Tinh gọn bộ máy, tạo sức bật mới cho Thủ đô (bài 2): Đổi mới quản trị vì một Hà Nội phát triển nhanh, bền vững

Hà Nội đang bước vào một giai đoạn phát triển với những yêu cầu mới về quản trị đô thị, năng lực cạnh tranh và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, tinh gọn bộ máy không thể dừng ở việc “xếp lại” các đầu mối, mà phải tạo ra một phương thức vận hành mới: Ít tầng nấc hơn, rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và ra quyết định nhanh hơn.

Điều quan trọng hơn cả là sau sắp xếp, bộ máy mới phải vận hành tốt hơn bộ máy cũ. Muốn vậy, cùng với thay đổi cơ cấu tổ chức, Hà Nội cần đổi mới cách phối hợp, phân cấp, sử dụng dữ liệu, đánh giá cán bộ và đo lường hiệu quả thực thi. Trong cuộc trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam, PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, Đại biểu Quốc hội TP. Hà Nội, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã chia sẻ về những yêu cầu cốt lõi để quá trình tinh gọn bộ máy thực sự tạo ra sức bật mới cho Thủ đô.

Sáng 10/8, tại kỳ họp thứ sáu (kỳ họp chuyên đề), HĐND TP. Hà Nội đã thông qua Nghị quyết về việc thành lập, tổ chức lại một số cơ quan chuyên môn thuộc UBND TP. Hà Nội. (Ảnh: Thành Thái)

Tinh gọn để tăng năng lực quản trị, tháo gỡ điểm nghẽn thực thi

Thưa ông, trong giai đoạn phát triển mới, đâu là yêu cầu cấp thiết nhất đặt ra đối với việc tinh gọn bộ máy của Hà Nội?

Theo tôi, yêu cầu cấp thiết nhất không phải chỉ là làm cho bộ máy nhỏ hơn, mà quan trọng hơn là phải làm cho năng lực quản trị của Thủ đô lớn hơn. Đây là điều tôi cho rằng cần được nhận thức thật rõ trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy hiện nay.

Hà Nội đang đứng trước những yêu cầu phát triển rất khác so với trước đây. Một đô thị hơn 8 triệu dân, là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ và giao lưu quốc tế, không thể được quản trị bằng những quy trình phân tán, nhiều tầng nấc hay cách phối hợp mang nặng tư duy “mỗi cơ quan một phần việc”.

Vì thế, tinh gọn phải đi cùng với tái cấu trúc chức năng, quy trình và phương thức quản trị. Giá trị của việc sáp nhập không nên được đo trước hết bằng việc giảm được bao nhiêu đầu mối, phòng ban hay vị trí lãnh đạo, mà phải xem sau sắp xếp, công việc có được giải quyết nhanh hơn không, trách nhiệm có rõ hơn không, chính sách có nhất quán hơn không và người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không.

Chẳng hạn, việc đưa các lĩnh vực quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, hạ tầng và phát triển đô thị vào một chuỗi quản lý tích hợp sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa nếu giảm được các vòng xin ý kiến, giảm thời gian xử lý và xác định rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng. Tương tự, việc tích hợp văn hóa, thể thao và du lịch phải tạo ra khả năng hình thành những sản phẩm và không gian phát triển mới, chứ không chỉ là ghép các chức năng vào cùng một cơ quan.

Tôi nghĩ, tinh thần cần hướng tới là giảm đầu mối nhưng phải tăng trách nhiệm; giảm tầng nấc nhưng phải tăng tốc độ; tổ chức gọn hơn nhưng năng lực kiến tạo phát triển phải mạnh hơn. Đó mới là ý nghĩa sâu xa của tinh gọn bộ máy trong giai đoạn phát triển mới.

ĐBQH. Bùi Hoài Sơn. (Nguồn: Quốc hội)

Sau khi sắp xếp, điều quan trọng nhất là bộ máy mới phải vận hành tốt hơn bộ máy cũ. Vậy Hà Nội cần thay đổi những gì trong cơ chế phối hợp, phân cấp và phân định trách nhiệm để khắc phục tình trạng chồng chéo, đùn đẩy hoặc chậm xử lý công việc?

Theo tôi, đây chính là phép thử quan trọng nhất của quá trình sắp xếp. Bởi nếu cơ cấu tổ chức đã thay đổi nhưng quy trình cũ, cách phối hợp cũ và tâm lý “an toàn trách nhiệm” vẫn còn nguyên thì hiệu quả cải cách sẽ rất hạn chế.

Trước hết, Hà Nội cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo “địa giới chức năng” của từng cơ quan sang quản trị theo quy trình công việc. Với một dự án đầu tư, một vấn đề đô thị hay một thủ tục của người dân, phải xác định được toàn bộ hành trình xử lý từ đầu đến cuối, khâu nào do ai chịu trách nhiệm và ai là người chịu trách nhiệm cuối cùng. Không thể để một hồ sơ đi qua nhiều cơ quan nhưng cuối cùng lại không rõ nơi nào chịu trách nhiệm về kết quả.

Thứ hai, phân cấp phải đi cùng với phân quyền thực chất và trách nhiệm giải trình. Việc gì cấp dưới làm tốt hơn thì mạnh dạn giao cấp dưới; việc gì địa phương có đủ thông tin và năng lực quyết định thì không nên đẩy lên cấp trên. Nhưng quyền hạn được trao đến đâu thì trách nhiệm phải rõ đến đó. Tôi cho rằng một trong những điều cần khắc phục là tình trạng có quyền nhưng ngại quyết, hoặc cùng tham gia xử lý nhưng không ai chịu trách nhiệm cuối cùng.

ĐBQH. Bùi Hoài Sơn: “Tinh gọn bộ máy nếu chỉ giúp tiết kiệm một phần chi phí hành chính thì ý nghĩa vẫn còn hạn chế. Giá trị lớn hơn là tạo ra một nền quản trị có khả năng chuyển hóa các tiềm năng rất lớn của Hà Nội thành kết quả phát triển cụ thể”.

Thứ ba, phải thay đổi căn bản cơ chế phối hợp bằng dữ liệu và công nghệ. Nếu các sở, ngành vẫn gửi công văn qua lại, mỗi nơi giữ một hệ thống dữ liệu riêng thì dù có sáp nhập bao nhiêu đầu mối, tốc độ xử lý cũng khó thay đổi. Dữ liệu phải được liên thông, dùng chung và cập nhật theo thời gian thực để một thông tin người dân hay doanh nghiệp đã cung cấp cho cơ quan nhà nước thì về nguyên tắc không phải cung cấp lại nhiều lần.

Cuối cùng, Hà Nội nên hình thành văn hóa quản trị mới: Phối hợp để giải quyết vấn đề chứ không phối hợp để chia trách nhiệm. Một chính quyền hiện đại phải được đánh giá bởi khả năng xử lý những vấn đề liên ngành, phức tạp, chứ không chỉ bởi việc từng cơ quan hoàn thành phần việc riêng của mình.

Một bộ máy được tinh gọn nhưng đội ngũ cán bộ không đáp ứng yêu cầu thì khó tạo ra hiệu quả thực chất. Dưới góc nhìn của ông, Hà Nội cần làm gì để bố trí đúng người, đúng việc, đồng thời tạo động lực và nâng cao trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ lãnh đạo, quản lý trong kỷ nguyên phát triển mới?

Chất lượng của mọi cuộc cải cách thể chế vẫn được quyết định bởi con người. Cơ cấu tổ chức có thể được thiết kế rất tốt, công nghệ có thể hiện đại nhưng nếu cán bộ không có năng lực, không dám chịu trách nhiệm hoặc không có tinh thần phục vụ thì bộ máy khó tạo ra chuyển biến thực chất.

Sau sắp xếp, yêu cầu đầu tiên là phải thực sự bố trí cán bộ theo năng lực và yêu cầu công việc, chứ không phải tìm việc cho con người. Mỗi vị trí, đặc biệt là vị trí lãnh đạo, quản lý, cần được mô tả rõ về nhiệm vụ, thẩm quyền, yêu cầu năng lực và kết quả đầu ra. Khi đó mới có cơ sở lựa chọn đúng người và đánh giá công bằng.

Đối với Hà Nội, tôi nghĩ cán bộ trong giai đoạn mới cần nhiều hơn năng lực hành chính truyền thống. Họ phải có tư duy phát triển, năng lực phối hợp liên ngành, khả năng sử dụng dữ liệu và công nghệ, hiểu kinh tế thị trường, có khả năng đối thoại với doanh nghiệp, người dân và các đối tác quốc tế. Với cán bộ lãnh đạo, điều quan trọng hơn nữa là khả năng nhìn thấy vấn đề tổng thể, dám quyết định và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Nhưng chúng ta cũng phải tạo ra một môi trường để cán bộ muốn làm, dám làm và có thể làm tốt. Không thể chỉ yêu cầu cán bộ đổi mới, sáng tạo trong khi quy trình vẫn quá phức tạp hoặc người làm vì lợi ích chung luôn đứng trước tâm lý lo sợ rủi ro. Vì vậy, cùng với kiểm soát quyền lực và kỷ luật nghiêm minh, cần có cơ chế bảo vệ người năng động, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm, đồng thời đánh giá cán bộ chủ yếu bằng kết quả thực tế.

Tôi cho rằng, người đứng đầu phải là nơi bắt đầu của sự thay đổi. Một người lãnh đạo tốt không chỉ giao việc mà phải tạo ra một môi trường làm việc có trách nhiệm, khuyến khích sáng tạo, giữ được đoàn kết và truyền cảm hứng cho đội ngũ. Khi lựa chọn đúng người và tạo được động lực đúng, bộ máy tinh gọn mới thực sự trở thành bộ máy mạnh.

Phát huy hào khí Cách mạng Tháng Tám thành công, TP. Hà Nội quyết tâm xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”. (Ảnh: Phạm Hùng)

Từ góc nhìn của một đại biểu Quốc hội, ông kỳ vọng việc tinh gọn bộ máy sẽ tháo gỡ những “điểm nghẽn” nào lớn nhất của Hà Nội hiện nay?

Trước hết, việc tinh gọn bộ máy sẽ giúp Hà Nội tháo gỡ một “điểm nghẽn của các điểm nghẽn”, đó là tốc độ và chất lượng thực thi. Có những vấn đề không phải chúng ta thiếu chủ trương hay thiếu nguồn lực, mà vướng ở quá trình triển khai: Một việc liên quan quá nhiều cơ quan, thời gian phối hợp dài, trách nhiệm phân tán và quyết định vì thế bị chậm lại.

Đối với một đô thị lớn như Hà Nội, chi phí của sự chậm trễ là rất lớn. Một dự án hạ tầng chậm, một quy hoạch chậm điều chỉnh hay một thủ tục đầu tư kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến một doanh nghiệp mà còn có thể làm mất cơ hội phát triển của cả khu vực.

“Tôi mong cuộc cải cách này giúp Hà Nội xây dựng một mô hình quản trị xứng đáng với vị thế Thủ đô: Tinh gọn nhưng không thu hẹp năng lực; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; hiện đại nhưng vẫn gần dân; hiệu quả trong quản lý và mạnh mẽ trong kiến tạo phát triển”.

Vì vậy, tôi kỳ vọng bộ máy mới giúp hình thành những chuỗi quản trị tích hợp hơn. Quy hoạch phải gắn với kiến trúc, xây dựng, giao thông và phát triển đô thị. Văn hóa phải kết nối được với du lịch, công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm và xây dựng thương hiệu thành phố. Đối ngoại phải kết nối chặt chẽ với xúc tiến đầu tư, khoa học - công nghệ, giáo dục, văn hóa và quảng bá hình ảnh Thủ đô. Khi các lĩnh vực được đặt trong một tư duy phát triển thống nhất, Hà Nội có thể khai thác tốt hơn rất nhiều các nguồn lực đang bị phân tán.

Một điểm nghẽn khác tôi rất mong được tháo gỡ là khoảng cách giữa quyết định hành chính và nhu cầu thực tế của người dân, doanh nghiệp. Bộ máy càng tinh gọn thì càng phải gần dân hơn, phản ứng nhanh hơn và lấy trải nghiệm của người dân làm tiêu chuẩn đánh giá.

Xa hơn nữa, tôi kỳ vọng cải cách tổ chức sẽ giúp Hà Nội chuyển từ mô hình quản lý đô thị thiên về xử lý sự vụ sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu, dự báo và kiến tạo phát triển. Khi đó, tinh gọn không còn đơn thuần là câu chuyện tổ chức bộ máy, mà trở thành một điều kiện để giải phóng các nguồn lực phát triển của Thủ đô.

Người dân đến làm thủ tục hành chính tại Bộ phận một cửa. (Ảnh: Minh Anh)

Vì một Hà Nội vươn mình...

Có thể đo lường thành công của một cuộc cải tổ bộ máy bằng những chỉ số rất cụ thể. Theo ông, Hà Nội cần đặt ra những “thước đo” nào để bảo đảm tinh gọn bộ máy không dừng ở việc thay đổi cơ cấu trên giấy?

Tôi rất đồng tình với cách tiếp cận này. Theo tôi, cải cách bộ máy càng lớn thì càng cần những thước đo cụ thể, công khai và có thể so sánh trước - sau. Nếu chỉ báo cáo đã giảm bao nhiêu đơn vị, bao nhiêu đầu mối hay biên chế thì chưa thể phản ánh đầy đủ thành công của cải cách.

Thước đo đầu tiên phải là thời gian. Thời gian giải quyết thủ tục có giảm không, tỷ lệ hồ sơ đúng hạn và trước hạn có tăng không, thời gian từ khi một vấn đề phát sinh đến khi có quyết định xử lý có ngắn lại không.

Hai là chi phí xã hội. Người dân phải đi lại bao nhiêu lần, phải tiếp xúc với bao nhiêu đầu mối, doanh nghiệp mất bao nhiêu thời gian và chi phí để hoàn thành một thủ tục. Cắt giảm được những chi phí này chính là một lợi ích kinh tế rất thực chất mà cải cách bộ máy tạo ra.

Ba là trách nhiệm. Một việc liên ngành có xác định được cơ quan và người chịu trách nhiệm chính hay không? Khi xảy ra chậm trễ có truy được nguyên nhân và trách nhiệm không? Tôi cho rằng đây là chỉ số rất quan trọng nhưng trước đây chúng ta chưa đo lường đầy đủ.

Bốn là mức độ liên thông dữ liệu, số thủ tục được giải quyết thực chất trên môi trường số, tỷ lệ thông tin được tái sử dụng thay vì yêu cầu người dân khai lại.

Cuối cùng cũng là quan trọng nhất, phải đo sự hài lòng và niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Một cơ quan có thể tự đánh giá mình hoạt động tốt nhưng nếu người dân vẫn phải chờ lâu, doanh nghiệp vẫn thấy thủ tục phức tạp thì cải cách chưa thể coi là thành công.

Tôi mong Hà Nội có thể công bố một bộ chỉ số trước và sau sắp xếp đối với những lĩnh vực quan trọng. Khi người dân nhìn thấy thủ tục nhanh hơn, trách nhiệm rõ hơn, ít phải đi lại hơn và chi phí giảm xuống, lúc đó chúng ta mới có thể nói bộ máy mới thực sự tốt hơn bộ máy cũ.

Bộ máy mới có thể chuyển từ tư duy quản lý từng lĩnh vực sang tư duy xây dựng hệ sinh thái văn hóa sáng tạo của Thủ đô. (Ảnh: Quang Thái)

Nhìn về dài hạn, ông có cho rằng tinh gọn bộ máy có thể trở thành một trong những động lực tạo sức bật mới cho Hà Nội, thay vì chỉ là một cuộc cải cách hành chính? Nếu làm tốt, sự thay đổi về quản trị có thể tác động như thế nào tới năng lực cạnh tranh, môi trường đầu tư, chất lượng đô thị, văn hóa - du lịch và vị thế của Hà Nội trong mạng lưới các đô thị quốc tế?

Theo tôi, đây mới là đích đến quan trọng nhất. Tinh gọn bộ máy nếu chỉ giúp tiết kiệm một phần chi phí hành chính thì ý nghĩa vẫn còn hạn chế. Giá trị lớn hơn là tạo ra một nền quản trị có khả năng chuyển hóa các tiềm năng rất lớn của Hà Nội thành kết quả phát triển cụ thể.

Trong cạnh tranh giữa các đô thị hiện nay, doanh nghiệp không chỉ nhìn vào quy mô thị trường hay ưu đãi đầu tư. Họ quan tâm rất nhiều đến chất lượng thể chế: Một quyết định mất bao lâu, quy hoạch có ổn định không, dữ liệu có minh bạch không, chính quyền có khả năng phối hợp và giải quyết vấn đề nhanh không. Vì vậy, một bộ máy rõ trách nhiệm, ít tầng nấc và có khả năng ra quyết định nhanh chính là một lợi thế cạnh tranh.

“Một người lãnh đạo tốt không chỉ giao việc mà phải tạo ra một môi trường làm việc có trách nhiệm, khuyến khích sáng tạo, giữ được đoàn kết và truyền cảm hứng cho đội ngũ. Khi lựa chọn đúng người và tạo được động lực đúng, bộ máy tinh gọn mới thực sự trở thành bộ máy mạnh”.

Điều đó cũng tác động trực tiếp tới chất lượng đô thị. Khi quy hoạch, kiến trúc, xây dựng, hạ tầng và môi trường được quản trị theo một tư duy tích hợp, Hà Nội có điều kiện giải quyết tốt hơn những vấn đề như giao thông, chỉnh trang đô thị, không gian công cộng và chất lượng sống.

Trong lĩnh vực văn hóa - du lịch, tôi đặc biệt kỳ vọng bộ máy mới có thể chuyển từ tư duy quản lý từng lĩnh vực sang tư duy xây dựng hệ sinh thái văn hóa sáng tạo của Thủ đô. Hà Nội có một nguồn tài nguyên đặc biệt về di sản, con người sáng tạo, làng nghề, nghệ thuật, ẩm thực, giáo dục và lịch sử. Nếu kết nối được văn hóa với du lịch, công nghiệp văn hóa, công nghệ, đối ngoại và đầu tư, những tài nguyên ấy có thể trở thành sức mạnh kinh tế và sức mạnh mềm rất lớn.

Việc củng cố chức năng đối ngoại của Thủ đô cũng nên được nhìn trong tầm nhìn ấy. Đối ngoại địa phương ngày nay không chỉ là lễ tân hay giao lưu, mà phải góp phần thu hút nguồn lực quốc tế, kết nối tri thức, công nghệ, giáo dục, đầu tư, quảng bá văn hóa và nâng cao vị thế thành phố.

Vì vậy, về dài hạn, tôi mong cuộc cải cách này giúp Hà Nội xây dựng một mô hình quản trị xứng đáng với vị thế Thủ đô: Tinh gọn nhưng không thu hẹp năng lực; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; hiện đại nhưng vẫn gần dân; hiệu quả trong quản lý và mạnh mẽ trong kiến tạo phát triển.

Khi thể chế vận hành thông suốt, cán bộ có động lực, doanh nghiệp có niềm tin và người dân cảm nhận được chất lượng phục vụ tốt hơn, cải cách bộ máy sẽ không còn là việc “sắp xếp lại bên trong chính quyền”, mà thực sự trở thành một nguồn lực phát triển. Theo tôi, đó chính là một trong những sức bật quan trọng để Hà Nội tiến gần hơn tới vị thế một đô thị văn hiến, hiện đại, sáng tạo, có sức cạnh tranh và có tiếng nói ngày càng rõ nét trong mạng lưới các thành phố lớn của khu vực và thế giới.

Trân trọng cảm ơn ông!

Theo Nghị quyết số 51/NQ-HĐND ngày 10/8/2026 về thành lập, tổ chức lại một số cơ quan chuyên môn thuộc UBND TP. Hà Nội: Thành lập Sở Xây dựng thành phố trên cơ sở sáp nhập Sở Quy hoạch - Kiến trúc và Sở Xây dựng. Thành lập Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố trên cơ sở sáp nhập Sở Du lịch và Sở Văn hóa và Thể thao. Thành lập Sở Ngoại vụ thành phố.

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng cho biết, Ban Thường vụ Thành ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân thành phố tổ chức hội nghị công bố các nghị quyết, các quyết định về tổ chức bộ máy và công tác cán bộ. Đây là những văn bản rất quan trọng, tiếp tục cụ thể hóa chủ trương của Trung ương và thành phố về sắp xếp, kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong giai đoạn phát triển mới.

Đặc biệt, Bí thư Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh, Thủ đô đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu nhiệm vụ ngày càng lớn, toàn diện và có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Theo đó, việc sắp xếp tổ chức bộ máy và củng cố đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý là công việc đặc biệt quan trọng để hiện thực hóa được khát vọng, tầm nhìn phát triển Thủ đô.

Đón đọc bài cuối: “Bộ máy cho một Hà Nội đang lớn lên”

Nguyệt Linh