Ngôi đền cổ nơi vùng biển Hải Tiến

Với lối kiến trúc độc đáo, cùng vẻ đẹp cổ kính, uy nghiêm, Đền thờ Tô Hiến Thành (xã Hoằng Tiến, tỉnh Thanh Hóa) trở thành một điểm đến không thể bỏ lỡ của du khách khi về với xứ Thanh.

Theo sử sách ghi lại, Tô Hiến Thành là một bậc đại thần dưới thời vua Lý Anh Tông (1136 - 1175) và Lý Cao Tông (1175 - 1210), có tài trị nước, thẳng thắn, cương trực và biết dùng người.

Không chỉ là một danh tướng, ông còn chú trọng văn hóa và sùng mộ Nho học. Ông từng giữ chức Thái úy, được phong tước Đại Liêu nên Nhân dân thường gọi là Lý Thái úy Tô Đại Liêu.

Ngoài việc giúp vua trị nước, ông còn được giao nhiệm vụ phủ dụ cư dân vùng duyên hải, khuyến khích khai hoang, mở đất, lập làng. Nhân cách lớn và tinh thần trung nghĩa của ông khiến hậu thế kính trọng, được nhiều địa phương lập đền thờ phụng.

Không chỉ lưu giữ những giá trị lịch sử - văn hóa đặc sắc, ngôi đền còn là nơi gửi gắm niềm tin, thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn của bao thế hệ người dân địa phương.

Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật đền thờ Tô Hiến Thành tọa lạc trên khu đất rộng gần 10.000 m2, cách biển Hải Tiến chừng 800m. Từ bao đời nay, Nhân dân địa phương thường quen gọi với nhiều cái tên khác nhau như nghè Hà Lộ, đền thờ Đức Thánh Cả - Tô Hiến Thành hay đền thờ Sát hải Đại vương. Hiện đền đang lưu giữ 26 đạo sắc phong của các triều đại phong kiến Việt Nam.

Trải qua hơn 800 năm cùng những đổi thay của thời gian, Đền thờ Tô Hiến Thành vẫn lặng lẽ gìn giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng của vùng cửa biển Lạch Trường.

Đền được xây dựng từ lâu đời, dấu tích kiến trúc cổ còn lại là tòa hậu cung được tu sửa vào khoảng thế kỷ XVIII. Đền đã nhiều lần hứng chịu thiên tai. Nhưng với sự trân trọng đối với những giá trị truyền thống, người dân địa phương đã nhiều lần tu bổ để nơi đây tiếp tục là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng.

Năm 2018, đền được tôn tạo đồng bộ trong quần thể du lịch tâm linh Hòn Bò - Lạch Trường.

Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, ngôi đền vẫn giữ được những nét kiến trúc truyền thống đặc sắc.

Bên cạnh việc thờ Đức Thánh Cả Tô Hiến Thành, đền còn gắn liền với tín ngưỡng thờ cá Ông (thần Nam Hải) của cư dân vùng biển.

Trước mỗi chuyến ra khơi, nhiều ngư dân đến dâng hương cầu mong mưa thuận gió hòa, biển yên sóng lặng. Hằng năm, lễ cầu ngư được tổ chức vào tháng hai âm lịch, thể hiện lòng biết ơn biển cả và ước vọng về những mùa biển no đủ, bình an.

Với những giá trị về lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật, năm 1997 Đền thờ Đức Thánh Cả - Tô Hiến Thành được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Hằng năm, vào những ngày đầu tháng hai âm lịch, Nhân dân địa phương và du khách lại nô nức tham gia lễ hội kỳ phúc truyền thống tại đền.

Đây không chỉ là dịp để Nhân dân địa phương thể hiện tấm lòng thành kính, ghi nhớ công ơn của bậc hiền tài Tô Hiến Thành đã có công mở cõi, giúp dân dẹp giặc ngoại xâm, mà còn tái hiện nét văn hóa truyền thống, cũng như ý chí kiên cường đấu tranh bảo vệ quê hương của người dân trên mảnh đất này. Sau phần nghi lễ tế thần, rước kiệu trang nghiêm là nhiều hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc như đánh đu, thi gói bánh chưng, cờ tướng, đi cầu khỉ... thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.

Ngày nay, đền thờ Tô Hiến Thành không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của người dân vùng cửa biển, mà còn là điểm đến giàu giá trị lịch sử, văn hóa. Giữa tiếng sóng biển rì rào và không gian khoáng đạt của Lạch Trường, ngôi đền vẫn lặng lẽ gìn giữ những lớp trầm tích của thời gian, góp phần làm nên nét riêng của vùng biển xứ Thanh.

Đến thăm đền thờ Tô Hiến Thành, giữa tiếng sóng rì rào và gió biển mặn mòi, du khách không chỉ tham quan một di tích, mà còn cảm nhận được chiều sâu văn hóa - nơi niềm tin, lịch sử và đời sống hòa quyện, tạo nên giá trị riêng có của vùng biển Lạch Trường.

Việt Hòa