Loại cá thân mềm, không vảy, nhìn tưởng khó ăn lại là đặc sản biển nổi tiếng, mang lại nhiều lợi cho sức khỏe

Cá khoai, đặc sản biển nổi tiếng theo mùa

Trong số các loại hải sản quen thuộc, cá khoai, còn gọi là cá cháo, là một loài cá mang nhiều nét đặc trưng. Thân cá thon dài, màu trắng đục, không có vảy và xương mềm như sụn. Khi nấu chín, thịt cá trắng, mềm, gần như tan trong miệng, không có xương dăm, chỉ có một phần sống lưng mềm.

Cá khoai phân bố rộng ở vùng biển Việt Nam, tập trung nhiều tại các tỉnh ven biển miền Trung và miền Bắc như Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, kéo dài đến một số vùng Nam Trung Bộ. Loài cá này thường sống ở tầng đáy gần bờ, nơi có nền bùn cát và độ mặn vừa phải.

Mùa cá khoai rộ nhất thường từ tháng 10 âm lịch đến hết tháng Giêng, tháng Hai năm sau, trùng với thời điểm gió mùa đông bắc. Đây cũng là lúc ngư dân tranh thủ ra khơi gần bờ bằng thuyền nhỏ để đánh bắt bằng lưới kéo hoặc lưới giăng. Vì chỉ xuất hiện nhiều theo mùa, cá khoai được xem là đặc sản thời vụ và rất khó tìm khi hết mùa.

Trong số các loại hải sản quen thuộc, cá khoai, còn gọi là cá cháo, là một loài cá mang nhiều nét đặc trưng. Ảnh minh họa

Cá khoai không có kích thước lớn, con trưởng thành thường dài khoảng 15 đến 25 cm. Dù nhỏ và mềm, cá lại có mùi thơm tự nhiên, vị ngọt thanh, phù hợp với nhiều cách chế biến như nấu canh, nấu cháo hoặc nhúng lẩu.

Do tính chất theo mùa, giá cá khoai thường khá cao. Tại khu vực ven biển, giá trung bình khoảng 100.000 đồng/kg, khi đưa vào chợ có thể dao động từ 130.000 đến 350.000 đồng/kg.

Giá trị dinh dưỡng đáng chú ý của cá khoai

Trong ẩm thực dân gian, cá khoai được đánh giá là thực phẩm dễ ăn, dễ chế biến. Món phổ biến nhất là canh cá khoai nấu chua với cà chua, dứa, me hoặc lá giang. Khi nấu, thịt cá gần như tan ra, tạo độ sánh nhẹ cho nước canh, mang lại vị ngọt tự nhiên, phù hợp trong những ngày thời tiết se lạnh.

Ngoài ra, cá khoai còn được dùng nấu cháo cho người ốm, trẻ nhỏ và người cao tuổi nhờ đặc tính mềm, dễ tiêu hóa.

Theo các nghiên cứu dinh dưỡng, cá khoai chứa nhiều protein, chất béo, vitamin và các dưỡng chất thiết yếu. Trong 100 g cá khoai có khoảng 220 calo, 10 g chất béo, hơn 18 mg cholesterol, 15 g protein và 4 g chất xơ.

Nhờ hàm lượng calo cao nhưng không gây béo, cá khoai giúp tạo cảm giác no và hỗ trợ giảm cân. Lượng protein dồi dào, dễ tiêu hóa giúp cải thiện quá trình tiêu hóa, đồng thời hỗ trợ xây dựng và duy trì khối cơ nạc.

Theo Đông y, cá khoai có vị ngọt, tính mát, không độc, có tác dụng bổ hư, làm mát huyết, nhuận tràng và hỗ trợ chức năng các tạng trong cơ thể. Loài cá này được cho là phù hợp với người suy nhược, nóng trong, khô miệng, táo bón hoặc ho khan.

Theo Đông y, cá khoai có vị ngọt, tính mát, không độc, có tác dụng bổ hư, làm mát huyết, nhuận tràng và hỗ trợ chức năng các tạng trong cơ thể. Ảnh minh họa

Dù không phải là loài cá có giá trị kinh tế cao như cá thu hay cá ngừ, cá khoai vẫn đóng vai trò quan trọng đối với đời sống ngư dân. Vào mùa biển động, khi không thể ra khơi xa, việc đánh bắt cá khoai gần bờ giúp ngư dân duy trì thu nhập và trang trải chi phí sinh hoạt.

Tuy nhiên, do đặc điểm thân mềm, cá khoai khó bảo quản lâu nên chủ yếu được tiêu thụ trong ngày dưới dạng tươi sống. Một số địa phương đã bắt đầu thử nghiệm chế biến sâu như cá khoai đông lạnh hoặc cháo cá khoai đóng gói, nhưng quy mô vẫn còn hạn chế.

Những món ăn quen thuộc từ cá khoai

Cá khoai có thể chế biến thành nhiều món ăn đa dạng. Trong đó, canh cá khoai là món phổ biến nhất nhờ hương vị thanh mát, dễ ăn. Cá tươi được làm sạch, ướp với gừng, tiêu, sả, hành tỏi và ớt, sau đó nấu trong nước dùng đã phi thơm hành, đun nhỏ lửa để giữ được độ mềm.

Cà chua và rau thơm được cho vào sau cùng, tạo nên bát canh hài hòa giữa vị chua nhẹ, cay dịu và vị ngọt tự nhiên của cá.

Lẩu cá khoai chua cay là món đặc trưng được nhiều người nhắc đến khi nói về ẩm thực Quảng Bình. Cá được cắt khúc, nhúng trực tiếp vào nồi lẩu đang sôi. Khi chín tới, thịt cá mềm, ngọt, kết hợp với nước lẩu tạo nên hương vị đậm đà.

Lẩu cá khoai chua cay là món đặc trưng được nhiều người nhắc đến khi nói về ẩm thực Quảng Bình. Ảnh minh họa

Cháo cá khoai cũng là món quen thuộc trong những ngày mưa gió. Cá được nấu cùng gạo đến khi cháo sánh mịn, thịt cá tan đều tạo vị ngọt thanh, phù hợp với mọi lứa tuổi.

Ngoài ra, cá khoai còn được chế biến thành các món chiên giòn hoặc kho tiêu. Cá chiên giòn có lớp ngoài vàng ruộm, giòn, bên trong vẫn giữ được độ mềm và vị ngọt. Trong khi đó, cá kho tiêu mang hương vị đậm đà, kết hợp vị cay của tiêu và vị ngọt tự nhiên của cá, phù hợp với bữa cơm gia đình.

Cá khoai không chỉ là món ăn dân dã mà còn là nguồn dinh dưỡng có giá trị, gắn liền với đời sống của người dân vùng biển. Với hương vị đặc trưng và cách chế biến đa dạng, loài cá này vẫn giữ được sức hút riêng trong ẩm thực Việt.

Phương Anh (T/h theo Sức khỏe & Đời sống, Dân Việt)