Cần chuyển từ truyền thông 'một chiều' sang tăng tính đối thoại

Đây là nhận định được nêu ra trong buổi Tọa đàm Đổi mới tuyên truyền, phổ biến lý luận chính trị trên không gian mạng, diễn ra tại Học viện Báo chí & Tuyên truyền, Hà Nội, ngày 20/8.

Công chúng không còn tiếp nhận thông tin thụ động

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Phó giám đốc Học viện Báo chí & Tuyên truyền - nhận định hiện nay, thông tin chính thống không còn giữ vị trí gần như độc quyền trên truyền thông, mà phải cạnh tranh trực tiếp với nhiều thông tin khác trên không gian mạng.

PGS.TS Nguyễn Thị Trường Giang - Phó giám đốc Học viện Báo chí & Tuyên truyền. Ảnh: Phan Chi.

Ngoài ra, công chúng cũng thay đổi thói quen tiếp nhận thông tin: không còn tiếp nhận đơn chiều, thụ động, định kỳ theo lịch phát sóng; công chúng biến thành chủ thể, đồng thời giữ mạch truyền thông, bằng việc lựa chọn tham gia phản biện, kiểm chứng, chia sẻ, trực tiếp lan truyền thông tin.

“Trên mạng gần đây có những sự kiện khiến công chúng ‘lên đồng’. Việc còn thiếu vắng sự định hướng của cơ quan quản lý, việc lên tiếng quá chậm của các cơ quan dẫn tới không định hướng được dư luận xã hội”, PGS.TS đánh giá.

Trước sự thay đổi đó, Phó giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên Truyền cho rằng hoạt động phổ biến lý luận chính trị cũng cần thay đổi tư duy: Từ truyền đạt một chiều sang tăng cường đối thoại với công chúng.

“Mô hình truyền thông một chiều ngày càng bộc lộ giới hạn khi công chúng đã trở thành chủ thể chủ động lựa chọn, cùng tham gia kiến tạo thông tin”, PGS.TS nói, cho rằng cần thích ứng với logic vận hành mới này.

Ngoài ra, cạnh tranh diễn ngôn trên không gian mạng không chỉ là cạnh tranh đúng-sai, mà là cạnh tranh về khả năng tạo dựng niềm tin, sức hấp dẫn, khả năng chiếm lĩnh không gian chú ý. Một thông tin cần “đúng, trúng, hay, nhanh”, truyền tải bằng ngôn ngữ phù hợp công chúng mạng, có sức thuyết phục.

TS Chu Tiến Đạt - Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - cho rằng trong bối cảnh mới, việc chỉ dựa trên hoạt động đấu tranh phản bác và hàng rào kỹ thuật là không đủ.

Hai phương thức này chỉ diễn ra sau khi mạng xã hội đã lan truyền thông tin, người dùng cũng có thể chuyển sang nền tảng khác khi một nền tảng đã bị hạn chế. TS cho rằng cần chuyển từ phản bác sang phòng ngừa, “tăng sức đề kháng” về thông tin cho người dùng.

TS Chu Tiến Đạt - Chủ tịch Hội đồng thành viên, Tổng Công ty Truyền thông đa phương tiện VTC, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Ảnh: Phan Chi.

Cũng về việc xây dựng không gian đối thoại, phản biện lành mạnh; TS Nguyễn Đức Hạnh - Phó tổng biên tập Tạp chí Lý luận chính trị và Truyền thông - nhận định để tạo môi trường đối thoại có định hướng, không nên sớm “chụp mũ” hoặc áp đặt tư tưởng với các quan điểm trái chiều vì dễ tạo phản ứng ngược có độ lan truyền mạnh; cần tìm cách để thu hẹp khoảng cách về tư tưởng, ngôn ngữ giữa các thế hệ.

Ông Bùi Văn Thạch - Ủy viên, Phó tổng thư ký Thường trực, Hội đồng Lý luận Trung ương - nhấn mạnh trong lý thuyết về truyền thông chính trị, “công chúng” là thành tố quan trọng nhất, cần chú trọng thay đổi phương thức truyền tải nội dung để phù hợp công chúng.

Theo ông, truyền thông chính trị cần chuyển sang hệ sinh thái đa chiều, thông điệp cần đảm bảo sự chính xác, có tính thuyết phục cao. Nếu không thay đổi cách sản xuất nội dung truyền thông chính trị, cơ quan truyền thông sẽ đánh mất thị trường công chúng rộng lớn.

Ông Bùi Văn Thạch - Ủy viên, Phó tổng thư ký Thường trực, Hội đồng Lý luận Trung ương. Ảnh: Phan Chi.

Phát triển nhiều sản phẩm số song hành ấn phẩm gốc

Tại Tọa đàm, các chuyên gia cũng thảo luận về vai trò của sách với việc phổ biến lý luận chính trị, nhấn mạnh vai trò của xuất bản số và các sản phẩm phái sinh trên môi trường này.

Bà Vũ Thùy Dương - Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí & Tuyên truyền - cho rằng xuất bản số là sự cộng hưởng, mở rộng dư địa truyền tải, giúp thông tin chính thống lan tỏa nhanh chóng, kịp thời trên không gian mạng.

Tuy nhiên, việc thay đổi hình thức để thu hút độc giả trẻ không được mâu thuẫn với tính chính xác của tác phẩm. Nội dung cốt lõi không được phép thay đổi hay bị giản lược hóa một cách khiên cưỡng.

Bà Vũ Thùy Dương và TS Nguyễn Công Dũng - Ủy viên Hội đồng Biên tập - xuất bản chuyên trách Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật - đã đề xuất các chiến lược cụ thể với xuất bản số nhằm phổ biến kiến thức lý luận chính trị.

Bà Vũ Thùy Dương - Trưởng khoa Xuất bản, Học viện Báo chí & Tuyên truyền. Ảnh: Phan Chi.

Một trong các giải pháp là đa dạng hóa các sản phẩm tùy theo nhóm công chúng mục tiêu. Ví dụ, với nhóm chuyên gia, nhà nghiên cứu, NXB cung cấp định dạng ebook, xây dựng hệ cơ sở dữ liệu tra cứu chuyên sâu và thư viện số; nhóm học sinh, trẻ em, NXB xây dựng các ấn phẩm tóm tắt, dẫn nhập, kết hợp các nội dung như podcast, sách nói,…

Các chuyên gia đồng tình rằng để tuyên truyền lý luận chính trị trên không gian mạng, cần làm cho nội dung trở nên thuyết phục, có hình thức hiện đại, phù hợp ngôn ngữ, tư duy tiếp cận của công chúng mạng.

Phan Chi