Thảo luận tại Tổ 7 (Đoàn ĐBQH các tỉnh Nghệ An và Lâm Đồng): Mở rộng diện thụ hưởng, gỡ vướng nhân sự trong trợ giúp pháp lý

Bổ sung đối tượng thụ hưởng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Góp ý vào dự thảo, ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) đề nghị bổ sung nhóm người bị bệnh hiểm nghèo theo danh mục quy định của Bộ Y tế vào diện được trợ giúp pháp lý. Theo đại biểu, người mắc bệnh hiểm nghèo thường phải đối mặt với nhiều khó khăn về kinh tế, sức khỏe và khả năng tiếp cận các dịch vụ pháp lý. Quá trình điều trị kéo dài, chi phí lớn khiến nhiều trường hợp rơi vào hoàn cảnh khó khăn, do đó có nhu cầu được hỗ trợ pháp lý để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

ĐBQH Thái Thị An Chung (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu cho rằng, thực tiễn cho thấy nhóm đối tượng này thường phát sinh các vấn đề pháp lý liên quan đến bảo hiểm y tế, chế độ chính sách, lao động, việc làm, tài sản… nhưng lại gặp hạn chế trong việc tự mình tiếp cận và sử dụng dịch vụ pháp lý. Việc bổ sung đối tượng này sẽ góp phần bảo đảm quyền tiếp cận công lý một cách thực chất, công bằng, đồng thời hoàn thiện chính sách an sinh xã hội và bảo đảm tính nhân văn của pháp luật.

Đối với khoản 10 Điều 7, dự thảo quy định “người có khó khăn đột xuất do gặp thiên tai, hỏa hoạn được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến khắc phục hậu quả xảy ra với họ bởi các sự kiện này theo quy định của Chính phủ”, đại biểu đề nghị sửa theo hướng: “Người có khó khăn đột xuất do gặp rủi ro về thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, mất mùa được trợ giúp pháp lý trong vụ việc liên quan trực tiếp đến việc khắc phục hậu quả do các sự kiện đó gây ra theo quy định của Chính phủ”.

Theo đại biểu, việc bổ sung các yếu tố “dịch bệnh, mất mùa” là cần thiết nhằm bảo đảm tính đầy đủ, bao quát của quy định. Thực tiễn cho thấy dịch bệnh có thể xảy ra đối với con người, cây trồng và vật nuôi, đều gây ra những khó khăn đột xuất, nghiêm trọng cho người dân. Đối với dịch bệnh trên người, việc trợ giúp pháp lý kịp thời góp phần hỗ trợ người dân tiếp cận chính sách, đồng thời nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống dịch. Đối với dịch bệnh trên cây trồng, vật nuôi và tình trạng mất mùa, đây là những rủi ro phổ biến trong sản xuất nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là nông dân.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham gia phiên thảo luận tổ. Ảnh: Khánh Duy

Đại biểu nhấn mạnh, nội dung đề xuất cũng phù hợp với chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 16/6/2022 và Kết luận số 219-KL/TW ngày 26/11/2025 của Bộ Chính trị về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, trong đó xác định nông dân là trung tâm, là chủ thể của quá trình phát triển. Thực tiễn cho thấy đây là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trước các rủi ro như dịch bệnh, mất mùa, dẫn đến phát sinh nhu cầu trợ giúp pháp lý cấp thiết. Việc bổ sung quy định nêu trên sẽ góp phần thể chế hóa kịp thời chủ trương của Đảng, tăng cường khả năng tiếp cận trợ giúp pháp lý cho người dân, nhất là khu vực nông thôn, qua đó bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy phát triển bền vững.

Cũng theo đại biểu Thái Thị An Chung, cần nghiên cứu sửa đổi khoản 1 Điều 27 Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 về quy định “trợ giúp pháp lý được thực hiện trong các lĩnh vực pháp luật, trừ lĩnh vực kinh doanh thương mại”. Đại biểu cho rằng, trên thực tế có nhiều trường hợp người dân thuộc diện hộ nghèo, người dân tộc thiểu số thường trú tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn có nhu cầu được tư vấn, hỗ trợ vay vốn, đầu tư kinh doanh để phát triển kinh tế, làm ăn với mục đích thoát nghèo, nhưng lại không được trợ giúp pháp lý vì không thuộc lĩnh vực được trợ giúp. Vì vậy, cần tiếp tục nghiên cứu để bảo đảm chính sách trợ giúp pháp lý đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn của người dân.

Về hiệu lực thi hành của luật, đại biểu cho biết dự thảo quy định có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Tuy nhiên, xuất phát từ mục đích, yêu cầu của việc sửa đổi luật, đại biểu Thái Thị An Chung đề nghị quy định hiệu lực sớm hơn, kể từ ngày 1/7/2026.

ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Còn ĐBQH Huỳnh Ngọc Liêm (Lâm Đồng) cũng cho rằng: Phạm vi người được trợ giúp pháp lý quy định tại Điều 7 vẫn chưa thực sự rõ ràng về tiêu chí. Theo đại biểu, cần tiếp tục làm rõ tiêu chí đối với nhóm người có nguy cơ bị bạo lực, nhóm người gặp khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn; đồng thời rà soát, quy định cụ thể hơn các điều kiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế chi trả chi phí phiên dịch đối với người nước ngoài theo điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, vừa bảo đảm tính nhân đạo, vừa phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Hoàn thiện quy định về nhân sự, cộng tác viên và cơ chế thực thi

Góp ý vào dự thảo, ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) tập trung làm rõ những bất cập trong quy định về tiêu chuẩn và cơ chế bổ nhiệm Trợ giúp viên pháp lý, đồng thời đề xuất sửa đổi theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với thực tiễn.

ĐBQH Hoàng Thị Thu Trang (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Về tiêu chuẩn Trợ giúp viên pháp lý tại Điều 19, đại biểu cho biết, theo quy định hiện hành, ngoài các điều kiện chung, người muốn trở thành Trợ giúp viên pháp lý phải được đào tạo nghề luật sư (hoặc thuộc diện được miễn); sau đó thực hiện tập sự hành nghề luật sư hoặc tập sự trợ giúp pháp lý; tiếp theo phải tham gia kiểm tra kết quả tập sự và chỉ khi đạt yêu cầu mới được xem xét, trình bổ nhiệm. Quy trình nhiều bước này khiến thời gian từ khi tốt nghiệp cử nhân luật đến khi đủ điều kiện trở thành Trợ giúp viên pháp lý thường kéo dài khoảng từ 2 đến 2,5 năm.

Theo đại biểu, quy định nêu trên chưa thực sự phù hợp với yêu cầu sử dụng nhân lực trong bối cảnh hiện nay. Đặc biệt, theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý, Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý phải là Trợ giúp viên pháp lý, dẫn đến phạm vi nguồn cán bộ được xem xét, bổ nhiệm còn bó hẹp, ảnh hưởng đến việc thực hiện chủ trương điều động, luân chuyển, bổ nhiệm cán bộ theo quy định của Đảng và Luật Viên chức. Thực tế cho thấy, nhiều cán bộ có năng lực quản lý, kinh nghiệm thực tiễn nhưng chưa có điều kiện tham gia đảm nhiệm vị trí lãnh đạo Trung tâm do chưa đáp ứng tiêu chuẩn Trợ giúp viên pháp lý.

Từ đó, góp ý về bổ nhiệm Trợ giúp viên pháp lý tại Điều 21, đại biểu Hoàng Thị Thu Trang đề xuất nghiên cứu bổ sung cơ chế phù hợp nhằm tháo gỡ vướng mắc về nhân sự. Cụ thể, đối với các đối tượng đang là Chuyên viên, Chuyên viên chính; Thanh tra viên, Thanh tra viên chính; Thẩm phán hoặc Kiểm sát viên, khi được điều động, luân chuyển đến giữ chức vụ lãnh đạo tại các Trung tâm Trợ giúp pháp lý, nếu đáp ứng đủ các điều kiện tại khoản 1, 2, 4, 5 Điều 19 thì có thể xem xét bổ nhiệm làm Trợ giúp viên pháp lý mà không nhất thiết phải trải qua đầy đủ quy trình đào tạo, tập sự như thông thường.

Đại biểu Hoàng Thị Thu Trang nhấn mạnh, các đối tượng này đều có nền tảng chuyên môn vững, kinh nghiệm thực tiễn phong phú trong hoạt động tư pháp, có khả năng đáp ứng yêu cầu công việc của Trợ giúp viên pháp lý. Việc nghiên cứu hoàn thiện quy định theo hướng này sẽ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tạo thuận lợi hơn trong công tác cán bộ giữa các cơ quan tư pháp và hệ thống trợ giúp pháp lý.

ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Về tiêu chuẩn, điều kiện cấp thẻ của cộng tác viên trợ giúp pháp lý tại khoản 6 Điều 1 sửa đổi, bổ sung điểm b khoản 2 Điều 24, ĐBQH Trần Nhật Minh (Nghệ An) cho rằng: Quy định hiện nay được hiểu là đối tượng áp dụng chỉ giới hạn ở viên chức khi tham gia làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Tuy nhiên, dự thảo còn bỏ sót trường hợp người không phải là viên chức nhưng đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc thì có được làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý hay không.

Đại biểu cho rằng, không chỉ viên chức mà các đối tượng quy định tại điểm a khoản 1 Điều 24, nếu đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc thì cũng không đủ điều kiện để làm cộng tác viên trợ giúp pháp lý. Vì vậy, đại biểu đề nghị chuyển cụm từ “đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc” để bổ sung vào điểm a khoản 2 Điều 24 tại khoản 6 Điều 1 dự thảo luật.

Theo đó, điểm a khoản 2 Điều 24 nên được viết lại theo hướng: Giám đốc Sở Tư pháp xem xét, cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý cho người có đủ tiêu chuẩn, điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này và không thuộc một trong các trường hợp sau: đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; đã bị kết án mà chưa được xóa án tích về tội phạm do vô ý hoặc tội phạm ít nghiêm trọng do cố ý; đã bị kết án về tội phạm nghiêm trọng do cố ý, tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng do cố ý kể cả trường hợp đã được xóa án tích; đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính đưa vào cơ sở cai nghiện bắt buộc, cơ sở giáo dục bắt buộc. Còn điểm b chỉ nên quy định: viên chức đang trong thời hạn bị xử lý kỷ luật.

Bên cạnh đó, về điều khoản chuyển tiếp tại Điều 2 dự thảo luật, đại biểu Trần Nhật Minh đề nghị bổ sung quy định: đối tượng đã được bổ nhiệm và cấp thẻ cộng tác viên trợ giúp pháp lý trước thời điểm luật này có hiệu lực thi hành thì được tiếp tục hoạt động theo quy định của luật này.

Diệp Anh