Thích ứng sớm với già hóa dân số

Người dân từ 40 tuổi trở lên sẽ được hướng dẫn, cung cấp kiến thức, kỹ năng, chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ như lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, chuẩn bị tài chính, việc làm. Đây là Đề xuất của Bộ Y tế vừa được đưa ra tại dự thảo Thông tư hướng dẫn thực hiện một số nội dung Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035 (giai đoạn I: 2026-2030).

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất xây dựng tài liệu cung cấp kiến thức về lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại nhà, đồng thời chuẩn bị tài chính, lao động, việc làm phù hợp cho người 40 tuổi trở lên để chủ động cho cuộc sống khi về già. Các nội dung này sẽ được tổ chức hướng dẫn cho cán bộ dân số, y tế các cấp, phổ biến thông qua các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, đồng thời lồng ghép vào các hoạt động văn hóa tại địa phương.

Với nhiều người thuộc thế hệ 7X, 8X, mối băn khoăn đang được đặt ra, liệu chuẩn bị cho tuổi già ở giai đoạn này có phải là quá sớm không?

Các chuyên gia y tế và dân số học đều có chung quan điểm, xét dưới góc độ y tế công cộng và kinh tế y tế, giai đoạn từ 40 đến 60 tuổi được xem là khoảng thời gian “vàng” để đầu tư cho sức khỏe. Hai mươi năm đủ dài để mỗi người thay đổi lối sống, cải thiện các chỉ số sức khỏe và giảm nguy cơ khuyết tật khi bước vào tuổi già. Chi phí dành cho dự phòng và can thiệp sớm ở giai đoạn này thấp hơn rất nhiều so với điều trị các bệnh mạn tính hoặc biến cố tim mạch khi đã ngoài 65 tuổi.

Việc chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ đã được nhiều quốc gia nhắc đến từ lâu, đặc biệt trong các chính sách ứng phó với già hóa dân số. Điều khác biệt ở chỗ, tại Việt Nam, trước đây chủ yếu dừng ở khuyến nghị mang tính lý thuyết hoặc nỗ lực của từng cá nhân, còn hiện nay đã trở thành định hướng chính sách với sự vào cuộc của Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành. Việc đưa nội dung chuẩn bị tuổi già vào chương trình mục tiêu quốc gia thể hiện bước chuyển quan trọng trong tư duy chính sách, từ ứng phó khi người dân đã già sang đầu tư từ sớm để giảm gánh nặng trong tương lai.

Thực tế cho thấy, ở độ tuổi 40, người Việt Nam đang phải chịu “áp lực kép”. Đó là vừa tập trung phát triển sự nghiệp, vừa lo nuôi con nhỏ và chăm sóc cha mẹ già. Những áp lực cuộc sống khiến người ta rất ít khi dám nghĩ đến bản thân khi về già vì các nguy cơ này còn quá xa tầm mắt. Theo đó, để việc chuẩn bị cho tuổi già trở thành nhu cầu tự thân thay vì chỉ là một lời khuyến cáo, cần thay đổi cách tiếp cận.

Giờ đây, nhờ nhận ra giới hạn của mô hình gia đình truyền thống, nhiều người Việt đã sớm triển khai “dự án tuổi già” từ khi còn sung sức. Để giảm bớt áp lực chăm sóc lên vai thế hệ sau, không ít trung niên Việt đang chủ động thiết lập ranh giới tài chính, với quan niệm khi tài chính ổn định, sức khỏe tốt, môi trường sống phù hợp, quan hệ xã hội bền vững… họ sẵn sàng đón nhận tuổi hưu với một tâm thế thoải mái.

Ở một khía cạnh khác, trong dòng chảy phát triển của xã hội, nền “kinh tế bạc” không còn là khái niệm xa lạ mà đã trở thành một xu hướng tất yếu. Ở Việt Nam, việc chủ động xây dựng hệ sinh thái kinh tế thích ứng với tốc độ già hóa dân số không chỉ là giải pháp an sinh xã hội, mà còn là cánh cửa mở ra mô hình tăng trưởng mới, bền vững và nhân văn. Hay nói khác đi, đây là sự thích ứng, một cách nhìn mới mẻ về già hóa dân số: thay vì chỉ thấy gánh nặng, đây là cơ hội kinh tế lớn lao.

Vì lẽ đó, để sẵn sàng kịch bản cho tuổi hưu, tuổi già, bên cạnh việc làm ổn định, cần thúc đẩy người lao động tham gia BHXH để tạo nền tảng an sinh lâu dài, có các chế độ bảo vệ cả trong ngắn hạn và dài hạn. Khi về già, họ có lương hưu, giảm gánh nặng phụ thuộc vào con cái. Song song với an sinh kinh tế là đầu tư cho sức khỏe, cần quan tâm càng sớm càng tốt.

Minh Quang