Thị trường năng lượng toàn cầu đang chịu những áp lực nào?

Giá dầu thô đang hạ nhiệt sau khi dầu Brent trở lại mốc 100 USD/thùng vào tuần trước, trong bối cảnh Mỹ và Iran tạm ngừng các hành động thù địch. Tuy nhiên, khi kết cục của cuộc xung đột vẫn còn rất khó đoán định, triển vọng của thị trường chứng khoán đã trở nên kém sáng sủa hơn. Cộng thêm làn sóng chi tiêu khổng lồ cho trí tuệ nhân tạo (AI) của các hãng công nghệ lớn và những cảnh báo mới về nguy cơ thiếu hụt hàng hóa năng lượng, thị trường tài chính toàn cầu có thể sẽ còn trải qua giai đoạn biến động kéo dài.

Tuần trước chứng kiến hàng loạt diễn biến bất lợi hiếm thấy dồn dập xuất hiện, đủ để làm lung lay niềm tin của nhiều nhà đầu tư lạc quan. Bên cạnh cú tăng mạnh của giá dầu do xung đột Trung Đông lan rộng sang Biển Đỏ, khi lực lượng Houthi tại Yemen tấn công hai tàu chở dầu, giới đầu tư còn phải đối mặt với đợt áp thuế mới của Tổng thống Donald Trump và sự sụt giảm của cổ phiếu các tập đoàn công nghệ lớn sau khi Alphabet - công ty mẹ của Google - tiết lộ đã tiêu tốn tới 6 tỷ USD tiền mặt trong quý II cho các khoản đầu tư vào AI. Theo Financial Times, đây là lần đầu tiên Alphabet ghi nhận dòng tiền quý âm kể từ khi niêm yết trên sàn chứng khoán, làm dấy lên lo ngại trong giới đầu tư.

Tính chung, các "ông lớn" công nghệ hiện dự kiến sẽ chi hơn 725 tỷ USD chỉ trong năm nay để theo đuổi chiến lược AI. Đây là khoản đầu tư khổng lồ khiến nhiều nhà đầu tư phải dè chừng, chủ yếu bởi lợi nhuận từ AI vẫn chưa xuất hiện rõ ràng. Tuy nhiên, còn một lý do khác đáng lo ngại hơn.

Các tập đoàn công nghệ lớn hiện đã trở thành một trong những động lực chính thúc đẩy nhu cầu năng lượng toàn cầu, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với dầu mỏ, khí đốt và các loại hàng hóa năng lượng khác. Sau khi Houthi tuyên bố phong tỏa hàng hải đối với Ả Rập Xê-út vào tuần trước và chứng minh họ thực sự hành động bằng các cuộc tấn công vào tàu chở dầu tại eo biển Bab el-Mandeb, thị trường buộc phải thừa nhận rằng cuộc chiến ở Trung Đông đã lan rộng vượt ra ngoài eo biển Hormuz - nơi đến nay vẫn gần như bị phong tỏa hoàn toàn. Điều đó đồng nghĩa với việc ngày càng nhiều thùng dầu không thể đến được thị trường.

Không chỉ vậy, tình hình tại chiến trường Ukraine cũng diễn biến theo chiều hướng tiêu cực khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine nhằm vào mạng lưới đường ống của Caspian Pipeline Consortium (CPC) đã khiến Kazakhstan phải cắt giảm mạnh sản lượng dầu. Tổng hợp lại, những diễn biến này đã làm gián đoạn khoảng 1/4 nguồn cung dầu của thế giới cùng một phần đáng kể nguồn cung khí đốt toàn cầu.

Đây là tin không mấy tích cực đối với các tập đoàn công nghệ lớn. Ngành công nghệ vốn đã đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn năng lượng để phục vụ kế hoạch mở rộng các trung tâm dữ liệu AI. Bất kỳ sự gián đoạn nào đối với nguồn cung năng lượng đều sẽ khiến tình hình thêm trầm trọng, buộc các doanh nghiệp phải chi tiêu nhiều hơn.

Giá dầu và khí đốt tăng cao cuối cùng sẽ đẩy lạm phát tăng trên diện rộng, bởi chi phí năng lượng là nền tảng của mọi chi phí trong nền kinh tế. "Cuộc xung đột đã bước sang một giai đoạn nguy hiểm hơn rất nhiều", bà Helima Croft, Giám đốc chiến lược toàn cầu của RBC Capital Markets, nhận định tuần trước trong cuộc phỏng vấn với CNN.

"Điều này có thể làm thay đổi tâm lý của những người vẫn tin rằng thị trường rồi sẽ luôn tìm được cách thích nghi", bà Croft nhấn mạnh.

Theo tác giả, nhận định này rất đáng lưu tâm bởi niềm tin rằng thị trường luôn có thể tự thích ứng đã chi phối tâm lý giới đầu tư trong suốt thời gian qua. Mỗi thông tin về khả năng hạ nhiệt căng thẳng tại eo biển Hormuz đều khiến giá dầu giảm xuống, tạo cảm giác an toàn giả tạo. Nếu một cú sốc nguồn cung dầu và khí đốt lớn hơn xảy ra, tác động của nó có thể sẽ nghiêm trọng hơn nhiều so với kỳ vọng hiện nay.

Những kịch bản bi quan trước đây về giá dầu đang dần trở nên hiện thực. Trung Quốc từng cắt giảm nhập khẩu và sử dụng lượng dầu dự trữ để vượt qua cú sốc ban đầu, nhưng lượng dự trữ đó không phải vô hạn. Bắc Kinh hiện cũng bắt đầu lo ngại về cuộc chiến, thể hiện qua việc Reuters đưa tin Trung Quốc đang thúc đẩy các nỗ lực hòa bình, khiến giá dầu giảm khoảng 4% vào thứ Sáu tuần trước.

Theo tác giả, thay vì chỉ nhìn vào mức giảm của giá dầu, giới giao dịch nên tự đặt câu hỏi vì sao Trung Quốc lại tỏ ra lo lắng trước một cuộc chiến diễn ra tại khu vực khai thác dầu lớn nhất thế giới. Câu trả lời khá rõ ràng: chiến sự càng kéo dài thì nguồn cung càng bị thắt chặt.

Trong khi đó, lượng dầu dự trữ trên toàn cầu cũng đang dần cạn kiệt. Các chính phủ đã phải xuất kho hàng triệu thùng dầu để kiềm chế giá nhiên liệu bán lẻ. Giải pháp này mang lại hiệu quả trong ngắn hạn, nhưng các kho dự trữ cuối cùng vẫn cần được bổ sung. Đồng thời, ngân sách của nhiều quốc gia cũng ngày càng eo hẹp do lạm phát liên quan đến chiến tranh. CNBC dẫn lời ông Mark Zandi, Kinh tế trưởng của Moody's Analytics, cho biết cuộc chiến với Iran đang khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải gánh thêm khoảng 1.200 USD chi phí mỗi năm.

"Tôi không thấy giá dầu có thể ảnh hưởng đáng kể đến các công ty hyperscaler", chiến lược gia trưởng thị trường của F.L. Putnam nói với Bloomberg vào tuần trước.

Tuy nhiên, theo tác giả, quan điểm này là quá lạc quan. Giá dầu hoàn toàn có thể tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp vận hành những trung tâm dữ liệu AI quy mô siêu lớn (hyperscaler), cũng như các nhà đầu tư đang đặt cược vào AI như động lực tăng trưởng chủ đạo. Bên cạnh bài toán thiếu hụt khí đốt và turbine phát điện cho các trung tâm dữ liệu, mỗi khi giá dầu tăng, chi phí của hầu như mọi mặt hàng khác cũng tăng theo, từ thực phẩm đến chất bán dẫn và các thiết bị công nghệ. Và rất ít yếu tố có sức ảnh hưởng đến nền kinh tế lớn hơn điều đó.

Bình An