Chùa Bút Tháp - nơi lưu giữ tinh hoa kiến trúc Việt cổ sắp khai hội

Theo kế hoạch, Lễ hội chùa Bút Tháp (phường Trí Quả, tỉnh Bắc Ninh) năm 2026 sẽ diễn ra trong 3 ngày, từ 22 đến 24/3 Âm lịch, tức từ 8 đến 10/5/2026. Lễ khai hội dự kiến bắt đầu lúc 8h ngày 8/5 tại Nhà Văn hóa tổ dân phố Bút Tháp, phường Trí Quả. Lễ hội gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội. Phần lễ được tổ chức theo nghi thức truyền thống, bảo đảm trang nghiêm. Phần hội diễn ra với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, phục vụ nhu cầu sinh hoạt cộng đồng của người dân địa phương và du khách.

Gắn với lễ hội, Chùa Bút Tháp là một trong những ngôi chùa cổ tiêu biểu của vùng Kinh Bắc, còn giữ được gần như nguyên vẹn giá trị kiến trúc truyền thống qua nhiều thế kỷ. Với lịch sử kéo dài nhiều thế kỷ, nơi đây vẫn giữ được gần như nguyên vẹn dáng dấp của một công trình tôn giáo quy mô lớn từ thời xưa.Theo các tài liệu nghiên cứu, chùa được khởi dựng từ khoảng thế kỷ XIV trên khu đất rộng gần 10.000m².

Đến giai đoạn thế kỷ XVII, công trình được trùng tu và mở rộng đáng kể dưới thời Lê Trung Hưng. Đây cũng là thời kỳ định hình diện mạo kiến trúc chủ đạo của chùa với quy mô lớn, bố cục hoàn chỉnh theo kiểu “nội công ngoại quốc” - một dạng kiến trúc phổ biến trong các công trình Phật giáo cổ.

Trong các giai đoạn sau, chùa có thêm một số lần sửa chữa nhỏ. Tuy vậy, phần lớn kiến trúc hiện còn đều mang dấu ấn của thế kỷ XVII.

Chùa hiện lưu giữ bốn nhóm bảo vật quốc gia có giá trị đặc biệt. Nổi bật là tượng Phật bà Quan Âm nghìn mắt nghìn tay, được công nhận từ năm 2012. Ba bảo vật còn lại gồm bộ tượng Tam Thế, tòa Cửu phẩm liên hoa và hương án được công nhận vào năm 2020. Tất cả đều được chế tác bằng gỗ từ thế kỷ XVII với kỹ thuật tinh xảo.

Hệ thống công trình gồm nhiều hạng mục như tam quan, gác chuông, tiền đường, thiêu hương, thượng điện, Tích Thiện am, nhà trung, phủ thờ, hậu đường và hai dãy hành lang hai bên.

Điểm nổi bật nhất của chùa Bút Tháp chính là kiến trúc mang đậm dấu ấn truyền thống, được đánh giá là một trong những ngôi chùa cổ đẹp nhất Việt Nam.

Chùa được xây dựng theo kiểu nội công ngoại quốc, gồm nhiều lớp nhà song song liên kết chặt chẽ với nhau.

Toàn bộ công trình được bố trí cân đối, hài hòa, tạo nên một tổng thể kiến trúc vừa uy nghiêm, vừa thanh thoát.

Một công trình nổi bật khác là tháp Báo Nghiêm. Tháp được xây bằng đá, có nhiều tầng xếp chồng và hình dáng giống cây bút. Theo truyền thuyết, tên gọi Bút Tháp cũng xuất phát từ hình dáng đặc biệt của công trình này.

Với những giá trị nổi bật, chùa đã được xếp hạng di tích từ năm 1962 và được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt vào năm 2013.

Không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, chùa Bút Tháp còn là điểm đến thu hút du khách khi đến với vùng Kinh Bắc.

Đỗ Tươi - Viên Minh