Thái Lan chuẩn bị ứng phó khủng hoảng hạt nhựa

Thái Lan tiếp tục đưa ra các biện pháp ở tầm vĩ mô để kiếm soát tác động giá cả của khủng hoảng Trung Đông. Trước đó, hôm 1-4 chính phủ đã đưa nước uống đóng chai, các loại gia vị và hạt nhựa vào danh sách hàng hóa kiểm soát đặc biệt. Ảnh: Bangkok Post

Tuy vậy, từ đầu tháng 3, doanh nghiệp Thái Lan đã cảnh báo về tiềm năng xảy ra cuộc khủng hoảng hạt nhựa và phân bón. Nhưng thời điểm đó, mọi người chỉ tập trung vào thiếu hụt xăng dầu.

Doanh nghiệp đã cảnh báo sớm

Doanh nghiệp Thái đã sớm sẵn sàng ứng phó trước tác động của tình trạng thiếu hụt nguồn cung hạt nhựa từ đầu tháng 3, khi khủng hoảng Trung Đông bước sang tuần thứ hai.

Tại thời điểm đó, ông Pun Paniangvait, Tổng Giám đốc Thai President Foods (TPF) cảnh báo trên Bangkok Post rằng thị trường đang quá tập trung vào biến động giá năng lượng, trong khi ít chú ý đến rủi ro gia tăng từ giá phân bón và nguy cơ thiếu hụt các sản phẩm hóa dầu, đặc biệt là hạt nhựa.

Theo ông, phần lớn bao bì hàng tiêu dùng, từ chai nước đến bao bì thực phẩm, đều phụ thuộc vào hạt nhựa nguyên liệu. Trong khi đó, dầu mỏ lại là đầu vào cốt lõi của ngành sản xuất nhựa nên bất kỳ gián đoạn nào về nguồn cung năng lượng cũng có thể nhanh chóng lan sang chuỗi cung ứng nhựa.

TPF hiện mua màng nhựa từ các nhà cung cấp để phục vụ khâu đóng gói và in ấn. Tuy nhiên, các nhà cung cấp này đã nhận được cảnh báo từ phía nhà sản xuất hạt nhựa về nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu và chưa thể đảm bảo hoàn tất đơn hàng trong tháng 5-2026.

Người tiêu dùng trước gian hàng siêu thị bán các loại mì ăn liền Mama ở Bangkok. Nhiều doanh nghiệp Thái Lan đã cảnh báo sớm về tình trạng thiếu hụt hạt nhựa và phân bón đối với nền kinh tế từ giữa tháng 3. Ảnh: Bangkok PostÔng Pun Paniangvait cũng cho biết, nếu hạt nhựa trở nên khan hiếm, giá màng nhựa chắc chắn sẽ tăng, đẩy tổng chi phí của TPF lên 1-2%. Đồng thời, nếu chiến tranh ở Trung Đông tiếp diễn và eo biển Hormuz vẫn đóng cửa trong 3-4 tháng tới, tình trạng thiếu hụt nguồn cung sẽ trở nên rõ rệt hơn.

Trong khi đó, Chookiat Ophaswongse, Chủ tịch danh dự của Hiệp hội xuất khẩu gạo Thái Lan (TREA) nói rằng giá một bao nhựa đựng gạo 50kg đã tăng lên 10 baht/bao, từ mức 8-9 baht trước khi chiến tranh bắt đầu.

Công ty McThai Co Ltd, đơn vị điều hành chuỗi McDonald's Thailand, có thể sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp ở mức thấp nhất vì đã điều chỉnh tỷ lệ bao bì và dụng cụ. CEO Kittiwan Anuwatesakul của McThai Co Ltd cho biết họ đã chuyển sang sử dụng vật liệu giấy và gỗ từ năm ngoái. Dù vậy, họ vẫn đang dùng một số vật dụng bằng nhựa, như ly nhựa sử dụng một lần...

“Nguyên liệu đầu nguồn quan trọng”

Hôm qua 8-4, chính phủ nước này đã thành lập lực lượng đặc nhiệm đa ngành với sự tham gia của các bộ Công thương, Công nghiệp, Y tế và Nội vụ. Lực lượng này có nhiệm vụ thu thập dữ liệu chuyên sâu về cấu trúc chi phí sản xuất thực tế, mức tồn kho và hành vi phân phối của các doanh nghiệp.

Tại cuộc họp đầu tiên của nhóm công tác đặc biệt, Bộ trưởng Bộ Công nghiệp Varawut Silpa-archa nhấn mạnh mục tiêu của lực lượng này là xác định nguyên nhân tăng giá và ngăn chặn các hành vi trục lợi, đầu cơ trong giai đoạn khủng hoảng. Ông cũng cho rằng việc đảm bảo nguồn nguyên liệu với giá hợp lý sẽ giúp giảm áp lực tăng giá thành phẩm, trực tiếp hỗ trợ kiểm soát chi phí sinh hoạt.

Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Thương mại Suphajee Suthumpun khẳng định rằng hạt nhựa là nguyên liệu đầu nguồn trọng yếu cho nhiều ngành công nghiệp, từ bao bì thực phẩm đến vật tư y tế. “Do đó, các biện pháp quản lý là cần thiết để giảm thiểu tác động đến chi phí sinh hoạt của người dân”, bà khẳng định. Bà nói Bộ sẽ giám sát chặt chẽ mức tồn kho để đảm bảo cung ứng đủ hàng hóa thiết yếu với giá cả hợp lý.

Trước đó, hôm 1-4 Bộ Thương mại đã chính thức đưa hạt nhựa, nước uống đóng chai và các loại gia vị vào danh mục hàng hóa kiểm soát đặc biệt theo Luật giá hàng hóa và dịch vụ. Quyết định này được đưa ra sau khi giá hạt nhựa giao ngay trên thị trường tăng vọt từ 30-40% do nguồn cung nguyên liệu naphtha, LNG và LPG bị nghẽn tại nút thắt eo biển Hormuz. Bối cảnh này, buộc các nhà máy lớn như Rayong Olefins của tập đoàn PTT phải tạm dừng hoạt động hoặc giảm công suất.

Thời điểm thích hợp nhất để chuyển đổi xanh

Cuộc khủng hoảng Trung Đông đã phơi bày “gót chân Achilles” của công nghiệp Thái Lan. Trong đó vấn đề mà các doanh nghiệp cảnh báo là lệ thuộc quá lớn vào nguyên vật liệu nguyên sinh (gốc) từ nước ngoài, mà không quan tâm đến tái chế nguồn rác thải nhựa. Mỗi năm Thái Lan phát sinh khoảng 2,7 triệu tấn rác thải nhựa, nhưng tỷ lệ tái chế hiện chỉ đạt mức khiêm tốn từ 20-25%.

Bộ trưởng Varawut nhận định khủng hoảng Trung Đông là cơ hội thích hợp để chuyển đổi. Đây là cơ hội quan trọng để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi bằng cách thúc đẩy tái chế một cách có hệ thống, biến rác thải thành hạt nhựa tái chế để thay thế nguyên liệu nguyên sinh, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và củng cố an ninh công nghiệp dài hạn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Chính phủ Thái Lan đang định hình một lộ trình quản lý mang tính dài hạn với nhiều định hướng cụ thể. Trọng tâm là khuyến khích doanh nghiệp tinh gọn danh mục sản phẩm thông qua việc giảm số lượng đơn vị lưu kho (SKU), qua đó hạn chế sự phức tạp trong sản xuất và tiêu dùng. Song song đó, yêu cầu thiết kế lại bao bì theo hướng giảm thiểu nhựa, tăng khả năng tái chế cũng được đặt ra rõ nét. Ở khâu cuối vòng đời sản phẩm, việc thúc đẩy phân loại rác tại nguồn và phát triển một hệ thống tái chế bài bản được xem là nền tảng để hoàn thiện chu trình kinh tế tuần hoàn.

Thách thức lớn trước mắt

Các chuyên gia tin rằng các biện pháp kiểm soát giá là cần thiết, nhưng cũng cảnh báo về tình trạng “chảy máu" nguồn cung. Giá trong nước bị áp trần còn giá khu vực vẫn đang tăng cao, khiến các nhà sản xuất Thái có xu hướng bán hàng ra nước ngoài để hưởng lợi, khiến thị trường nội địa khủng hoảng nguồn cung.

Tuy nhiên, giới chức Thái Lan vẫn giữ thái độ lạc quan thận trọng. Bà Suphajee cho rằng sự ổn định trong vận tải và chi phí nguyên liệu thô sẽ là "đòn bẩy" quan trọng. Đây là nền tảng giúp các biện pháp mới đạt hiệu quả, đưa thị trường hạt nhựa sớm trở lại quỹ đạo ổn định.

Theo Bangkok Post, The Nation, Commoplast

Ricky Hồ