Tăng lương tối thiểu: Hài hòa lợi ích

Tại phiên họp đầu tiên của Hội đồng Tiền lương quốc gia về phương án điều chỉnh lương tối thiểu (LTT) năm 2027 mới đây, Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam đã đề xuất hai phương án tăng LTT. Phương án 1 là tăng bình quân 9,8%, tương đương 360.000-520.000 đồng/người/tháng; phương án 2 là tăng bình quân 8,5%, tương đương 315.000-450.000 đồng/người/tháng.

Tổng LĐLĐ Việt Nam cũng đề xuất thời điểm áp dụng mức LTT mới từ ngày 1-1-2027. Hiện mức LTT dao động từ 3,45-4,96 triệu đồng/tháng. Nếu phương án tăng 9,8% được thông qua, mức LTT vùng I sẽ vượt 5,4 triệu đồng/tháng.

Lương chưa theo kịp giá

Theo Tổng LĐLĐ Việt Nam, đề xuất trên được xây dựng trên cơ sở khảo sát gần 2.000 người lao động tại 196 doanh nghiệp (DN) ở 7 tỉnh, thành phố. Kết quả khảo sát cho thấy đời sống của nhiều người lao động (NLĐ) vẫn còn khó khăn. Có 54,3% số người được hỏi cho biết thu nhập chỉ đủ trang trải các chi tiêu cơ bản của gia đình; 20,6% cho biết thu nhập không đủ sống, phải làm thêm để bù đắp các khoản chi; 26,8% phải vay mượn tiền hàng tháng để duy trì cuộc sống.

Áp lực tài chính không chỉ đến từ chi phí sinh hoạt mà còn từ các khoản chi cho giáo dục, y tế và nhà ở. Thu nhập thấp cũng ảnh hưởng đến những quyết định quan trọng trong cuộc sống của NLĐ. Hơn một nửa số lao động chưa lập gia đình cho biết, tiền lương là yếu tố tác động đến quyết định kết hôn; trong khi gần 73% lao động đã có gia đình cho hay thu nhập hiện tại khiến họ phải trì hoãn kế hoạch sinh thêm con.

Chị Nguyễn Thị Kim Nhã (quê Cần Thơ) chia sẻ, trước đây thu nhập của chị có thời điểm hơn 10 triệu đồng/tháng nhờ tăng ca. Sau khi mất việc và chuyển sang DN mới, tiền lương giảm đáng kể trong khi chi phí thuê trọ, điện nước và thực phẩm đều tăng.

“Với công nhân, chỉ cần lương tăng thêm vài trăm ngàn đồng cũng là nguồn động viên lớn, giúp giảm áp lực chi tiêu hàng tháng. Nhưng tôi cũng có chút lo lắng bởi trước đây, giá cả hàng hóa và dịch vụ thiết yếu nhích lên theo những lần tăng lương. Nếu lương tăng mà giá cả cũng tăng theo thì công nhân rất khó cải thiện cuộc sống”, chị Nhã nói.

Ông Nguyễn Ngọc Bảo, Chủ tịch Công đoàn xã Bình Chánh (TPHCM), cho rằng, việc điều chỉnh LTT không chỉ mang ý nghĩa cải thiện thu nhập cho NLĐ mà còn góp phần xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định tại DN. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng, việc điều chỉnh LTT sẽ giúp NLĐ yên tâm làm việc, hạn chế tình trạng dịch chuyển lao động và góp phần giữ chân nguồn nhân lực, nhất là nhóm có tay nghề.

Vừa sức doanh nghiệp, đồng thời giữ chân người lao động

Đề xuất của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam về việc tăng lương tối thiểu (LTT) xuất phát từ nhu cầu chính đáng của người lao động (NLĐ) khi chi phí sinh hoạt, nhà ở, y tế và giáo dục ngày càng tăng. Mức LTT không chỉ là “tấm lưới an sinh” mà còn góp phần duy trì sức mua, tạo động lực làm việc và giữ chân NLĐ trong bối cảnh nhiều ngành đang thiếu nhân lực.

Tuy nhiên, việc điều chỉnh LTT cũng cần đặt trong bối cảnh “sức khỏe” của cộng đồng DN. Nhiều DN, đặc biệt là DN nhỏ và vừa, vẫn đang chịu áp lực về đơn hàng, chi phí nguyên liệu và cạnh tranh quốc tế. Nếu mức tăng quá cao hoặc áp dụng trong thời gian ngắn, chi phí lao động sẽ gia tăng đáng kể, ảnh hưởng đến khả năng tuyển dụng, mở rộng sản xuất, thậm chí buộc DN phải cắt giảm nhân sự.

Giải pháp hài hòa lợi ích giữa DN và NLĐ là lựa chọn mức tăng hợp lý, có lộ trình rõ ràng và dựa trên các chỉ số khách quan, như lạm phát, tốc độ tăng năng suất lao động và khả năng phục hồi của nền kinh tế. Cùng với đó, Nhà nước nên triển khai các chính sách hỗ trợ: giảm một số khoản chi phí, ưu đãi thuế hoặc hỗ trợ đào tạo để DN có thêm nguồn lực bù đắp phần chi phí tăng lên.

Công nhân Công ty CP Sài Gòn Food (KCN Vĩnh Lộc, TPHCM) có thu nhập từ 13-15 triệu đồng/tháng (ẢNH: HỒNG ĐÀO)

Về phía DN, cần coi việc cải thiện thu nhập là khoản đầu tư cho nguồn nhân lực thay vì chỉ là chi phí. LTT chỉ thực sự phát huy ý nghĩa khi vừa đảm bảo mức sống tối thiểu cho NLĐ, vừa không tạo gánh nặng vượt quá khả năng chi trả của DN. Sự đồng thuận giữa các bên thông qua cơ chế đối thoại và thương lượng sẽ là nền tảng để chính sách tiền lương góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định việc làm và phát triển thị trường lao động theo hướng bền vững.

Theo nhiều chuyên gia lao động và tiền lương, điều chỉnh LTT là yêu cầu tất yếu để bảo đảm mức sống tối thiểu của NLĐ. Tuy nhiên, để khoản tăng lương thực sự phát huy hiệu quả, cần đồng thời kiểm soát lạm phát, bình ổn giá cả và hỗ trợ DN nâng cao năng suất, qua đó tạo sự hài hòa lợi ích giữa các bên trong quan hệ lao động.

HỒNG ĐÀO - HUỲNH NHƯ - TÙNG LÊ