Thấy gì khi Mỹ siết vật liệu mắt xích trong chuỗi cung ứng công nghệ?

Hôm 6/8 (giờ địa phương), Tổng thống Mỹ Donald Trump ký tuyên bố áp dụng một loạt biện pháp thương mại mới đối với polysilicon và các sản phẩm phái sinh.

Quyết định được đưa ra sau cuộc điều tra của Bộ Thương mại Mỹ theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 - cơ chế cho phép Tổng thống điều chỉnh nhập khẩu nếu xác định hàng hóa từ nước ngoài đe dọa làm suy yếu an ninh quốc gia Mỹ.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố áp thuế bổ sung 15% với polysilicon - vật liệu sản xuất chip và pin mặt trời. Ảnh: Reuters

Theo chính sách mới, Washington sẽ thiết lập giá nhập khẩu tối thiểu đối với polysilicon và một số sản phẩm liên quan, đồng thời áp thuế bổ sung 15% đối với các sản phẩm phái sinh thuộc diện điều chỉnh.

Cụ thể, mức giá nhập khẩu tối thiểu được ấn định ở 21 USD/kg đối với polysilicon, 100 USD/kg đối với thỏi silicon và phiến bán dẫn, 0,22 USD/W đối với tế bào quang điện và 0,38 USD/W đối với module hoặc tấm pin năng lượng mặt trời. Các biện pháp sẽ có hiệu lực sau 120 ngày, từ ngày 4/12.

Đằng sau những con số là mối quan ngại lớn của Washington về sự thu hẹp năng lực sản xuất trong nước. Theo Nhà Trắng, Mỹ từng chiếm khoảng 50% năng lực sản xuất polysilicon toàn cầu vào năm 2005, nhưng tỷ trọng này đã giảm xuống dưới 2% vào năm 2024.

Trong tuyên bố hôm 6/8, Tổng thống Donald Trump cho rằng trong nhiều thập niên, Mỹ đã để các nhà sản xuất nước ngoài làm suy yếu ngành polysilicon trong nước. Chính quyền Mỹ coi tình trạng phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài là vấn đề không chỉ về kinh tế mà còn liên quan tới an ninh quốc gia, bởi polysilicon hiện diện trong những chuỗi sản xuất có ý nghĩa chiến lược.

Theo Aljazeera, polysilicon là silicon có độ tinh khiết cao, giữ vai trò quan trọng trong hai ngành công nghiệp mà Washington đặc biệt quan tâm là năng lượng mặt trời và bán dẫn.

Trong chuỗi sản xuất quang điện, polysilicon được tạo thành thỏi silicon, sau đó cắt thành các phiến bán dẫn mỏng. Những phiến bán dẫn này tiếp tục được chế tạo thành tế bào quang điện trước khi lắp ráp thành các module và tấm pin năng lượng mặt trời.

Polysilicon có độ tinh khiết phù hợp cũng là nguyên liệu đầu nguồn của ngành bán dẫn. Tuy nhiên, polysilicon dùng cho bán dẫn đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật và độ tinh khiết cao hơn đáng kể so với loại được sử dụng phổ biến trong ngành năng lượng mặt trời. Chính mối liên hệ đồng thời với hai chuỗi cung ứng chiến lược khiến Washington ngày càng nhìn nhận vật liệu này dưới lăng kính an ninh kinh tế và công nghệ.

Polysilicon là silicon có độ tinh khiết cao, giữ vai trò quan trọng trong hai ngành công nghiệp mà Washington đặc biệt quan tâm là năng lượng mặt trời và bán dẫn. Ảnh: Wacker

Vấn đề nằm ở cán cân sản xuất toàn cầu đã thay đổi mạnh trong khoảng hai thập niên qua. Trong khi năng lực của Mỹ thu hẹp, Trung Quốc xây dựng được vị thế vượt trội trong chuỗi cung ứng quang điện, từ polysilicon, thỏi silicon, phiến bán dẫn cho tới tế bào và module.

Theo hồ sơ của các tổ chức ngành năng lượng Mỹ gửi Bộ Thương mại, nước này chỉ có hai nhà sản xuất polysilicon cấp độ dùng cho năng lượng mặt trời đang hoạt động là Wacker Chemie và Hemlock Semiconductor. Wacker vận hành cơ sở tại Tennessee, trong khi Hemlock có cơ sở sản xuất tại Michigan. Tổng công suất ước tính của hai doanh nghiệp vào khoảng 33.000 tấn/năm.

Tuyên bố của Tổng thống Trump cũng giao Bộ Thương mại xây dựng chương trình khuyến khích dành cho các doanh nghiệp đầu tư xây mới, mở rộng hoặc hiện đại hóa cơ sở sản xuất polysilicon và sản phẩm phái sinh tại Mỹ.

Cách tiếp cận này phản ánh một mục tiêu rộng hơn, dùng chính sách thương mại để tạo khoảng hỗ trợ cho năng lực sản xuất trong nước phục hồi, qua đó giảm mức độ phụ thuộc vào những chuỗi cung ứng mà Washington cho là dễ bị tổn thương.

Các nhà sản xuất năng lượng mặt trời tại Mỹ nhìn chung phản ứng tích cực với quyết định mới. Reuters cho biết T1 Energy, First Solar và Qcells nằm trong số những doanh nghiệp hoan nghênh động thái của chính quyền Tổng thống Trump.

Giám đốc điều hành T1 Energy Dan Barcelo gọi quyết định này là một bước tiến quan trọng đối với ngành sản xuất công nghệ cao và chuỗi cung ứng năng lượng của Mỹ. Ngoài cơ sở sản xuất module tại Texas, T1 Energy đang đầu tư 510 triệu USD cho một nhà máy sản xuất tế bào quang điện tại bang này.

Phản ứng của thị trường cũng cho thấy kỳ vọng của giới đầu tư đối với những doanh nghiệp có năng lực sản xuất trong nước. Sau khi chính sách được công bố, cổ phiếu First Solar có thời điểm tăng khoảng 8% trong giao dịch ngoài giờ, trong khi T1 Energy tăng 6,3%.

Tuy nhiên, chính sách mới cũng đặt ra bài toán về chi phí. Việc áp giá nhập khẩu tối thiểu và thuế bổ sung có thể tạo thêm dư địa cạnh tranh cho các nhà sản xuất Mỹ, nhưng đồng thời khiến những doanh nghiệp phụ thuộc vào nguyên liệu, tế bào quang điện hoặc tấm pin nhập khẩu phải đối mặt với giá đầu vào cao hơn.

Theo các chuyên gia, đây cũng là một trong những lý do Washington dành khoảng thời gian 120 ngày trước khi các biện pháp chính thức có hiệu lực. Các doanh nghiệp sẽ có thời gian để điều chỉnh hợp đồng và chuẩn bị cho mặt bằng giá mới.

Trong cuộc cạnh tranh công nghệ ngày càng quyết liệt, lợi thế sẽ không chỉ được quyết định ở con chip hay sản phẩm cuối cùng, mà còn bắt đầu từ khả năng kiểm soát và duy trì ổn định từng mắt xích quan trọng của chuỗi cung ứng.

Kim Khánh