Tái sinh đất dốc, mở hướng sinh kế bền vững ở Bắc Hà

Gia đình anh Lèng Văn Quân, thôn Nậm Làn Cốc Cài, xã Bắc Hà là một trong những hộ cảm nhận rõ hiệu quả từ mô hình phục hồi đất. Trên hơn 1 ha đất nương, trước đây gia đình anh chủ yếu trồng ngô. Tuy nhiên, do địa hình dốc, mỗi mùa mưa lớp đất màu lại bị rửa trôi, khiến năng suất cây trồng giảm dần qua từng năm.

Năm 2024, gia đình anh tham gia Dự án "Phục hồi đất bị suy thoái và xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại Lào Cai" thông qua mô hình nông lâm kết hợp. Thay vì chỉ trồng ngô như trước, gia đình anh trồng xen cây ăn quả với lạc và bố trí các dải cỏ theo đường đồng mức nhằm hạn chế xói mòn. Chỉ sau một năm, đất được cải thiện rõ rệt, tình trạng rửa trôi giảm, đồng thời gia đình có thêm nguồn thu từ nhiều loại cây trồng.

Anh Lèng Văn Quân tại mô hình trồng thử nghiệm lạc đỏ Bắc Hà theo hướng hữu cơ.

Anh Lèng Văn Quân cho biết: "Không chỉ thu nhập tăng lên mà đất nương cũng tốt hơn trước. Mỗi khi mưa lớn, đất không còn bị cuốn trôi như trước, lại có thêm nhiều loại cây để thu hoạch nên nguồn thu ổn định hơn. Tôi sẽ tiếp tục duy trì mô hình nông lâm kết hợp".

Không chỉ gia đình anh Quân, mô hình thử nghiệm tại thôn Nậm Làn Cốc Cài với diện tích gần 2.900 m² đã mang lại kết quả tích cực. Các loại cây ăn quả được trồng xen với ngô, lạc và cỏ chăn nuôi theo đường đồng mức, góp phần giữ đất, giữ nước và tăng hiệu quả sử dụng đất.

Lạc đỏ trở thành cây trồng vừa mang lại thu nhập, vừa góp phần phục hồi những diện tích đất dốc bị suy thoái.

Theo ông Lù Văn Lương - Trưởng thôn Nậm Làn Cốc Cài, điều đáng mừng nhất không chỉ là đất được cải tạo mà còn là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Từ chỗ quen với phương thức canh tác truyền thống, nhiều hộ đã chủ động áp dụng kỹ thuật mới, quan tâm hơn đến việc bảo vệ đất và sản xuất theo hướng bền vững.

Song song với mô hình nông lâm kết hợp, dự án còn triển khai sản xuất lạc đỏ theo kỹ thuật hữu cơ và các nguyên tắc nông nghiệp sinh thái. Việc giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học, loại bỏ thuốc diệt cỏ không chỉ góp phần bảo vệ môi trường mà còn giúp năng suất tăng từ 20 - 25% so với phương thức canh tác thông thường. Chất lượng sản phẩm được nâng cao, giá bán cũng ổn định hơn.

Hiệu quả cải tạo đất có sự so sánh qua từng năm.

Để nâng cao giá trị nông sản, dự án còn hỗ trợ quảng bá và kết nối tiêu thụ lạc đỏ với các khách hàng tại Hà Nội và nhiều địa phương khác. Đây cũng là nền tảng để người dân yên tâm duy trì các mô hình sản xuất và tiếp tục phát triển nông nghiệp theo hướng bền vững.

Vườn lê VH06 được phát triển theo mô hình nông lâm kết hợp trong Dự án phục hồi đất bị suy thoái và xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại Lào Cai.

Một hướng phát triển đang được Bắc Hà đẩy mạnh là xây dựng vùng sản xuất lê VH06 theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm. Ngày 27/7/2026, Tổ Hội sản xuất lê VH06 được cấp giấy chứng nhận VietGAP có hiệu lực đến năm 2029. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao chất lượng sản phẩm, tăng cường khả năng truy xuất nguồn gốc và khẳng định giá trị thương mại của lê VH06, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường tiêu thụ.

Anh Lý Seo Dũng ở thôn Bản Phố cho biết: Sau khi tham gia chuỗi liên kết sản xuất, anh được tập huấn kỹ thuật và áp dụng quy trình chăm sóc đồng bộ. Dù cây mới bước vào giai đoạn cho bói quả, vườn lê đã mang lại thu nhập hơn 8 triệu đồng mỗi năm. Quan trọng hơn, sản phẩm sạch, an toàn nên được thị trường đón nhận với giá bán cao hơn.

Anh Lý Seo Dũng, thôn Bản Phố có diện tích lê VH06 đang trò chuyện với các chuyên gia, cán bộ nghiên cứu ICRAF Việt Nam.

Thạc sĩ Phạm Thanh Vân, cán bộ nghiên cứu ICRAF Việt Nam cho biết: Mục tiêu của dự án không chỉ phục hồi đất suy thoái mà còn xây dựng hệ thống sản xuất thích ứng với biến đổi khí hậu. Sau hai năm triển khai, lượng đất bị xói mòn trung bình đã giảm tới 46,7%. Người dân từng bước thay đổi nhận thức, hiểu rõ hơn vai trò của việc bảo vệ đất thông qua các mô hình nông lâm kết hợp và thực hành nông nghiệp bền vững.

Đến nay, dự án đã triển khai mô hình nông lâm kết hợp trên hơn 100 ha với sự tham gia của 348 hộ dân thuộc 13 thôn. Khoảng 25.000 cây giống ăn quả như mận vàng AFLi, quýt sen, hồng giòn, trám đen, mận Tả Van chín sớm, lê VH06 cùng các giống lạc đỏ, đậu tương, đậu cô ve và đậu đen đã được đưa vào sản xuất, góp phần đa dạng hóa sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Lê VH06 đang trở thành cây trồng góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất và giá trị sản xuất tại Bắc Hà.

Thực tế tại Bắc Hà cho thấy, phục hồi đất không đơn thuần là cải thiện chất lượng đất canh tác mà còn là quá trình thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Khi đất được bảo vệ, cây trồng sinh trưởng ổn định hơn, nguồn thu được đa dạng hóa và giá trị nông sản từng bước được nâng lên. Đây cũng là nền tảng để người dân yên tâm gắn bó, có thêm động lực gắn bó với nông nghiệp bền vững.

Một số hình ảnh dự án phục hồi đất bị suy thoái và xây dựng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu tại Lào Cai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng tác động mạnh đến khu vực miền núi, các mô hình nông lâm kết hợp và nông nghiệp sinh thái đang phát huy hiệu quả rõ rệt. Không chỉ góp phần cải thiện chất lượng đất trên các sườn dốc, những mô hình này còn tạo điều kiện đa dạng hóa sinh kế, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và từng bước cải thiện đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số ở Bắc Hà.

Phạm Ngọc Sơn