Toan tính của Iran khi chủ động khai hỏa dù Mỹ ngừng tấn công

Tên lửa do Iran phát triển được trưng bày tại triển lãm trước tượng đài Azadi (Tự do) ở Tehran, ngày 29/7. (Ảnh AP)

Thay vì đáp trả khi Mỹ không kích, Tehran chủ động khơi lại xung đột, cho thấy nước này ngày càng sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự để định hình diễn biến cuộc chiến theo các điều kiện do họ đặt ra.

Điều này cũng mở ra đợt leo thang mới. “Chúng tôi sẽ đánh họ tan tác. Chúng tôi sẽ giáng những đòn rất mạnh. Họ sẽ phải hứng chịu trận đòn”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với Fox News ngày 29/7.

Lời đe dọa đó hầu như không khiến Tehran chùn bước, bởi Iran đã phóng tên lửa dù biết rõ hành động này có thể khiến máy bay ném bom Mỹ quay trở lại.

Tuần trước, ông Trump nói rằng Mỹ tạm ngừng tấn công là do Iran đề nghị, vì “họ đã rất lịch sự yêu cầu” và muốn tiến hành đàm phán. Tehran chưa bao giờ công khai cam kết với giai đoạn tạm lắng này, dù một quan chức cấp cao Iran cho biết “các lực lượng vũ trang của chúng tôi cũng đã quyết định không tiến hành hành động quân sự”.

Chính vì vậy, việc Iran nối lại các cuộc tấn công càng trở nên đáng chú ý.

Chỉ vài giờ sau khi phát tín hiệu sẽ đáp lại sự kiềm chế của Mỹ bằng thái độ tương tự, Tehran đã tấn công vào lực lượng Mỹ.

“Điều gì đó dường như đã thay đổi một cách căn bản cách tiếp cận của Iran, đặc biệt là sẵn sàng chủ động tấn công nếu họ cho rằng đó là lựa chọn khả thi duy nhất”, nhà nghiên cứu Hamid Reza Azizi, công tác tại Viện Các vấn đề quốc tế và an ninh Đức, viết trong bài đăng trên mạng xã hội X.

Đòn tấn công của Iran diễn ra không lâu sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Trump tại Washington DC. Nhà lãnh đạo Israel mô tả đây là “một trong những cuộc trao đổi tốt nhất” giữa hai người, sau giai đoạn quan hệ có nhiều căng thẳng. Vài giờ trước cuộc gặp, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết, Israel từng muốn tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran nhưng đã bị chính quyền Mỹ ngăn lại.

“Theo nhiều khả năng, cuộc tấn công là tín hiệu liên quan đến chuyến thăm của ông Netanyahu tới Nhà Trắng. Điều này cho thấy chiến lược quân sự của Iran có thể đã thay đổi và Tehran sẵn sàng tiến hành đòn tấn công phủ đầu nếu nhận thấy dấu hiệu về mối đe dọa cận kề”, ông Azizi nhận định.

Ngay sau vụ tấn công ở Jordan, quân đội Mỹ và Ả-rập Xê-út đã phối hợp không kích các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) nói rằng chiến dịch ở Iraq không phải nhằm trả đũa vụ tấn công ở Jordan, mà là phản ứng trước hơn 30 vụ tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào lực lượng Mỹ và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả-rập Xê-út trong vòng 72 giờ trước đó.

Diễn biến leo thang vừa qua cho thấy cuộc chiến đang ngày càng mở rộng. Ả-rập Xê-út - quốc gia từ lâu luôn thận trọng trước nguy cơ bị cuốn trực tiếp vào xung đột - nay đang can dự sâu hơn khi phải đối mặt với các mối đe dọa từ ba hướng: lực lượng Houthi ở Yemen, các nhóm dân quân thân Iran tại Iraq và Iran.

“Thách thức cốt lõi đối với Washington và các đối tác vùng Vịnh là cả Iran lẫn các đồng minh trong khu vực đều không có dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ những mục tiêu chiến lược mà họ hiện coi là cốt lõi”, ông Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu an ninh quốc gia Israel, viết trên mạng xã hội X.

“Tehran vẫn quyết duy trì đòn bẩy tại eo biển Hormuz, trong khi Houthi tuyên bố sẽ không chấm dứt chiến dịch của mình nếu lệnh phong tỏa do Ả-rập Xê-út đi đầu chưa được dỡ bỏ”, ông Citrinowicz nói.

Lằn ranh đỏ

Trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước Iran được phát sóng chỉ vài giờ trước vụ tấn công ở Jordan, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi đưa ra tuyên bố rõ ràng về lập trường của Tehran. Ông nói rằng Iran đã ngừng nổ súng, nhưng sẽ không ngần ngại nối lại hoạt động quân sự nếu yêu sách của nước này đối với eo biển Hormuz bị thách thức.

Theo ông, Tehran không thể coi mình là bên chiến thắng nếu eo biển Hormuz trở lại trạng thái như trước chiến tranh. Tuyến hàng hải này đã trở thành yếu tố trung tâm đối với an ninh quốc gia và là “công cụ phòng thủ” của Iran.

Khi người phỏng vấn đặt câu hỏi vì sao Tehran chấp nhận nguy cơ khơi lại chiến tranh bằng cách tấn công các tàu thương mại, dù lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, ông Gharibabadi đáp rằng Iran coi những nỗ lực của Oman và Mỹ nhằm thiết lập tuyến hàng hải thay thế qua eo biển là “lằn ranh đỏ”.

Theo ông, nếu để tuyến đường này hoạt động, yêu sách của Iran về “việc thực thi chủ quyền một cách hiệu quả” ở eo biển sẽ “không khác gì điều viển vông”.

“Nhiều người có thể nhìn nhận rất đơn giản và đặt câu hỏi vì sao Iran lại phóng tên lửa vào ba tàu thương mại chỉ vì họ tắt hệ thống định vị GPS, qua đó có nguy cơ khơi lại chiến tranh. Nhưng nếu nhìn vào phía sau câu chuyện, sẽ thấy những thỏa thuận áp dụng với eo biển Hormuz sẽ có tác động lâu dài đến an ninh của Cộng hòa Hồi giáo Iran”, Thứ trưởng Gharibabadi nói.

Theo ông Danny Citrinowicz, Tehran nhìn nhận việc Washington tạm dừng tấn công Iran phản ánh “sự suy yếu về chiến lược hơn là sự kiềm chế”. Nhà phân tích này cho rằng cách nhìn đó có nguy cơ tạo ra vòng xoáy leo thang, trong đó Iran gia tăng hành động để buộc đối phương phải trả giá đắt hơn, và cả hai bên đều không chịu lùi bước vì lo mất uy tín.

Do đó, theo ông, Mỹ và các đối tác đang đứng trước lựa chọn: hoặc chấp nhận đáp ứng một phần đòi hỏi của Iran, hoặc phải đối mặt với nguy cơ xung đột kéo dài, với các vụ tấn công ngày càng gia tăng nhằm vào hoạt động hàng hải, cơ sở hạ tầng năng lượng và các tuyến thương mại.

Bình Giang