Thanh Hóa phát huy nguồn lực người cao tuổi, thúc đẩy phát triển “kinh tế bạc”

Cơ sở sản xuất giấy của gia đình ông Nguyễn Văn Nghi (bên trái), ở xã Thiệu Quang tạo việc làm thường xuyên cho 13 lao động.

Khơi dậy nguồn lực từ người cao tuổi

Già hóa dân số đang đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy và cách tiếp cận trong hoạch định chính sách phát triển. NCT không chỉ cần được chăm sóc, bảo vệ mà còn là nguồn lực quan trọng với vốn sống, tri thức, kinh nghiệm nghề nghiệp, khả năng quản lý và tinh thần trách nhiệm đối với gia đình, xã hội.

“Kinh tế bạc” được hiểu là hệ thống các hoạt động kinh tế gắn với nhu cầu của NCT, đồng thời phát huy sự tham gia của lực lượng này trong lao động, sản xuất, kinh doanh, đầu tư, tư vấn và truyền nghề. Phát triển “kinh tế bạc” vì vậy vừa tạo thêm thị trường cho các sản phẩm, dịch vụ chăm sóc NCT, vừa góp phần khai thác hiệu quả nguồn nhân lực, tài chính và tri thức của nhóm dân số này.

Thanh Hóa hiện có trên 520.000 NCT, trong đó có hơn 60% NCT còn sức khỏe tốt, tích cực tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh và các hoạt động xã hội. Đáng chú ý, toàn tỉnh có hơn 4.000 NCT là chủ doanh nghiệp, chủ trang trại hoặc trực tiếp điều hành các cơ sở kinh tế tư nhân. Nhiều doanh nhân cao tuổi tiếp tục khẳng định vai trò trong phát triển sản xuất, kinh doanh, tiêu biểu như tại Công ty CP May mặc xuất khẩu Tiên Sơn, Tổng Công ty CP Hợp Lực, Công ty CP Xây lắp điện lực Thanh Hóa, Công ty TNHH Sao Khuê... Không chỉ tạo việc làm, đóng góp cho ngân sách, các doanh nhân còn tích cực tham gia hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và hỗ trợ thế hệ trẻ khởi nghiệp.

Mô hình nuôi ốc nhồi của ông Bùi Xuân Căn, thôn Phong Lượng, xã Lưu Vệ. (Ảnh tư liệu của Thanh Huê)

Ở khu vực nông thôn, miền núi, NCT có nhiều kinh nghiệm trong trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và phát triển kinh tế đồi rừng. Tại các làng nghề truyền thống, đội ngũ nghệ nhân, thợ giỏi cao tuổi là lực lượng quan trọng trong bảo tồn, truyền dạy kỹ năng nghề, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm và gìn giữ bản sắc văn hóa địa phương. Những nghề như đúc đồng, dệt thổ cẩm, mây tre đan, chế biến mắm, làm nem chua, bánh gai... có thêm cơ hội phát triển khi kinh nghiệm của người đi trước được kết hợp với tư duy thị trường, công nghệ và phương thức quảng bá hiện đại.

Thực tiễn đó cho thấy, nếu được tạo điều kiện phù hợp, NCT có thể tiếp tục đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế, chuyển giao tri thức và xây dựng cộng đồng.

Đa dạng hóa mô hình phát triển "kinh tế bạc"

Để phát huy hiệu quả nguồn lực NCT, Thanh Hóa cần xây dựng các mô hình kinh tế phù hợp với sức khỏe, năng lực, trình độ chuyên môn và điều kiện của từng nhóm đối tượng, từng địa bàn.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, cần khuyến khích NCT có đủ sức khỏe, kinh nghiệm tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, mô hình sản xuất nông nghiệp an toàn, nông nghiệp tuần hoàn và phát triển sản phẩm OCOP. Với kiến thức tích lũy qua nhiều năm, NCT có thể đảm nhiệm vai trò hướng dẫn kỹ thuật, giám sát chất lượng, truyền nghề và hỗ trợ lao động trẻ tiếp cận phương thức sản xuất hiệu quả.

Tại khu vực miền núi, kinh nghiệm trồng, chăm sóc cây dược liệu, phát triển kinh tế rừng và bảo tồn tri thức bản địa cũng cần được phát huy gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị sản phẩm.

Trong lĩnh vực du lịch, thương mại và dịch vụ, NCT là những người lưu giữ nhiều kiến thức về lịch sử, văn hóa, phong tục, tập quán của địa phương. Đội ngũ cán bộ quản lý nghỉ hưu, nhà giáo, nhà nghiên cứu, cựu chiến binh, nghệ nhân và người có uy tín tại cộng đồng có thể tham gia giới thiệu di sản, truyền dạy văn hóa truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng...

Buổi sinh hoạt định kỳ của Câu lạc bộ liên thế hệ tự giúp nhau Thành Vinh, tổ dân phố Đông Nam, phường Đông Quang (Ảnh tư liệu của Thanh Huê).

Cùng với phát huy vai trò chủ thể kinh tế của NCT, thị trường hàng hóa, dịch vụ dành cho nhóm dân số này cũng cần được quan tâm. Nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng, điều dưỡng, phục hồi chức năng, du lịch nghỉ dưỡng và hỗ trợ sinh hoạt tại nhà đang mở ra dư địa cho các doanh nghiệp đầu tư phát triển sản phẩm, dịch vụ chuyên biệt. Tỉnh cần khuyến khích xã hội hóa nguồn lực, thu hút các thành phần kinh tế tham gia, đồng thời tăng cường quản lý chất lượng dịch vụ, bảo đảm quyền lợi và sự an toàn của NCT.

Đặc biệt, phát triển “kinh tế bạc” phải đặt yếu tố tự nguyện, phù hợp và nhân văn lên hàng đầu. Việc tham gia lao động, sản xuất, kinh doanh cần xuất phát từ nhu cầu, khả năng của mỗi người, không làm ảnh hưởng đến sức khỏe và quyền được nghỉ ngơi, chăm sóc. Cùng với đó, hỗ trợ NCT tiếp cận công nghệ số, sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt và nhận diện các thủ đoạn lừa đảo sẽ góp phần nâng cao khả năng hòa nhập, bảo vệ tài sản và mở rộng cơ hội tham gia kinh tế.

Xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ bền vững

Một trong những nền tảng quan trọng để phát huy vai trò NCT tại Thanh Hóa là mạng lưới Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau (CLB LTHTGN). Hiện nay, toàn tỉnh có 1.275 câu lạc bộ, đang quản lý nguồn vốn tăng thu nhập gần 100 tỷ đồng. Thông qua hoạt động tương trợ, các câu lạc bộ hỗ trợ hội viên vay vốn phát triển sản xuất, kinh doanh nhỏ, cải thiện thu nhập; đồng thời tổ chức các hoạt động chăm sóc sức khỏe, văn hóa, văn nghệ và nâng cao đời sống tinh thần.

Mô hình này cho thấy hiệu quả của việc kết hợp nguồn lực cộng đồng với hỗ trợ sinh kế, tạo điều kiện để NCT, nhất là người có hoàn cảnh khó khăn tiếp tục phát huy khả năng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc nhân rộng, nâng cao chất lượng hoạt động của các câu lạc bộ sẽ góp phần đưa các chính sách hỗ trợ đến gần hơn với người dân.

Buổi sinh hoạt định kỳ của CLB liên thế hệ tự giúp nhau TDP Đông Minh (phường Đông Sơn).

Theo Kế hoạch số 253/KH-UBND, ngày 15/12/2025 của UBND tỉnh về nhân rộng mô hình CLB LTHTGN, giai đoạn đến năm 2035 đặt mục tiêu thành lập mới ít nhất 400 câu lạc bộ trong giai đoạn 2025-2030 và ít nhất 900 câu lạc bộ mới đến năm 2035. Đây là cơ sở để tiếp tục mở rộng mạng lưới hỗ trợ NCT, gắn chăm sóc đời sống với phát triển sinh kế và tăng cường sự gắn kết giữa các thế hệ.

Cùng với CLB LTHTGN, mô hình Chi hội NCT hạnh phúc tiếp tục được nhân rộng, hướng tới xây dựng cộng đồng đoàn kết, nhân văn, nơi NCT được quan tâm, chăm sóc, tôn trọng và phát huy năng lực.

Để “kinh tế bạc” phát triển thực chất, Thanh Hóa cần triển khai đồng bộ một số nhiệm vụ trọng tâm.

Trước hết, rà soát, thống kê, phân loại nguồn lực NCT theo độ tuổi, sức khỏe, trình độ, kinh nghiệm nghề nghiệp và nhu cầu tham gia kinh tế; từ đó xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp. Việc kết nối NCT có kinh nghiệm với doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở đào tạo nghề và lực lượng lao động trẻ cần được chú trọng nhằm thúc đẩy chuyển giao tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm quản lý.

Cùng với đó, lồng ghép nội dung phát huy vai trò NCT vào các chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển kinh tế tập thể và chương trình OCOP; tạo điều kiện để cơ sở sản xuất, kinh doanh do NCT làm chủ tiếp cận thông tin thị trường, nguồn vốn hợp pháp và hoạt động xúc tiến thương mại.

Đồng thời khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào dịch vụ chăm sóc NCT, phát triển các mô hình điều dưỡng, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt phù hợp với điều kiện thực tế.

Phường Nam Sầm Sơn phối hợp với Bệnh viện Đa khoa Sầm Sơn khám sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí cho người cao tuổi (Ảnh tư liệu của Trần Hằng).

Đối với NCT nghèo, cận nghèo, người dân tộc thiểu số ở vùng miền núi, cần ưu tiên hỗ trợ sinh kế, đào tạo kỹ năng và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Đồng thời, đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức tài chính, kỹ năng số và phòng, chống lừa đảo để NCT chủ động bảo vệ quyền lợi, tài sản của mình.

Phát huy nguồn lực NCT là nhiệm vụ vừa có ý nghĩa kinh tế, vừa thể hiện trách nhiệm xã hội và truyền thống “kính lão trọng thọ” của dân tộc. Khi kinh nghiệm, trí tuệ và tinh thần cống hiến của NCT được khơi dậy, kết nối và hỗ trợ đúng hướng, “kinh tế bạc” sẽ có thêm điều kiện phát triển, đóng góp vào tăng trưởng bao trùm, nâng cao chất lượng cuộc sống và xây dựng Thanh Hóa phát triển nhanh, bền vững.

Thiều Lê Huấn, Hội NCT tỉnh Thanh Hóa