quá trình đổi mới phương thức quy hoạch, xây dựng, quản lý và cung cấp dịch vụ đô thị, chuyển từ quản lý theo từng ngành, xử lý sau khi sự việc xảy ra sang quản trị tích hợp, chủ động và có khả năng dự báo trên cơ sở dữ liệu.

"Dữ liệu phải được coi là hạ tầng thiết yếu của đô thị, được tạo lập đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và có trách nhiệm", ông Thái nhấn mạnh.

Cục trưởng Cục Phát triển đô thị cũng lưu ý, trí tuệ nhân tạo, mô hình dự báo và bản sao số chỉ là công cụ hỗ trợ phân tích, ra quyết định; trách nhiệm hành chính và trách nhiệm giải trình vẫn thuộc về con người và cơ quan có thẩm quyền.

TS.KTS Trần Quốc Thái, Cục trưởng Cục Phát triển đô thị - Bộ Xây dựng phát biểu tại hội thảo.

Đối với TP.HCM, ông Thái đề nghị lựa chọn một danh mục ngắn các bài toán ưu tiên có tác động lớn, trong đó có thể tập trung vào giao thông và logistics; ngập, thoát nước và môi trường; quy hoạch, xây dựng và quản lý tài sản đô thị; y tế, an sinh và an toàn đô thị.

Mỗi bài toán cần xác định rõ chỉ số nền, mục tiêu định lượng, đối tượng hưởng lợi, dữ liệu đầu vào, cơ quan chịu trách nhiệm, chi phí toàn vòng đời và cơ chế vận hành sau đầu tư. Quan trọng hơn, chỉ lựa chọn giải pháp sau khi mô tả rõ bài toán, thay vì xuất phát từ một sản phẩm công nghệ có sẵn.

Bản đồ số làm "xương sống" kết nối đô thị

Trong quá trình này, ngành quy hoạch - kiến trúc được xác định có vai trò đặc biệt trong việc hình thành nền tảng không gian cho đô thị thông minh.

Theo bà Dương Thảo Hiền, Phó giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, tương lai đô thị thông minh không nên được nhìn như một danh mục thiết bị, phần mềm hay trung tâm điều hành. 

Đó trước hết phải là phương thức phát triển và quản trị đô thị mới, trong đó quyết định được đưa ra dựa trên dữ liệu, quy hoạch gắn với vận hành và dịch vụ được thiết kế quanh nhu cầu của người dân, doanh nghiệp.

Tại Đề án 4714/QĐ-UBND, Sở Quy hoạch - Kiến trúc được giao chủ trì 3 nhóm nhiệm vụ trực tiếp gắn với dữ liệu và công nghệ số.

Thứ nhất là lồng ghép nội dung, giải pháp đô thị thông minh vào các cấp độ quy hoạch, từ quy hoạch tổng thể Thành phố, quy hoạch chuyên ngành hạ tầng kỹ thuật đến quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết các khu vực trọng điểm.

Thứ hai là xây dựng, vận hành nền tảng hỗ trợ lập, thẩm định, phê duyệt quy hoạch đô thị và nông thôn trên nền GIS. Mục tiêu là đưa nền tảng vào vận hành trong quý IV/2026; đến năm 2030, 100% đồ án quy hoạch đô thị và nông thôn được lập, thẩm định hoặc quản lý trên nền tảng GIS, trong đó ít nhất 80% quy trình thẩm định được số hóa.

Thứ ba là xây dựng cơ sở dữ liệu quy hoạch đô thị và nông thôn thống nhất, kết nối với Kho dữ liệu dùng chung của Thành phố và Trung tâm giám sát, điều hành đô thị thông minh. Đến năm 2030, ít nhất 90% hồ sơ quy hoạch hiện có được số hóa và 100% dữ liệu quy hoạch mới được tích hợp ngay từ đầu.

Các đại biểu tham dự Hội thảo “Giải pháp xây dựng và phát triển đô thị thông minh trên địa bàn TP.HCM” do Hội Khoa học Kỹ thuật Xây dựng TP.HCM phối hợp Sở Xây dựng TP.HCM tổ chức chiều 20/8.

Sở Quy hoạch - Kiến trúc cũng là một trong ba đơn vị được giao chủ trì xây dựng kế hoạch triển khai Bản sao số (Digital Twin) trong lĩnh vực quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và môi trường. Giai đoạn 2026 - 2027 sẽ thử nghiệm tích hợp GIS, BIM, CIM và IoT phục vụ dự báo ngập lụt, quy hoạch không gian ngầm, trước khi mở rộng toàn Thành phố và tích hợp với IOC trong giai đoạn 2028 - 2030.

Theo bà Hiền, nền tảng bản đồ quy hoạch đô thị có thể trở thành một trong những lớp nền quan trọng của đô thị thông minh. Quy hoạch xác lập cấu trúc không gian chung của Thành phố, từ khu vực phát triển đô thị, giao thông, hạ tầng, sản xuất, dịch vụ, cây xanh, mặt nước đến các chức năng thiết yếu.

Trên cùng một bản đồ, ngành giao thông có thể bổ sung dữ liệu về mạng lưới và lưu lượng; ngành xây dựng bổ sung dữ liệu công trình, nhà ở và hạ tầng kỹ thuật; ngành tài nguyên và môi trường bổ sung dữ liệu đất đai, địa hình, sông rạch và môi trường. Các lĩnh vực y tế, giáo dục, thương mại, bất động sản và dịch vụ đô thị cũng có thể kết nối dữ liệu chuyên ngành theo thẩm quyền.

Khi đó, Thành phố có thể nhìn thấy mối quan hệ giữa quy hoạch, dân số, việc làm, giao thông, nhà ở, môi trường, hạ tầng và các dự án đầu tư thay vì xem xét từng lĩnh vực riêng lẻ.

Đây cũng là nền tảng để chuyển từ "nhìn thấy hiện trạng" sang "nhìn trước tác động". Với một dự án lớn, hệ thống có thể hỗ trợ đánh giá tác động đối với giao thông, ngập nước, trường học, bệnh viện, môi trường, cảnh quan và sử dụng đất.

Sở Quy hoạch - Kiến trúc đề xuất lựa chọn một số bài toán thực tế để thí điểm, chẳng hạn khu vực phát triển gắn với đường sắt đô thị để đồng thời xem xét giao thông, dân số, nhà ở, dịch vụ và quỹ đất; hoặc một khu vực chịu áp lực ngập để kết nối dữ liệu quy hoạch, địa hình, thoát nước, sông rạch, cây xanh và các dự án đầu tư.

Ngày 30/7/2026, Sở Quy hoạch - Kiến trúc ban hành Kế hoạch số 6112/KH-SQHKT triển khai hành động 100 ngày xử lý các điểm nghẽn về chuyển đổi số. Trong đó, các mục tiêu gồm cập nhật khoảng 2.000 hồ sơ vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về quy hoạch đô thị, nông thôn trong tháng 11/2026; hoàn thành chỉnh lý, số hóa 100% hồ sơ lưu trữ 3 năm gần nhất trong tháng 9/2026; đồng thời làm sạch và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu chuyên ngành thuộc phạm vi quản lý của Sở trong tháng 11/2026.

Như vậy, nền tảng bản đồ số, cơ sở dữ liệu quy hoạch và Digital Twin đang được đặt trong cùng một lộ trình phát triển. Đây không chỉ là công cụ phục vụ riêng ngành quy hoạch mà hướng tới trở thành không gian kết nối dữ liệu cho nhiều ngành, nhiều cấp quản lý và nhiều nhóm người sử dụng.

Một góc đô thị TP.HCM.

Theo TS.KTS Trần Quốc Thái, TP.HCM cần tiếp tục xây dựng nền tảng dữ liệu đô thị thống nhất, chú trọng dữ liệu phục vụ quy hoạch đô thị, quản lý xây dựng đô thị, hạ tầng đô thị và quản trị đầu tư công.

Đồng thời, ông Thái đề nghị Thành phố thiết lập cơ chế sandbox để thí điểm có kiểm soát; kế thừa và dùng chung các nền tảng định danh, xác thực, thanh toán, tích hợp và chia sẻ dữ liệu đã có; không đầu tư phân tán theo từng sở, ngành.

"IOC phải là công cụ hỗ trợ điều phối liên ngành, phân tích, dự báo và theo dõi kết quả quản trị; dữ liệu phải được kết nối đến quy trình xử lý và trách nhiệm cụ thể", ông Thái nêu.

Với cách tiếp cận này, đô thị thông minh của TP.HCM được kỳ vọng không dừng ở việc số hóa các dịch vụ hay xây dựng những hệ thống công nghệ riêng lẻ. Mục tiêu lớn hơn là hình thành năng lực "cảm nhận - hiểu - hành động": Thu nhận dữ liệu tin cậy, phân tích và mô phỏng để dự báo, sau đó chuyển kết quả thành quyết định và hành động quản lý.

Khi dữ liệu trở thành hạ tầng thiết yếu, bản đồ số trở thành không gian kết nối và Digital Twin trở thành công cụ mô phỏng, TP.HCM có cơ sở để chuyển từ quản lý đô thị theo từng lĩnh vực sang quản trị tích hợp, chủ động và có khả năng nhìn trước tác động.

Đây cũng là bước chuyển được kỳ vọng giúp công nghệ thực sự trở thành năng lực phát triển đô thị, thay vì chỉ là những khoản đầu tư cho hạ tầng số.

Cao Cường