4 chính sách mới trong luật An toàn thực phẩm sửa đổi người dân và doanh nghiệp cần biết

Người dân địa phương thưởng thức ẩm thực đường phố

Sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm (ATTP) năm 2010 đã góp phần quan trọng trong việc hình thành khung pháp lý cho công tác quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam. Tuy nhiên, bối cảnh kinh tế - xã hội hiện nay đã thay đổi rất nhiều, từ quy mô sản xuất, phương thức kinh doanh cho đến sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử và chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính vì vậy, nhiều quy định của luật hiện hành không còn theo kịp thực tiễn.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) vì vậy đề xuất nhiều chính sách mới, hướng tới đổi mới toàn diện phương thức quản lý, tăng cường kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe người dân.

Quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi cung ứng

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là chuyển từ phương thức quản lý theo từng khâu sang quản lý xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất ban đầu, sơ chế, chế biến, phân phối, lưu thông đến người tiêu dùng.

Theo đó, các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm sẽ phải tuân thủ các tiêu chuẩn quản lý an toàn tiên tiến theo lộ trình do Chính phủ quy định. Những hệ thống như GMP, HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRC, IFS... sẽ được áp dụng rộng rãi nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm thiểu nguy cơ mất an toàn thực phẩm.

Dự thảo cũng tiếp tục siết chặt việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y và các chất gây ô nhiễm trong thực phẩm theo tiêu chuẩn quốc tế Codex. Đồng thời, tăng cường truy xuất nguồn gốc, thu hồi sản phẩm không bảo đảm chất lượng và quy định rõ trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử khi kinh doanh thực phẩm.

Đối với các cơ sở đã áp dụng các tiêu chuẩn thực hành sản xuất tốt hoặc hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến, dự kiến sẽ được miễn cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, góp phần giảm thủ tục hành chính và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư nâng cao chất lượng.

Đổi mới phương thức quản lý, tăng cường hậu kiểm

Dự thảo Luật xác định nguyên tắc quản lý dựa trên mức độ rủi ro của từng nhóm thực phẩm thay vì áp dụng một cơ chế chung.

Theo đó, thực phẩm sẽ được phân thành các nhóm khác nhau để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp. Một số nhóm có nguy cơ cao như thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng y học hay sản phẩm dành cho trẻ nhỏ vẫn phải đăng ký bản công bố trước khi lưu hành. Trong khi đó, nhiều nhóm thực phẩm khác sẽ được đơn giản hóa thủ tục tiền kiểm nhưng tăng cường kiểm tra, giám sát trong quá trình lưu thông trên thị trường.

Ảnh minh họa

Đối với thực phẩm nhập khẩu, dự thảo tiếp tục duy trì 3 phương thức kiểm tra gồm: kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường và kiểm tra giảm, đồng thời mở rộng các trường hợp được miễn kiểm tra nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chất lượng.

Đáng chú ý, công tác hậu kiểm sẽ được thực hiện trên cơ sở dữ liệu về mức độ tuân thủ của doanh nghiệp, kết quả kiểm nghiệm, lịch sử vi phạm và phân tích nguy cơ, thay vì kiểm tra dàn trải như trước.

Xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về an toàn thực phẩm

Một điểm nhấn quan trọng trong dự thảo là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Theo đó, toàn bộ thủ tục hành chính và dữ liệu liên quan đến vòng đời sản phẩm sẽ từng bước được số hóa. Hệ thống thông tin an toàn thực phẩm quốc gia sẽ kết nối liên thông với dữ liệu của các bộ, ngành nhằm phục vụ công tác quản lý, giám sát và truy xuất nguồn gốc.

Dự thảo cũng khuyến khích ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), mã QR, mã số mã vạch, nhãn điện tử và các công nghệ số tiên tiến để hỗ trợ kiểm nghiệm, phân tích nguy cơ, cảnh báo sớm, xử lý sự cố và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Việc hình thành cơ sở dữ liệu tập trung được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, giảm chi phí quản lý, đồng thời giúp cơ quan chức năng phản ứng nhanh trước các vụ việc liên quan đến mất an toàn thực phẩm.

Siết chặt quản lý thức ăn đường phố và suất ăn tập thể

Đối với thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể, dự thảo Luật bổ sung nhiều quy định nhằm giảm nguy cơ ngộ độc thực phẩm.

Các cơ sở kinh doanh sẽ phải đáp ứng đầy đủ điều kiện về địa điểm, nguyên liệu, dụng cụ, người trực tiếp chế biến, lưu mẫu thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, phải lưu giữ hóa đơn, chứng từ hoặc các hình thức xác nhận nguồn gốc nguyên liệu để phục vụ công tác kiểm tra khi cần thiết.

Bên cạnh đó, chính quyền cấp xã sẽ được giao thêm trách nhiệm trong việc thống kê, quản lý, thanh tra, kiểm tra các cơ sở kinh doanh trên địa bàn; tiếp nhận phản ánh, xử lý sự cố, cập nhật dữ liệu vi phạm và phối hợp triển khai các biện pháp phòng ngừa ngộ độc thực phẩm.

Việc sửa đổi Luật ATTP được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong công tác quản lý, từ mô hình tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên phân tích nguy cơ, tăng cường ứng dụng công nghệ số và nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Nếu được Quốc hội thông qua, Luật ATTP (sửa đổi) sẽ góp phần xây dựng môi trường sản xuất, kinh doanh thực phẩm minh bạch, hiện đại, bảo vệ tốt hơn quyền lợi và sức khỏe của người tiêu dùng, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển và hội nhập quốc tế.

Minh Hoàng