Liều thuốc giải của Mossad và vụ ám sát hụt chấn động Jordan - Kỳ 1

VỤ ÁM SÁT KHÔNG HOÀN HẢO

Sáng 25/9/1997, Khaled Meshaal rời chiếc ô tô trước văn phòng của phong trào Hamas tại khu Shmeisani, một khu phố đông đúc ở thủ đô Amman của Jordan. Khi ấy, Meshaal mới 41 tuổi và chưa phải gương mặt được cả thế giới biết đến. Ông phụ trách bộ máy chính trị của Hamas ở nước ngoài, làm việc phần lớn trong bóng tối và sống dưới sự bảo vệ của Jordan.

Chỉ vài bước chân trước cửa văn phòng, hai người đàn ông áp sát ông.

Một người tìm cách đánh lạc hướng, trong khi người còn lại đưa một thiết bị nhỏ đến gần đầu Meshaal. Ông nghe thấy một âm thanh bất thường bên tai, giống như một tiếng nổ nhỏ hoặc cú điện giật. Toàn bộ sự việc chỉ kéo dài vài giây. Hai người đàn ông lập tức bỏ chạy, để lại Meshaal đứng đó, chưa biết rằng một chất độc cực mạnh đã được đưa vào cơ thể mình.

Đó lẽ ra phải là một vụ ám sát không tiếng súng, không vết máu và gần như không để lại dấu vết. Nhưng chỉ trong vài giờ, chiến dịch bí mật của Cơ quan Tình báo Israel Mossad đã biến thành một cuộc khủng hoảng ngoại giao có nguy cơ phá vỡ hòa ước giữa Israel và Jordan.

Trớ trêu hơn, để cứu các đặc vụ của mình, Israel cuối cùng buộc phải trao cho Jordan chính liều thuốc giải có thể cứu sống người mà Mossad vừa tìm cách sát hại.

Ông Khaled Meshaal (bên trái) vào năm 2012 cùng với thủ lĩnh Hamas, Ismail Haniyeh (đã bị ám sát năm 2024 tại Tehran). Ảnh: Telegraph

Địa điểm nhạy cảm

Theo Al Jazeera, Khaled Meshaal sinh năm 1956 tại làng Silwad, gần thành phố Ramallah ở Bờ Tây. Sau cuộc chiến Arab - Israel năm 1967, gia đình ông chuyển đến Kuwait. Tại đây, Meshaal tham gia các tổ chức Hồi giáo Palestine và dần trở thành một nhân vật quan trọng trong bộ máy chính trị của Hamas.

Đến giữa thập niên 1990, ông giữ vai trò lãnh đạo cơ quan chính trị của Hamas ở nước ngoài, phụ trách hoạt động gây quỹ, xây dựng quan hệ và kết nối các mạng lưới của phong trào tại nhiều quốc gia Arab. Meshaal trở thành người đứng đầu bộ máy chính trị lưu vong của Hamas từ năm 1996, trước khi tên tuổi ông được cả thế giới biết đến sau vụ ám sát hụt một năm sau đó.

Đối với Israel, Hamas khi đó đang nổi lên như một trong những thách thức nghiêm trọng nhất đối với an ninh quốc gia. Phong trào này phản đối tiến trình hòa bình Oslo và bị Israel cáo buộc đứng sau hàng loạt vụ đánh bom nhằm vào dân thường Israel trong những năm 1990.

Mùa hè năm 1997, hai vụ đánh bom ở Jerusalem khiến nhiều người thiệt mạng và hàng trăm người bị thương, tạo sức ép lớn đối với chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Ông Netanyahu mới trở lại cầm quyền được hơn một năm, với cam kết áp dụng đường lối cứng rắn hơn trước các cuộc tấn công của Hamas.

Theo báo Washington Post, Thủ tướng Netanyahu yêu cầu các cơ quan an ninh chuẩn bị danh sách mục tiêu để đáp trả. Trong số những cái tên được trình lên, Khaled Meshaal được lựa chọn dù nhân vật này hoạt động trên lãnh thổ Jordan, một quốc gia vừa ký hiệp ước hòa bình với Israel năm 1994. Các quan chức Mỹ và Israel sau đó xác nhận quyết định phát động chiến dịch xuất phát từ cấp cao nhất trong chính phủ Israel.

Chính địa điểm tiến hành chiến dịch khiến nhiệm vụ trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Jordan không phải quốc gia thù địch với Israel. Quốc vương Hussein đã đánh cược uy tín chính trị của mình khi ký hòa ước năm 1994, chấm dứt nhiều thập niên đối đầu. Quan hệ cá nhân giữa nhà vua và các lãnh đạo an ninh Israel cũng được xem là một trong những trụ cột giúp duy trì ổn định tại biên giới hai nước.

Mọi chiến dịch bí mật trên đất Jordan vì vậy đều có thể bị coi là hành động xâm phạm chủ quyền và phản bội lòng tin của nhà vua.

Tuy nhiên, kế hoạch vẫn được thông qua. Mossad được giao thực hiện một vụ ám sát đủ kín đáo để cái chết của Meshaal không thể trực tiếp quy cho Israel. Mục tiêu chỉ là để ông ngã bệnh và qua đời mà các bác sĩ khó xác định nguyên nhân.

Trong tính toán của những người lập kế hoạch, một chất độc không màu, tác động nhanh và khó phát hiện dường như là vũ khí hoàn hảo.

Kế hoạch "giết trong im lặng"

Một nhóm đặc vụ Mossad được đưa đến Amman bằng hộ chiếu Canada giả. Họ đóng vai khách du lịch và tiến hành theo dõi thói quen đi lại của Meshaal, đặc biệt là quãng đường từ nơi ở đến văn phòng Hamas.

Việc sử dụng hộ chiếu Canada được cho là nhằm giúp các đặc vụ di chuyển dễ dàng và tránh gây chú ý. Nhưng sau này, chính những giấy tờ đó lại kéo Canada vào một cuộc tranh cãi ngoại giao với Israel.

Theo các nguồn tường thuật thời điểm đó, nhóm Mossad gồm những người trực tiếp thực hiện vụ tấn công, lái xe, theo dõi và hỗ trợ rút lui. Hai đặc vụ được giao áp sát Meshaal. Một người mang theo một vật nhằm đánh lạc hướng, trong khi người còn lại sử dụng thiết bị đưa chất độc đến vùng đầu hoặc tai của mục tiêu.

Danh tính chính xác của độc chất trong nhiều năm vẫn không được Israel công khai. Một số tài liệu và bài viết sau này cho rằng đó là một dạng fentanyl hoặc chất thuộc nhóm opioid có tác động cực mạnh. Tuy nhiên, do Israel giữ bí mật về phương thức hoạt động, các nguồn báo chí thường chỉ mô tả đây là chất độc tác động nhanh, đủ gây tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Mục tiêu của Mossad là tạo ra một cái chết có vẻ tự nhiên. Nếu thành công, sức khỏe của Meshaal có thể suy sụp nhiều giờ sau cuộc tiếp xúc, trong khi các đặc vụ đã rời khỏi Jordan.

Nhưng kế hoạch được chuẩn bị kỹ càng ấy lại phụ thuộc vào hàng loạt yếu tố khó kiểm soát: Meshaal phải xuất hiện đúng lúc, không có người đi cùng gây cản trở, hai đặc vụ phải tiếp cận từ đúng hướng và rút lui mà không bị phát hiện.

Sáng 25/9, một chi tiết bất ngờ xuất hiện. Con gái Meshaal có mặt trong xe hoặc gần khu vực ông bước xuống. Sự xuất hiện của đứa trẻ khiến nhịp di chuyển của mục tiêu thay đổi và làm các đặc vụ phải ứng biến trong vài giây quyết định.

Khi Meshaal tiến vào văn phòng, một đặc vụ áp sát từ phía sau. Một âm thanh vang lên gần tai trái của ông. Meshaal giật mình quay lại, còn vệ sĩ và người lái xe của ông lập tức nhận thấy hành động đáng ngờ. Hai người đàn ông lạ bỏ chạy.

Nếu họ biến mất giữa đường phố Amman, rất có thể cái chết sau đó của Meshaal vẫn sẽ là một bí ẩn. Nhưng vệ sĩ của Meshaal không đứng yên. Họ lập tức đuổi theo những kẻ tấn công, mở đầu cho cuộc truy đuổi làm đảo lộn toàn bộ chiến dịch.

Ông Khaled Meshaal từng bị Mossad âm mưu ám sát bằng thuốc độc tại Jordan. Ảnh: Al Jazeera

Cuộc truy đuổi làm lộ mạng lưới Mossad

Một trong những vệ sĩ của Meshaal đuổi theo hai nghi phạm bằng ô tô, sau đó tiếp tục truy kích khi họ tìm cách trốn chạy qua các tuyến phố đông người. Cuộc rượt đuổi nhanh chóng thu hút sự chú ý của người dân và lực lượng an ninh Jordan.

Hai nghi phạm bị bắt sau một cuộc vật lộn. Ban đầu, họ xuất trình hộ chiếu Canada và khẳng định mình chỉ là khách du lịch vô tình vướng vào một cuộc xô xát. Tuy nhiên, câu chuyện của họ nhanh chóng bộc lộ những điểm bất thường.

Các nhân viên an ninh Jordan phát hiện giấy tờ của hai người có vấn đề. Cách hành xử, thiết bị mang theo và sự phối hợp giữa họ khiến nhà chức trách nghi ngờ đây không phải những du khách bình thường. Khi bị thẩm vấn, vỏ bọc Canada bắt đầu sụp đổ. Jordan xác định những người bị bắt có liên hệ với Mossad. Những đặc vụ khác trong nhóm rút về Đại sứ quán Israel tại Amman, nơi họ được bảo vệ bởi luật miễn trừ ngoại giao.

Vụ việc lúc này không còn là một cuộc ẩu đả ngoài đường. Nó trở thành bằng chứng về một chiến dịch ám sát do cơ quan tình báo Israel tiến hành ngay giữa thủ đô của quốc gia đã ký hòa ước với Israel.

Trong khi đó, Meshaal ban đầu chưa ý thức được mức độ nguy hiểm. Ông vẫn đến văn phòng và tiếp tục công việc. Nhưng chỉ ít giờ sau, những triệu chứng bất thường xuất hiện.

Ông bắt đầu đau đầu dữ dội, chóng mặt và buồn nôn. Tình trạng xấu đi nhanh chóng. Meshaal được đưa đến Trung tâm Y tế Quốc vương Hussein, nơi các bác sĩ nhận thấy bệnh nhân có dấu hiệu suy hô hấp và rối loạn thần kinh nhưng không biết chất gì đã xâm nhập cơ thể.

Meshaal dần mất ý thức và rơi vào tình trạng nguy kịch. Quốc vương Hussein khi đó đã yêu cầu triệu tập các bác sĩ hàng đầu và tìm kiếm hỗ trợ y tế từ nước ngoài, trong khi Jordan liên tục gây sức ép buộc Israel cung cấp thuốc giải. Nhà vua hiểu rằng nếu Meshaal chết, hậu quả sẽ không chỉ dừng lại ở một vụ ám sát.

Jordan có một cộng đồng người Palestine rất lớn. Cái chết của một lãnh đạo Hamas trên đất Jordan, do đặc vụ Israel thực hiện, có thể gây ra biểu tình quy mô lớn, làm lung lay vị thế của hoàng gia và thổi bùng sự phản đối đối với hòa ước Israel - Jordan.

Thông điệp gửi đến Thủ tướng Netanyahu rất rõ ràng: Israel phải lập tức cung cấp thuốc giải. Nếu Meshaal chết, hai đặc vụ đang bị Jordan giam giữ có thể bị xét xử, thậm chí đối mặt với án tử hình, còn quan hệ ngoại giao giữa hai nước có nguy cơ bị cắt đứt.

Truyền thông Mỹ sau này dẫn lại rằng Quốc vương Hussein từng nói đến khả năng treo cổ những người trực tiếp thực hiện vụ ám sát và hủy bỏ hòa ước nếu Israel không giao thuốc giải.

Từ thời điểm đó, một cuộc chạy đua khác bắt đầu.

Xem tiếp Kỳ cuối: Cái giá của một điệp vụ thất bại

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc (tổng hợp)