Thay đổi tận gốc tư duy quản lý an toàn thực phẩm

Ảnh minh họa.

Trong ma trận thật giả lẫn lộn ấy, người tiêu dùng luôn là đối tượng chịu rủi ro cao nhất về sức khỏe và sinh mạng, nhưng lại là bên nắm giữ ít thông tin nhất để tự bảo vệ mình. Trước thực trạng nhức nhối này, việc Bộ Y tế hoàn thiện dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) với 4 nhóm chính sách trọng tâm không đơn thuần là việc cập nhật một đạo luật đã 15 năm tuổi. Đây là một yêu cầu bức thiết, một bước ngoặt bắt buộc để điều chỉnh toàn diện tư duy quản lý cho phù hợp với sự vận động của thị trường hiện đại.

Phải thẳng thắn thừa nhận, phương thức quản lý cũ theo kiểu “cắt khúc, phân khoảnh” đã hoàn toàn lỗi thời trước sự bùng nổ của nền kinh tế số. Chuỗi cung ứng thực phẩm ngày nay không còn là những con đường thẳng từ trang trại đến chợ truyền thống, mà đã kéo dài và đan chéo phức tạp thông qua thương mại điện tử, các ứng dụng giao hàng và những gian hàng xuyên biên giới. Việc các cơ quan chức năng chỉ tiến hành kiểm tra cục bộ ở một vài khâu, vài thời điểm giống như việc “bắt dế ngoài đồng”. Hệ quả tất yếu là vi phạm vẫn lọt lưới và sự cố chỉ được phát hiện khi thực phẩm bẩn đã nằm trên bàn ăn, đi vào cơ thể người tiêu dùng.

Điểm sáng lớn nhất của dự thảo Luật mới chính là sự chuyển dịch mang tính bứt phá, từ tư duy “chữa cháy” sang “phòng ngừa”. Thay vì thụ động đợi phát hiện rồi xử lý hậu quả, luật mới hướng tới việc đánh giá nguy cơ để chủ động phòng ngừa. Giải pháp cốt lõi nằm ở việc áp dụng phương thức quản lý theo chuỗi cung ứng nghiêm ngặt, tăng cường tối đa khả năng truy xuất nguồn gốc và đặc biệt là ứng dụng công nghệ số như một bộ lọc thông minh. Người dân cần một cơ chế kiểm soát an toàn ngay từ vạch xuất phát, từ hạt giống, thức ăn chăn nuôi chứ không phải là những cuộc truy quét gắt gao, những tiếng còi xe kiểm tra rầm rộ sau khi những vụ ngộ độc tập thể đã xảy ra.

Bảo đảm an toàn thực phẩm không còn là câu chuyện của riêng ngành y tế hay nông nghiệp, mà là giải pháp gốc rễ để bảo vệ sức khỏe quốc gia. Chúng ta cần nhận thức rằng, đầu tư cho an toàn thực phẩm chính là khoản đầu tư phòng bệnh căn cơ nhất, hiệu quả nhất, thay vì tiêu tốn nguồn lực khổng lồ của xã hội để chạy theo khắc phục, cứu chữa những hệ lụy suy kiệt giống nòi.

Tuy nhiên, việc sửa luật mới chỉ là bước khởi đầu, tính hiệu quả thực tế trên thị trường mới là thước đo quyết định. Nếu chúng ta khởi tạo quy định nhưng lại thiếu sự kết nối dữ liệu liên ngành giữa Y tế, Công thương, Nông nghiệp, thì việc truy xuất nguồn gốc sẽ nhanh chóng biến thành những chiếc tem nhãn hình thức để đối phó. Đặc biệt, năng lực kiểm tra trên môi trường thương mại điện tử cần phải được nâng cấp bằng công nghệ, theo kịp tốc độ mọc lên như nấm sau mưa của các gian hàng ảo, nếu không, luật mới sẽ khó đạt được kỳ vọng.

Đã đến lúc chúng ta phải chấm dứt việc đẩy rủi ro sang cho người tiêu dùng. Sức khỏe cộng đồng không thể chỉ trông cậy vào sự “tỉnh táo” hay “thông thái” mang tính may rủi của người dân. Trong một môi trường thiếu minh bạch, không một ai có thể dùng mắt thường để phân biệt được dư lượng thuốc trừ sâu, chất cấm hay thực phẩm giả. Luật An toàn thực phẩm sửa đổi phải là một “thanh bảo kiếm” thiết lập cơ chế quy trách nhiệm rõ ràng, nghiêm khắc cho người sản xuất, người kinh doanh và cả cơ quan quản lý nhà nước khi để xảy ra sai phạm.

Một thị trường thực phẩm an toàn và văn minh phải được xây dựng vững chắc dựa trên một hệ thống quản lý đủ chặt chẽ, minh bạch và có tính phòng ngừa cao. Có như vậy, mỗi người dân mới không còn phải “đánh cược” sức khỏe, sinh mạng của bản thân và gia đình trong từng bữa ăn hằng ngày.

Xây Dựng