Tạm hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế từ 1 triệu đồng: Ngưỡng nợ thuế cần thống nhất mức chung

Bộ Tài chính vừa đưa ra dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế, đề xuất áp dụng lệnh tạm hoãn xuất cảnh đối với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký kinh doanh khi có khoản nợ từ 1 triệu đồng trở lên. Chế tài này sẽ được thực thi sau 30 ngày kể từ khi phát đi thông báo.

Nợ hơn 1 triệu đồng, không ai lại đi trốn bao giờ

Đánh giá về đề xuất tạm hoãn xuất cảnh nếu nợ thuế trên 1 triệu đồng, giảng viên ĐH Kinh doanh công nghệ, chuyên gia thuế Nguyễn Ngọc Tú nhận xét mức này khá thấp so với quy định tại Nghị định 49/2025, về ngưỡng nợ thuế áp dụng tạm hoãn xuất cảnh hiện nay.

Theo đó, bốn trường hợp gồm cá nhân, chủ hộ kinh doanh nợ thuế từ 50 triệu đồng trở lên quá hạn trên 120 ngày; người đại diện doanh nghiệp nợ thuế từ 500 triệu đồng; cá nhân, hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật doanh nghiệp, hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký; người Việt Nam xuất cảnh định cư.

Như vậy, dự thảo giữ lại ngưỡng nợ thuế 50 triệu đồng trở lên với cá nhân và trên 500 triệu đồng với doanh nghiệp, còn ngưỡng với người nộp thuế không còn ở địa chỉ đăng ký kinh doanh là 1 triệu đồng.

“Không vì nợ hơn 1 triệu đồng thuế mà bị tạm hoãn xuất cảnh, điều này sẽ gây ức chế cho người nộp thuế, cũng như đánh mất cơ hội kinh doanh, đầu tư khi ra nước ngoài” - ông Nguyễn Ngọc Tú nói.

Việc tạm hoãn xuất cảnh dẫn đến nhiều hệ lụy cho người dân… Ảnh: MT

Chuyên gia này cũng phân tích số lượng doanh nghiệp, hộ kinh doanh thành lập mỗi năm hàng trăm ngàn đơn vị. Khi chọn địa chỉ đăng ký thành lập thường là vị trí đẹp nhưng trong quá trình kinh doanh họ có thể thay đổi địa chỉ, hay dừng hoạt động. Nếu không đưa ra ngưỡng nợ thuế với đối tượng không còn ở địa chỉ kinh doanh, sẽ phát sinh những trường hợp nợ thuế vài ngàn đồng, vài chục ngàn đồng cũng rơi vào diện tạm hoãn xuất cảnh.

Nhiều trường hợp nợ thuế mà không hề biết, đến khi xuất cảnh không được, dẫn đến hệ lụy lớn như chi phí xin visa, vé máy bay, chứng minh tài chính...; chưa kể ảnh hưởng đến kế hoạch riêng. Vì vậy, việc quy định ngưỡng sẽ lọc những trường hợp nợ thuế quá thấp không bị tạm hoãn xuất cảnh.

Ở khía cạnh khác, ông Tú cũng cho rằng việc tạm hoãn xuất cảnh là nhằm ngăn chặn trốn thuế khi ra nước ngoài. Đó là trường hợp người nợ thuế lớn. Còn nợ hơn 1 triệu đồng, quy đổi tỉ giá khoảng 40 USD, vẫn trong khả năng đóng nên không ai lại đi trốn bao giờ.

Chuyên gia Nguyễn Ngọc Tú kiến nghị ngưỡng nợ thuế cần thống nhất mức chung, chứ không nên quy định thành hai mức là trên 1 triệu đồng với người nộp thuế không còn ở địa chỉ đăng ký kinh doanh và nợ 50 triệu đồng đối với cá nhân, nợ trên 500 triệu đồng đối với người đại diện doanh nghiệp.

Chính sách nên thiết kế theo hướng phân tầng rủi ro

Còn ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội, cho rằng việc siết quản lý đối với nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là có cơ sở.

Đây là nhóm rủi ro cao trong quản lý thuế, bởi khi người nộp thuế đã rời khỏi địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế khó liên hệ, khó xác minh hoạt động thực tế, khó thu hồi nợ và có nguy cơ phát sinh tình trạng bỏ địa chỉ kinh doanh, doanh nghiệp “ma”, sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc để lại nghĩa vụ thuế rồi biến mất.

Tuy nhiên, ông Quốc Anh cho rằng mức nợ 1 triệu đồng là rất thấp, nếu gắn ngay với biện pháp tạm hoãn xuất cảnh. Theo ông, tạm hoãn xuất cảnh không chỉ là biện pháp thu hồi nợ thuế, mà còn tác động trực tiếp đến quyền đi lại, hoạt động thương mại, công tác, ký kết hợp đồng, học tập, chữa bệnh, thăm thân của cá nhân. Vì vậy, chính sách phải bảo đảm ba nguyên tắc là đúng đối tượng, tương xứng với mức độ vi phạm và có cơ chế bảo vệ người nộp thuế thiện chí.

Ông Quốc Anh dẫn quy định hiện hành tại Nghị định 49/2025, theo đó trường hợp cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về thuế thì ngưỡng là từ 50 triệu đồng và quá hạn trên 120 ngày; đối với người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã là từ 500 triệu đồng và quá hạn trên 120 ngày.

Ông Tú cho rằng trong bối cảnh hỗ trợ cá nhân, doanh nghiệp kinh doanh phát triển, nợ thuế 1 triệu đồng đã thực hiện tạm hoãn xuất cảnh, cũng nên xem xét giải pháp nào thỏa đáng hơn để người nộp thuế thực hiện tốt nghĩa vụ của mình.

Riêng nhóm không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký được quy định theo hướng đã quá hạn và sau 30 ngày thông báo mà chưa hoàn thành nghĩa vụ. Vì vậy, theo ông, khi đưa ra mức 1 triệu đồng, cơ quan soạn thảo cần giải thích rõ đây không phải là đánh đồng với người đang hoạt động bình thường, mà là cơ chế kiểm soát nhóm có dấu hiệu rủi ro cao.

“Không nên bác bỏ hoàn toàn đề xuất này nhưng cũng không nên áp dụng máy móc mức 1 triệu đồng như một ngưỡng tuyệt đối” - ông Quốc Anh nêu quan điểm.

Theo ông, nếu nợ 1 triệu đồng nhưng người nộp thuế cố tình bỏ địa chỉ, không phản hồi, không giải trình, có dấu hiệu tẩu tán, dùng hóa đơn bất hợp pháp, lập doanh nghiệp, bỏ lại nghĩa vụ thuế thì Nhà nước cần có công cụ mạnh. Nhưng nếu đó là hộ kinh doanh nhỏ chuyển địa điểm thuê mặt bằng, chưa cập nhật thông tin; cá nhân không biết còn khoản nợ nhỏ; lỗi do hệ thống, do kế toán hoặc thủ tục giải thể, chấm dứt mã số thuế chưa hoàn tất, áp dụng ngay biện pháp tạm hoãn xuất cảnh sẽ dễ tạo cảm giác quá nặng.

Từ đó, ông kiến nghị chính sách nên thiết kế theo hướng phân tầng rủi ro. Với khoản nợ nhỏ từ 1 triệu đến dưới 5 triệu đồng nên ưu tiên cảnh báo, nhắc nợ, cập nhật thông tin, cho phép giải trình, nộp ngay qua eTax hoặc VNeID. Với khoản nợ từ 5 triệu đồng trở lên, quá hạn trong thời gian đủ dài và đã thông báo nhiều lần nhưng không phản hồi có thể xem xét biện pháp mạnh hơn.

“Nói cách khác, 1 triệu đồng có thể là ngưỡng cảnh báo quản lý nhưng không nên là ngưỡng duy nhất để tạm hoãn xuất cảnh. Chính sách thuế phải nghiêm để bảo vệ kỷ cương ngân sách nhưng cũng phải công bằng để không biến một khoản nợ nhỏ, đôi khi do lỗi kỹ thuật hoặc thiếu thông tin, thành rào cản đối với hoạt động kinh doanh chính đáng của người dân” - ông Quốc Anh nhấn mạnh.•

MINH TRÚC