Tổ chức Công đoàn: Đối thoại hiệu quả, thương lượng thực chất, bảo vệ người lao động từ gốc

Kiên trì đối thoại để hài hòa lợi ích

Quá trình công nghiệp hóa, chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với người lao động Việt Nam. Áp lực cạnh tranh gia tăng, yêu cầu về năng suất, kỹ năng và khả năng thích ứng ngày càng cao khiến giá trị sức lao động cần được nhìn nhận ở một chuẩn mực cao hơn.

Trong bối cảnh đó, tổ chức Công đoàn giữ vai trò nòng cốt trong việc thúc đẩy đối thoại, thương lượng tập thể, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động. Không chỉ dừng ở việc giám sát thực thi pháp luật, Công đoàn còn chủ động tham gia xây dựng các cơ chế thỏa thuận để nâng cao phúc lợi.

Lãnh đạo Nhà máy và Ban Chấp hành Công đoàn Công ty TNHH Enkei Việt Nam chung vui Bữa cơm Công đoàn với người lao động nhân kỷ niệm Ngày Quốc tế phụ nữ 8-3. Ảnh: PV

Các bản Thỏa ước lao động tập thể (TƯLĐTT) được ký kết vì thế không đơn thuần là một văn bản mang tính ghi nhận, mà là “khế ước” thể hiện sự đồng thuận giữa người sử dụng lao động và tập thể người lao động. Một bản TƯLĐTT chất lượng cao không chỉ điều chỉnh quan hệ lao động mà còn trở thành “điểm tựa” vững chắc cho người lao động, đồng thời phản ánh mức độ phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Đặc biệt tại các doanh nghiệp quy mô lớn, cường độ sản xuất cao, yêu cầu quản trị hiện đại, việc xây dựng và thực thi TƯLĐTT chất lượng càng trở nên cấp thiết. Đây là nền tảng giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa rủi ro, duy trì ổn định nội bộ và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và sản xuất công nghiệp, áp lực về tiến độ, năng suất và chất lượng luôn hiện hữu. Chỉ một gián đoạn nhỏ trong quan hệ lao động cũng có thể gây ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi cung ứng. Câu chuyện thương lượng tiền thưởng cuối năm 2025 tại Công ty TNHH Enkei Việt Nam (Khu công nghiệp Thăng Long, Hà Nội) là một ví dụ điển hình.

Theo ông Lê Đình Thành, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Enkei Việt Nam, năm 2025 doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn khi đơn hàng có thời điểm chỉ đạt khoảng 25% so với cùng kỳ. Mức thưởng dự kiến ban đầu chỉ dừng ở tháng lương thứ 13 theo quy định. Tuy nhiên, Công đoàn nhận định nếu áp dụng mức này sẽ ảnh hưởng lớn đến tâm lý người lao động, nhất là khi thu nhập cả năm không ổn định do giãn việc.

Để có cơ sở thương lượng, Công đoàn đã chủ động thu thập thông tin từ các bộ phận, đặc biệt là kế hoạch và bán hàng nhằm đánh giá triển vọng phục hồi đơn hàng năm 2026. Đồng thời, đưa ra các luận điểm thuyết phục như tỷ lệ nghỉ việc tăng lên 15,5%, khó khăn trong tuyển dụng và nguy cơ thiếu hụt lao động khi sản xuất phục hồi.

Người lao động hào hứng tham gia hoạt động thể thao do Công đoàn Công ty TNHH Enkei Việt Nam tổ chức. Ảnh: PV

Từ những dữ liệu cụ thể đó, sau khi thương lượng, Ban Giám đốc đã đồng thuận điều chỉnh chính sách cho năm 2026: Lương cơ bản tăng từ 5,43 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng, mức thưởng cũng được nâng cao hơn quy định tối thiểu. Điều này khiến người lao động rất vui.

Giữ vững quan điểm “Lắng nghe để thấu hiểu - Thương lượng để đồng thuận - Hợp tác để thành công”, Chủ tịch Công đoàn Công ty TNHH Enkei Việt Nam Lê Đình Thành rút ra ba bài học quan trọng: Lựa chọn thời điểm đàm phán phù hợp; chuẩn bị nội dung kỹ lưỡng, dựa trên dữ liệu thực tế và trang bị đầy đủ kiến thức pháp luật cùng kỹ năng mềm. Khi hội tụ đủ những yếu tố đó, Công đoàn không chỉ bảo vệ được quyền lợi người lao động mà còn góp phần xây dựng mối quan hệ hài hòa, bền vững với doanh nghiệp.

Tại Công ty cổ phần Bao bì 277 Hà Nội, cũng nhờ sự kiên trì đối thoại, thương lượng với Ban Giám đốc, Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Thị Thanh Thủy đã góp phần nâng mức chi trả tiền lương làm thêm giờ cho người lao động cao hơn quy định của pháp luật.

Theo chị, việc vừa là người hưởng lương từ doanh nghiệp, vừa đại diện bảo vệ quyền lợi người lao động là một áp lực không nhỏ. Tuy nhiên, nếu không thực hiện tốt vai trò này, tổ chức Công đoàn sẽ không hoàn thành sứ mệnh của mình. Vì vậy, người đứng đầu Công đoàn luôn phải chủ động xây dựng mối quan hệ hài hòa giữa người sử dụng lao động và người lao động.

Chia sẻ câu chuyện tại doanh nghiệp, chị Thủy cho biết, tại Phân xưởng May của công ty, do nhu cầu đơn hàng tăng cao, doanh nghiệp thường xuyên yêu cầu công nhân làm thêm giờ để kịp tiến độ giao hàng. Theo quy định, tiền lương làm thêm vào ngày thường được tính bằng 150% lương. Tuy nhiên, sau quá trình đề xuất và thuyết phục, Ban Chấp hành Công đoàn đã đạt được sự đồng thuận của Ban Giám đốc trong việc nâng mức chi trả lên 200%. Đây là kết quả mang ý nghĩa thiết thực, góp phần cải thiện thu nhập và đời sống cho người lao động.

“Việc đề xuất thành công mức chi trả 200% tiền lương làm thêm giờ khiến tôi rất vui, bởi đã góp phần bảo vệ quyền lợi và nâng cao đời sống cho người lao động”, chị Thủy chia sẻ.

Ban Chấp hành Công đoàn và người lao động Công ty cổ phần Bao bì 277 Hà Nội tham gia đối thoại về thực đơn dinh dưỡng bữa cơm ca cho cán bộ, nhân viên. Ảnh: PV

Dẫu vậy, theo Chủ tịch Công đoàn Nguyễn Thị Thanh Thủy, rào cản lớn nhất trong đối thoại, thương lượng tập thể vẫn là sự khác biệt về lợi ích giữa hai bên. Do đó, việc duy trì đối thoại định kỳ, minh bạch thông tin và cùng chia sẻ khó khăn là yếu tố then chốt để dung hòa lợi ích, hướng tới sự phát triển ổn định, bền vững của doanh nghiệp.

Thỏa ước lao động tập thể - nền tảng quan hệ lao động bền vững

Thực tế cho thấy, đối thoại và thương lượng tập thể chính là “chìa khóa” để xây dựng quan hệ lao động hài hòa. Khi người lao động được lắng nghe, thấu hiểu, các quyết định đưa ra sẽ có tính đồng thuận cao hơn, hạn chế xung đột và tranh chấp.

Thông qua thương lượng, nhiều nội dung phúc lợi vượt chuẩn pháp luật đã được đưa vào TƯLĐTT như: Tiền lương, tiền thưởng cao hơn mức tối thiểu, bữa ăn ca đảm bảo dinh dưỡng, hỗ trợ tiền xăng xe, nhà ở, chi phí gửi trẻ, bảo hiểm sức khỏe tự nguyện… Đây là những yếu tố trực tiếp nâng cao chất lượng cuộc sống của người lao động.

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho biết, giai đoạn 2023-2026, các cấp Công đoàn trên cả nước đã ký mới hơn 6.000 bản TƯLĐTT. Mỗi bản thỏa ước chất lượng được ví như “bộ luật con” của doanh nghiệp, không chỉ bảo vệ người lao động mà còn giúp doanh nghiệp giữ chân nhân lực, ổn định sản xuất kinh doanh.

Từ những minh chứng cụ thể, có thể thấy hành trình nâng cao quyền lợi người lao động thông qua đối thoại, thương lượng tập thể không chỉ là nhiệm vụ mà còn là thước đo bản lĩnh của đội ngũ cán bộ Công đoàn cơ sở.

Đó cũng là nền tảng để xây dựng quan hệ lao động tiến bộ, nơi tiếng nói của người lao động được tôn trọng và đáp lại bằng những cam kết cụ thể, thiết thực. Khi TƯLĐTT thực sự phát huy vai trò, những điều khoản vượt chuẩn pháp luật sẽ dần trở thành xu hướng tất yếu, góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của cả người lao động và doanh nghiệp.

Bảo Duy