Thói quen miễn phí

Mới đây, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) phối hợp cùng Công an tỉnh Hưng Yên khởi tố 30 bị can hoạt động trong hệ thống web "Xôi Lạc TV" về các tội "Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan", "Tổ chức đánh bạc" và "Đánh bạc" đã thu hút sự quan tâm rất lớn của dư luận.

Có thể nói, trước đây, mỗi khi có một sự kiện thể thao lớn, nhất là bóng đá, hành động quen thuộc của rất nhiều người là mở điện thoại, máy tính và gõ một cái tên: XoilacTV. Chỉ cần vài cú click, trận đấu hiện ra, dù đường truyền có lag, bình luận đôi khi thiếu chuẩn mực, quảng cáo cá cược nhấp nháy chen ngang... Nhưng tất cả dường như không quan trọng. Điều quan trọng là truy cập dễ dàng và... được xem miễn phí!

Thể thao, nhất là bóng đá có sức kết nối mạnh mẽ, vượt qua mọi khoảng cách. Tuy nhiên, không phải ai cũng có điều kiện chi trả cho các gói truyền hình trả phí, nên việc tìm đến những nguồn xem miễn phí phản ánh nhu cầu rất thật của không ít người. Nhưng đằng sau điều ấy lại là một khoảng trống lớn của ý thức tiêu dùng.

Không chỉ bóng đá, môi trường Internet Việt Nam từ lâu đã tồn tại một “nền kinh tế ngầm” khổng lồ. Phim ảnh, âm nhạc, sách điện tử, thậm chí phần mềm… đều có thể tìm thấy miễn phí chỉ sau vài thao tác tìm kiếm. Khi một trang bị chặn, trang khác lập tức xuất hiện, với tên miền mới, giao diện mới nhưng bản chất cũ. Người dùng không cảm thấy mình đang “vi phạm”, bởi xung quanh ai cũng làm như vậy.

Vấn đề nằm ở chỗ, nội dung không phải tự nhiên mà có. Đằng sau một trận bóng là bản quyền đắt đỏ, là công sức của nhà tổ chức, đơn vị phát sóng, đội ngũ kỹ thuật. Đằng sau một bộ phim là hàng trăm con người, từ biên kịch, đạo diễn đến diễn viên, hậu kỳ. Khi thói quen “xem chùa” trở nên phổ biến, người làm nội dung chân chính bị thiệt thòi, còn thị trường thì mất đi giá trị thật. Cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc, mà là sự trì trệ của cả một ngành công nghiệp sáng tạo.

Một điều đáng suy nghĩ là, bên cạnh những trang web lậu, một số nền tảng hợp pháp đã xuất hiện với mức phí không quá cao, thậm chí linh hoạt theo nhu cầu. Nhưng rào cản lớn nhất không phải là giá, mà là thói quen. Khi đã quen “miễn phí”, người ta dễ ngần ngại rút ví, dù số tiền không đáng kể.

Thay đổi một thói quen chưa bao giờ là dễ mà cần sự vào cuộc đồng bộ: Từ việc siết chặt quản lý, xử lý các website vi phạm, đến việc nâng cao nhận thức của người dùng. Quan trọng hơn, các đơn vị cung cấp nội dung hợp pháp cũng cần cân nhắc mức phí hợp lý đi đôi với cải thiện chất lượng dịch vụ, xứng đáng với số tiền người xem bỏ ra.

Xem bóng đá, xem phim hay nghe nhạc đều là nhu cầu chính đáng và đáng trân trọng. Nhưng cái đẹp của sự hưởng thụ chỉ trọn vẹn khi đi cùng sự tôn trọng giá trị lao động. Khi người xem sẵn sàng trả phí cho nội dung mình yêu thích, đó không chỉ là một giao dịch, mà còn là một bước tiến về văn hóa tiêu dùng.

Minh Hằng