Máy bay điện X1 cất cánh, chỉ tốn 5 USD trong 27 phút bay

Máy bay điện X1 hoàn tất chuyến bay thử nghiệm

Ngày 12/8, tại một sân bay phụ ở Plattsburgh, bang New York, Mỹ, X1 của Heart Aerospace thực hiện thành công chuyến bay thử nghiệm kéo dài khoảng 27 phút. Máy bay lần lượt lăn bánh, cất cánh, lên độ cao, thực hiện các bài kiểm tra trên không và hạ cánh an toàn.

X1 đạt độ cao tối đa 335 m, với chiều dài 23,2 m và sải cánh 32,3 m. Theo Heart Aerospace, máy bay không sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong toàn bộ chuyến bay. Lượng điện tiêu thụ tương ứng khoảng 5 USD theo giá điện tại địa phương.

Máy bay điện X1 hoàn tất chuyến bay thử nghiệm. Ảnh: Heart Aerospace.

Kết quả này giúp X1 trở thành mẫu máy bay thuần điện lớn nhất từng thực hiện chuyến bay thành công. Nếu so với một máy bay sử dụng động cơ đốt trong có kích thước tương đương, chi phí năng lượng cho một chuyến bay tương tự có thể lên tới hàng trăm USD.

Thành công của X1 diễn ra trong bối cảnh giá nhiên liệu hàng không quốc tế tăng mạnh. Mức giá trung bình gần đây đạt khoảng 3,50 USD/gallon, tăng 63% so với cùng kỳ năm trước. Nhiên liệu hiện chiếm khoảng 30% tổng chi phí vận hành của nhiều hãng hàng không tầm trung, gây sức ép lên giá vé và hiệu quả khai thác.

Từ ý tưởng điện hóa hàng không đến Heart Aerospace X1

Heart Aerospace hình thành từ ý tưởng của Anders Forslund, một nghiên cứu sinh tiến sĩ người Thụy Điển từng làm việc tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) từ năm 2013. Tại đây, ông chứng kiến sự phát triển nhanh của máy bay không người lái và xe điện, qua đó cho rằng điện hóa ngành hàng không chỉ còn là vấn đề thời gian.

Sau khi trở về Thụy Điển, Forslund tham gia dự án nghiên cứu máy bay điện Elise do cơ quan đổi mới sáng tạo Vinnova tài trợ. Năm 2018, ông cùng vợ Klara thành lập Heart Aerospace tại Gothenburg.

Ý tưởng về máy bay điện X1 xuất phát từ từ ý tưởng của Anders Forslund. Ảnh: Sưu tầm.

Một năm sau, doanh nghiệp vượt qua hơn 12.000 hồ sơ để tham gia chương trình Y Combinator và nhận khoản đầu tư 2 triệu USD từ EQT Ventures. Năm 2021, Breakthrough Energy Ventures của Bill Gates dẫn đầu vòng Series A trị giá 35 triệu USD, với sự tham gia của United Airlines và Mesa Air Group. Sau vòng Series B trị giá 107 triệu USD năm 2024, tổng vốn Heart Aerospace huy động đạt khoảng 192 triệu USD.

Đến tháng 4/2025, công ty chuyển trụ sở sang Los Angeles. Heart Aerospace cho rằng Mỹ có lợi thế về khách hàng tiềm năng, nguồn vốn, chuỗi cung ứng và hệ thống quản lý hàng không, trong khi thị trường châu Âu chưa tạo được động lực đủ lớn cho máy bay thuần điện.

Pin vẫn là rào cản lớn nhất

X1 sử dụng bốn động cơ điện, mỗi động cơ có công suất 400 kW, tổng công suất 1.600 kW. Công suất đầu ra thực tế vượt 1 MW, đủ để đưa máy bay nặng khoảng 11 tấn lên không trung.

Tuy nhiên, Heart Aerospace sớm nhận ra giới hạn của công nghệ pin. Mật độ năng lượng của pin lithium-ion thương mại hiện chỉ bằng khoảng 1/75 nhiên liệu hàng không truyền thống và tốc độ cải thiện khoảng 5% mỗi năm. Các yêu cầu an toàn cũng buộc máy bay phải mang đủ năng lượng dự phòng để chuyển hướng tới sân bay khác, khiến khối lượng pin trở thành vấn đề lớn.

X1 sử dụng bốn động cơ điện, mỗi động cơ có công suất 400 kW. Ảnh: Heart Aerospace.

Vì vậy, tháng 9/2022, công ty chuyển hướng từ máy bay thuần điện sang ES-30, mẫu máy bay lai điện chở 30 hành khách. Thiết kế hoàn thiện gồm hai động cơ điện và hai động cơ cánh quạt sử dụng nhiên liệu. ES-30 có thể bay thuần điện khoảng 200 km hoặc đạt tầm bay 800 km khi sử dụng động cơ đốt trong với 25 hành khách.

Heart Aerospace đặt mục tiêu giảm hơn 40% chi phí vận hành nhờ hệ thống động cơ điện đơn giản hơn. Công ty cũng đã nhận cam kết đặt hàng trị giá 9,4 tỷ USD từ United Airlines, Air Canada, Mesa Air Group và JSX.

Con đường thương mại hóa gặp khó

Là một trong những dự án tiềm năng, tuy nhiên, con đường thương mại hóa vẫn nhiều rủi ro. Eviation từng thử nghiệm máy bay điện Alice nhưng phải cắt giảm nhân sự quy mô lớn vào năm 2025, trong khi Wright Electric gần như không có cập nhật đáng kể về dự án máy bay điện cỡ lớn từ năm 2023.

Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đã cấp chứng chỉ bay thử nghiệm đặc biệt cho X1 và hỗ trợ 4,1 triệu USD cho chương trình ES-30. Phiên bản X2 tiếp theo sẽ kiểm tra khả năng phối hợp giữa động cơ điện và động cơ đốt trong.

Heart Aerospace dự kiến hoàn tất chứng nhận ES-30 sau năm 2029 và hướng tới thương mại hóa vào năm 2031. Tuy nhiên, chi phí 5 USD của chuyến bay X1 mới chỉ tính lượng điện sử dụng khi bay, chưa bao gồm sạc, vận hành mặt đất, bảo trì, khấu hao và hạ tầng. Khi chưa có bộ pin cấp megawatt đạt đầy đủ tiêu chuẩn an toàn cho hàng không thương mại, khả năng huy động thêm vốn vẫn sẽ quyết định liệu tham vọng điện hóa hàng không của Heart Aerospace có thể trở thành sản phẩm thương mại hay không.

Thành Biên