Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn và hành trình tri ân

Từ chiến sĩ lái xe đến chính trị viên gan dạ ở Trường Sơn

Mới đây khi trò chuyện với chúng tôi, bên cạnh câu chuyện thời chiến cùng bao kỷ niệm thử lửa trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, ông luôn nhớ đến đồng đội từng kề vai với mình chiến đấu trên mỗi cung đường với niềm xúc động, tự hào. “Cứ nghĩ đến anh em đồng đội trong những năm tháng chiến tranh ác liệt, nhất là những người đã ngã xuống ở Trường Sơn, lòng mình nôn nao thương nhớ. Chẳng thể sống không tử tế được. Làm được gì cho đồng đội, anh em chúng mình vui vẻ lắm…”, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn tâm sự.

Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn phát biểu tại hội nghị tổng kết 10 năm công tác xây dựng hội cấp cơ sở.

Hiện nay, trên cương vị là Phó chủ tịch Thường trực Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam, ông lại nhớ đến họ theo một cách riêng “rất Trường Sơn”. Đó là tiếp tục trên các cung đường cùng các cộng sự trong Ban Chấp hành Hội và hàng vạn hội viên Trường Sơn tìm về chiến trường xưa, tri ân đồng bào, đồng chí đã từng cưu mang, giúp đỡ họ trong những năm tháng gian khổ của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Trên mỗi hành trình như thế, ký ức của một thời chưa xa lại ùa về trong ông…

Cách đây 65 năm, ngày 20-2-1961, chàng trai trẻ Hoàng Anh Tuấn rời quê hương Sơn Tây (Hà Nội) lên đường nhập ngũ. Sau 2 tháng huấn luyện, ông được cử đi đào tạo lái xe. Ông bồi hồi kể: “Thú thật lúc đó tôi không thích lắm. Lý do thật đơn giản, vì tôi nghĩ đã là bộ đội thì phải tập luyện trên thao trường, sau đó trực tiếp cầm súng làm nhiệm vụ ở chiến trường. Nhưng rồi qua năm tháng rèn luyện, tôi đã xác định rõ tâm thế của mình. Đã là người lính thì nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua để yên tâm công tác”.

Thế rồi Hoàng Anh Tuấn cùng đơn vị hành quân vào Trường Sơn. Ban đầu ông thực hiện nhiệm vụ của Trung đoàn 245 - Đoàn An Khê (bấy giờ thuộc Tổng cục Hậu cần) tăng cường cho Bộ đội Trường Sơn. Sau một số chuyến nhận, đưa bộ đội từ trạm khách gần sân bay Đồng Hới vào Làng Ho và trạm khách của Đoàn 559 thì ông được lệnh chuyển sang phía Tây, hoạt động trên Đường 12 - một trong số hệ thống trục ngang nối từ Đông sang Tây Trường Sơn. Đây cũng là lúc Bộ đội Trường Sơn bước vào cao điểm vận chuyển mùa khô năm 1962 - 1963. Thế là Hoàng Anh Tuấn chính thức trở thành chiến sĩ Trường Sơn, biên chế ở nhiều đơn vị khác nhau như: Tiểu đoàn 25, Trung đoàn 245 (khi trung đoàn giải thể, Tiểu đoàn về Binh trạm 1, về sau tách thành Binh trạm 31 và 32); Tiểu đoàn cano 166; Trung đoàn công binh 515…

Đồng chí Hoàng Anh Tuấn những ngày ở Trường Sơn năm 1971.

Trong 47 năm quân ngũ, trừ 5 năm đầu làm chiến sĩ, còn lại Hoàng Anh Tuấn được cấp trên tin tưởng giao đảm nhiệm trọng trách là cán bộ lãnh đạo, chỉ huy đơn vị từ cấp đại đội cho đến cấp chiến lược. Ông luôn cố gắng cùng đồng đội hoàn thành nhiệm vụ và là người góp phần xây dựng nhiều “nhân cốt” trở thành những tuấn mã Trường Sơn, “dũng sĩ lái xe vạn tấn” được nhiều người biết đến như: Kim Ngọc Quản, Nông Văn Thất, Hoàng Văn Mần, Nguyễn Xuân Lục, Nguyễn Phương Danh… Họ đã cùng nhau đối mặt với tử thần mãi mãi ông không thể nào quên.

Nhớ nhất là chuyến chỉ huy đại đội nhận hàng ở Khu C vào giao ở Lùm Bùm (khu vực nằm trên Đường 9), Chính trị viên đại đội Hoàng Anh Tuấn ngồi xe của lái chính Nông Văn Thất, đi cuối đội hình vận chuyển. Lượt đi vào, địch có đánh, nhưng cả đại đội an toàn giao hàng và quay ra ngay trong đêm. Khi quay về đến gần trọng điểm Ka Tốc thì địch bắn ném, bom từ trường rơi ngay lề đường. Lúc này đã 3 giờ sáng, nếu quyết định cho bộ đội nằm lại gần trọng điểm vài giờ chờ công binh gỡ bom thông đường rất có thể sẽ bị địch phát hiện tấn công. Vì vậy, ngay khi xe dừng, Hoàng Anh Tuấn liền trao đổi với lực lượng công binh trực chiến và quyết định lái xe nhanh qua chỗ bom. Trong tình huống khả năng thành công là 50 - 50 nhưng vì không có phương án nào ưu việt hơn, ông đã đưa ra quyết định táo bạo và cùng thực hiện với đồng đội.

Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn nhớ lại: “Biết nguy hiểm nên lái xe Nông Văn Thất đề nghị tôi xuống đi xe sau nhưng tôi đã kiên quyết từ chối. Sau khi cho xe nổ máy, Thất cho xe lao nhanh qua trọng điểm. Khi qua trạm barie gần 100m, tôi nghe một tiếng "gục" rất lớn và xe khựng lại. Tôi vội nhảy xuống xe, qua làn khói bom và bụi sặc sụa vẫn nhìn thấy một hố bom lớn ở phía sau. Hố bom cách mép đường chừng 5m, kiểm tra xe không thấy hỏng hóc gì, tôi biết chúng tôi đã chiến thắng bom từ trường và lệnh cho Thất nổ máy tiếp. Tiếng máy rộ lên, tôi hô lớn lệnh cho toàn đại đội vượt trọng điểm”.

Trung đoàn trưởng kiêm Chính ủy Trung đoàn công binh 515 Trường Sơn Hoàng Anh Tuấn chủ trì một phiên họp thông qua kế hoạch bảo đảm đường của đơn vị.

Lần nguy hiểm khác xảy ra khi ông rời Trường Sơn về làm Chính trị viên Tiểu đoàn ca nô 166, làm nhiệm vụ chi viện cho lực lượng bảo vệ Thành cổ và cánh đông Quảng Trị. Đêm 21-7-1972, trên sông Thạch Hãn, chiếc xuồng chỉ huy trúng thủy lôi, Chính trị viên Tiểu đoàn Hoàng Anh Tuấn bị sức ép bật tung người, đập mặt xuống nước, bùn xộc vào mồm mũi. Anh được cứu sống, đưa về Đội điều trị 14 dưỡng thương. Mới nửa tháng, nghe tin tiểu đoàn bị tập kích, ông kiên quyết xin được trở về đơn vị làm việc kết hợp điều trị. Ấy vậy mà “tai họa” vẫn chưa dừng lại. Trong thời gian tích cực cùng ban chỉ huy đơn vị tập trung sức củng cố lực lượng, đẩy mạnh chi viện Thành cổ, B-52 lại rải thảm trúng vị trí đóng quân khiến Hoàng Anh Tuấn bị bỏng cháy rộp mặt, phải đến bệnh xá của đơn vị đặc công Hải quân điều trị. Vết thương tạm lành, ông trở lại đơn vị sát cánh cùng đồng đội hoàn thành nhiệm vụ chi viện cho Thành cổ đến những ngày cuối cùng…

Đến hành trình kết nối vì đồng đội

Năm tháng đối mặt với bom đạn ác liệt cùng biết bao thủ đoạn hiểm độc của kẻ thù, lại cả vô vàn khó khăn thiếu thốn, cạm bẫy từ đại ngàn Trường Sơn đã tạo nên một Hoàng Anh Tuấn có bản lĩnh kiên cường.

Mặc bom cày, đạn xới, những chuyến xe cứ hối hả vượt cung, tăng chuyến, chạy lấn sáng, lấn chiều để hoàn thành nhiệm vụ trên giao. Ông và đồng đội có mặt trên những cung đường, trọng điểm ác liệt nhất, với những địa danh mà ông không thể nào quên, như: Bãi Dinh, Đèo Phu La Nhích, ngầm Tà Lê, cua chữ A, phà Xuân Sơn, Văng Mu, Lùm Bùm, Chà Là, Cốc Mạc, Thà Khống...

Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn (thứ hai từ phải sang) cùng đại diện Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam tặng quà bạn Cuba.

Phó chủ tịch Thường trực Hoàng Anh Tuấn phát biểu tại hội nghị Ban Thường vụ Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh.

Là người chủ trì công tác Đảng, công tác chính trị từ cấp cơ sở đến toàn quân, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn khẳng định, công tác Đảng, công tác chính trị luôn là “linh hồn, mạch sống” của Quân đội. Sự vững mạnh về chính trị là yếu tố quan trọng hàng đầu, có ý nghĩa quyết định, làm nên cội nguồn sức mạnh để Quân đội ta hoàn thành tốt, hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ.

“Đảng ủy Bộ đội Trường Sơn tổ chức lãnh đạo trực tiếp mọi hoạt động chiến đấu từ chiến trường đến các tổ chức đơn vị cơ sở. Một sự kiện tiêu biểu là năm 1968, 1969, địch đánh phá ác liệt làm tắc đường, xe không vận chuyển hàng giao cho chiến trường được. Nhiều người cho là phải trở lại phương thức gùi thồ. Nhưng Đảng ủy Bộ đội Trường Sơn đã họp ra quyết định phải thắng địch bằng mọi cách, quyết chiến đấu để thông đường và chỉ ra nhiều biện pháp cần khắc phục. Sau đó gần một tháng, với sự nỗ lực cao, Bộ đội Trường Sơn đã đánh địch, mở thông hệ thống đường từ các cửa khẩu, đưa hoạt động vận chuyển vào quỹ đạo và phát triển liên tục không ngừng. Bằng nhiều cách, chúng tôi đã xây dựng lòng dũng cảm, ý chí kiên cường vượt lên mưa bom, bão đạn của địch cũng như những khó khăn của địa bàn rừng núi, làm cho bộ đội tin tưởng đơn vị, tin tưởng vào thắng lợi cuối cùng”, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn nói.

Khi về với đời thường, ông lại là một trong những người đặt viên gạch đầu tiên xây “Ngôi nhà chung của những người lính Trường Sơn” mang tên Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam, được chính thức thành lập năm 2011. Mọi hoạt động của Hội được tập thể thống nhất cao trên tinh thần dân chủ, tự nguyện với quy chế, mục đích là nơi tập hợp, đoàn kết hội viên, giữ gìn, phát huy truyền thống, bảo vệ di sản Trường Sơn; tổ chức và phối hợp các hoạt động tri ân nghĩa tình Trường Sơn, giáo dục thế hệ trẻ, góp phần xây dựng đất nước.

15 năm qua, Hội Truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam do Thiếu tướng Võ Sở là Chủ tịch và Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn là Phó chủ tịch Thường trực đã quy tụ được hơn 31 nghìn hội viên. Bằng tâm huyết, sự nhiệt tình và trách nhiệm của mình, Ban chấp hành và các cấp hội đã vận động quyên góp được số tiền, hiện vật lên tới hơn hàng trăm tỷ đồng. Từ số tiền ấy, trên khắp mọi miền Tổ quốc, hàng nghìn ngôi nhà tình nghĩa, sổ tiết kiệm cùng các suất học bổng đã tới tận tay các gia đình thương binh, liệt sĩ, người có công, hội viên có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em nghèo vượt khó, học giỏi…

Trong quá trình tham gia công tác hội, Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn đã có nhiều ý tưởng, quyết định mang tính đột phá, góp phần lan tỏa hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ, Bộ đội Trường Sơn đến gần với nhân dân. Nơi nào có đồng đội còn khó khăn, cần được giúp đỡ, là Thiếu tướng Hoàng Anh Tuấn có mặt, cùng chung tay góp sức sẻ chia. Tuổi cao, sức khỏe ngày một suy giảm, nhưng hễ có thể là ông sẵn sàng lên đường đi tìm hiểu, khảo sát thực tế và bằng mọi cách có thể vận động mọi nguồn lực xã hội hóa, thậm chí là mang tiền nhà đi ủng hộ, mong đồng đội vơi bớt nặng gánh nhọc nhằn của cuộc sống mưu sinh còn bộn bề khó khăn.

PHƯƠNG ANH