Tết Đoan Ngọ 2026 rơi vào ngày nào, mâm cúng 3 miền có gì khác biệt?

Các loại hoa quả như mận, vải được người dân mua nhiều để cúng bởi theo quan niệm xưa, các loại quả này có chức năng diệt sâu bọ tốt. Ảnh: Tuấn Đức - TTXVN

Không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, đây còn là thời điểm người dân cầu mong sức khỏe, mùa màng thuận lợi và xua đi những điều không may trong nửa cuối năm.

Tết Đoan Ngọ 2026 rơi vào ngày nào?

Theo lịch âm, Tết Đoan Ngọ được tổ chức vào ngày mùng 5 tháng 5 hằng năm. Năm Bính Ngọ 2026, ngày lễ này rơi vào Thứ Sáu, ngày 19/6/2026 dương lịch.

Tên gọi Đoan Ngọ mang ý nghĩa đặc biệt, trong đó, "Đoan" là sự bắt đầu, còn "Ngọ" là khoảng thời gian giữa trưa, từ 11 giờ đến 13 giờ, thời điểm mặt trời ở vị trí cao nhất trong ngày. Đây cũng là lý do nhiều gia đình chọn giờ Ngọ để thực hiện nghi lễ cúng tổ tiên và thần linh.

Người Việt từ lâu xem đây là "Tết giữa năm" hay "Tết nửa năm" dù tháng 5 âm lịch chưa phải chính giữa năm theo lịch pháp, nhưng lại là thời điểm kết thúc vụ chiêm và chuẩn bị bước vào vụ mùa mới. Vì vậy, ngày lễ mang ý nghĩa tạ ơn trời đất, tổ tiên đã phù hộ cho mùa màng bội thu, đồng thời cầu mong những tháng còn lại được mưa thuận gió hòa.

Nguồn gốc Tết Đoan Ngọ

Rượu nếp trắng có giá từ 60.000 - 80.000 đồng/kg; còn rượu nếp cẩm có giá khoảng 100.000 đồng/kg. Ảnh: Tuấn Đức - TTXVN

Khác với Trung Quốc, nơi Tết Đoan Ngọ gắn liền với câu chuyện về Khuất Nguyên, người Việt lưu truyền một điển tích riêng về ngày lễ này.

Tương truyền, sau một vụ mùa bội thu, nông dân bất ngờ đối mặt với nạn sâu bọ phá hoại cây trái và lương thực, trong lúc mọi người lo lắng, một ông lão tên Đôi Truân xuất hiện và hướng dẫn dân làng lập lễ cúng bằng bánh tro, hoa quả rồi ra trước nhà vận động cơ thể.

Điều kỳ lạ là sau khi làm theo lời chỉ dẫn, sâu bọ đồng loạt suy yếu và biến mất, từ đó người dân lấy ngày mùng 5 tháng 5 làm ngày "diệt sâu bọ", với mong muốn tiêu trừ dịch bệnh, sâu hại mùa màng và những tác nhân gây hại cho sức khỏe con người.

Mâm cúng Tết Đoan Ngọ 3 miền

Dù cùng mang ý nghĩa tưởng nhớ tổ tiên và cầu bình an, mâm cúng Tết Đoan Ngọ ở mỗi vùng miền lại mang những nét đặc trưng riêng.

Người dân chọn mua rượu nếp ngày Tết Đoan Ngọ. Ảnh: Tuấn Đức - TTXVN

Miền Bắc thường không thể thiếu cơm rượu nếp cái hoa vàng và bánh tro (bánh gio) ăn kèm mật mía, các loại trái cây theo mùa như mận, vải thiều cũng được bày biện trên bàn thờ.

Miền Trung nổi bật với tục cúng thịt vịt, món ăn được cho là có tính mát, giúp giải nhiệt trong những ngày hè oi bức. Bên cạnh đó là chè kê và cơm rượu nếp ép thành từng khối vuông.

Miền Nam lại gắn liền với bánh ú Bá Trạng, chè trôi nước và cơm rượu nếp vo thành từng viên tròn tượng trưng cho sự viên mãn, đủ đầy.

Tục "diệt sâu bọ" vào sáng sớm mùng 5 tháng 5

Một trong những phong tục độc đáo nhất của Tết Đoan Ngọ là nghi thức "giết sâu bọ" ngay từ sáng sớm.

Theo quan niệm dân gian, khi vừa thức dậy vào ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch, mọi người nên súc miệng rồi ăn ngay cơm rượu nếp hoặc các loại trái cây có vị chua, chát như mận, vải. Người xưa tin rằng men rượu sẽ khiến "sâu bọ" trong cơ thể bị say, còn vị chua của trái cây sẽ giúp tiêu diệt chúng.

Dù chỉ là quan niệm dân gian, phong tục này vẫn được nhiều gia đình gìn giữ như một nét đẹp văn hóa truyền thống, góp phần tạo nên bản sắc riêng cho Tết Đoan Ngọ của người Việt.

Trải qua thời gian, Tết Đoan Ngọ không chỉ đơn thuần là ngày lễ mang yếu tố tâm linh mà còn trở thành dịp để các thành viên trong gia đình quây quần bên nhau, cùng chuẩn bị mâm cúng, làm bánh và ôn lại những giá trị truyền thống.

Giữa nhịp sống hiện đại, những phong tục như ăn cơm rượu nếp, cúng bánh tro hay dâng hương tổ tiên trong ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch vẫn được gìn giữ, nhắc nhở mỗi người về cội nguồn và nét đẹp văn hóa lâu đời của dân tộc Việt Nam.

Bnews/vnanet.vn