Bí ẩn 'báu vật' trăm năm tuổi nhiều lần bị trộm vẫn quay về với dân bản

Tại trụ sở UBND xã Châu Tiến (tỉnh Nghệ An) - đơn vị hành chính mới sau sáp nhập xã Châu Thuận cùng 3 xã khác (huyện Quỳ Châu cũ), đang lưu giữ và bảo quản một cổ vật đặc biệt bằng đồng đỏ. Đó là chiếc vạc có chu vi miệng 2,4m, cao 45cm.

Với người dân địa phương, đây không chỉ là một hiện vật bằng đồng đơn thuần, mà còn là “báu vật” linh thiêng gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất Mường Chai xưa, tức xã Châu Thuận cũ.

"Báu vật" của người dân xã Châu Tiến. Ảnh: K.H

Tương truyền, Mường Chai xưa kia do một nữ thủ lĩnh tên là Chai đứng đầu. Bà là người có công tổ chức sản xuất và phân xử các tranh chấp trong cộng đồng.

Khi bà tuổi cao sức yếu, giặc cướp nổi lên quấy nhiễu khắp nơi. Để bảo vệ bản làng, bà Chai đã cho người đi mời Tạo Noong, người giỏi võ nghệ ở vùng Châu Bình về giúp dẹp loạn.

Ban đầu, Tạo Noong được dân làng hết lòng kính trọng nhờ công lao giữ đất. Tuy nhiên, sau khi nắm giữ quyền lực trong tay, ông ta lại trở nên chuyên quyền, độc đoán và đặt ra nhiều luật lệ hà khắc khiến lòng dân oán thán, dù không ai dám công khai phản đối.

Để giữ yên bản làng, bà Chai tiếp tục sai người mời Cầm Bá Hiệu (còn gọi là Tạo Nọi) về trợ giúp. Là một nhân vật tài thao lược và rất được lòng dân, sự xuất hiện của Tạo Nọi được xem là bước ngoặt lịch sử của Mường Chai.

Bà Chai sai làm một lễ tế trời để đón Tạo Nọi, nhân đó tổ chức lễ kết nghĩa huynh đệ giữa Tạo Noong và Tạo Nọi. Trong lúc lễ tế trời và kết giao huynh đệ đang tiến hành thì Tạo Noong đã bị Tạo Nọi và trai bản đồng tâm lật đổ. Dưới sự lãnh đạo của Tạo Nọi, đất Mường trở lại bình yên.

Tương truyền chiếc vạc đồng này được Tạo Nọi mang theo khi về Mường Chai. Vạc được dùng nấu một con trâu trong lễ tế trời lịch sử ấy. Sau này, chiếc vạc được Tạo Nọi giao cho thầy mo bảo quản và chỉ được dùng trong các dịp tế lễ hàng năm của dân bản.

"Báu vật" trăm năm tuổi nhiều lần bị lấy trộm

Trải qua hàng trăm năm thăng trầm, chiếc vạc cổ này cũng đối mặt với không ít biến cố khi từng nhiều lần bị kẻ gian lấy trộm. Ông Vi Ngọc Duyên, nguyên Chủ tịch UBND xã Châu Thuận cũ, chia sẻ một điều kỳ lạ là mỗi lần bị mất cắp, chiếc vạc đều được đưa trở lại.

Chiếc vạc đồng hiện được bảo quản tại trụ sở UBND xã. Ảnh: K.H

Theo nguyên Chủ tịch xã, hơn 30 năm trước, khi còn được cất giữ tạm thời dưới mái che của Trường mầm non xã Châu Thuận, chiếc vạc bất ngờ biến mất.

Giữa lúc người dân đang tìm kiếm khắp nơi thì vài tuần sau, một người đàn ông trú tại huyện Diễn Châu cũ, cách xã Châu Thuận hơn 100km bất ngờ mang vạc đến tận nơi trả lại và thừa nhận hành vi của mình.

Người này thú nhận đã lấy trộm chiếc vạc mang về nhà với ý định bán cho người sưu tầm đồ cổ để kiếm lời. Tuy nhiên, sau khi đưa hiện vật về cất giữ, gia đình ông thường nghe thấy những tiếng động lạ vào ban đêm.

Quá hoảng sợ và lo lắng, người đàn ông trên quyết định đem trả lại. Nhận thấy người vi phạm bày tỏ sự hối lỗi chân thành, chính quyền địa phương lúc bấy giờ đã không xử lý hình sự, đồng thời quyết định đưa vạc về bảo quản tại trụ sở UBND xã.

Đến năm 2000, chiếc vạc đồng lại một lần nữa trở thành mục tiêu của kẻ gian. Một đối tượng lạ mặt đã đột nhập vào trụ sở UBND xã Châu Thuận lúc nửa đêm, lén đưa chiếc vạc ra ngoài rồi buộc sau xe máy chở đi, hướng thẳng đến một cơ sở thu mua phế liệu nhằm tiêu thụ.

Một tuần sau, chủ một tiệm thu mua phế liệu ở huyện Quỳ Châu cũ bất ngờ chở chiếc vạc đồng đến bàn giao lại cho chính quyền xã. Tại đây, chủ cơ sở trình bày rằng họ mua lại chiếc vạc từ một người đàn ông lạ mặt, không biết đó là cổ vật thiêng của địa phương.

Sau vài ngày cất giữ trong kho, qua lời nhắc nhở của người quen về việc chiếc vạc đồng này thuộc quyền quản lý của xã, chủ cơ sở lo ngại sẽ gặp phải những rắc rối liên quan đến pháp lý nên đã chủ động đem trả lại.

Chia sẻ về hướng bảo tồn "báu vật", ông Vi Văn Lâm, Phó chánh văn phòng UBND xã Châu Tiến cho biết, cơ quan chuyên môn của xã đang dự kiến lập hồ sơ đề nghị công nhận di sản đối với chiếc vạc đồng.

Việc này không chỉ tăng cường công tác bảo vệ hiện vật, mà còn phục vụ cho công tác nghiên cứu, quảng bá các giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, từ đó mở ra cơ hội phát triển du lịch địa phương.

Trần Tuyên