Tài chính số tăng tốc, doanh nghiệp đối mặt nhiều rủi ro tranh chấp

Sáng 12/8, tại TPHCM, Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) và Trung tâm Xúc tiến thương mại và đầu tư TPHCM (ITPC) tổ chức Hội nghị "Chuyển đổi số trong giao dịch tài chính: Thuận lợi dòng vốn hay phức tạp tranh chấp". Hội nghị thu hút nhiều chuyên gia, luật sư, luật gia trong nước và quốc tế.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: TL

Nhiều rủi ro về tranh chấp tài chính

Tại hội nghị, PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam nhận định, sự phát triển của hoạt động tài chính, ngân hàng và các phương thức huy động vốn mới đang mở ra thêm cơ hội cho doanh nghiệp (DN), nhưng cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để thị trường phát triển an toàn và bền vững.

PGS.TS Phạm Duy Nghĩa, Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam phát biểu. Ảnh: TL

Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, Phó Chủ tịch VIAC cho biết, cơ quan này đã ghi nhận các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng chiếm tới 10% tổng số vụ được tiếp nhận trong năm 2025. Cùng với đó, gần một nửa tổng số vụ tranh chấp tại VIAC trong năm có ít nhất một bên FDI hoặc cá nhân, tổ chức có yếu tố nước ngoài. Điều này cho thấy hoạt động kinh doanh, đầu tư của DN hiện nay phải được quản lý rủi ro tài chính.

"Việc phát triển và hoàn thiện các cơ chế giải quyết tranh chấp cũng là yêu cầu tối quan trọng nhằm củng cố niềm tin cho doanh nghiệp và góp phần tạo nền tảng pháp lý ổn định cho thị trường tài chính Việt Nam", PGS.TS Phạm Duy Nghĩa nhấn mạnh.

Chia sẻ tại hội nghị, Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền, Trưởng Chương trình phát triển cơ sở hạ tầng tài chính Việt Nam và Campuchia, Trọng tài viên của VIAC đã đưa ra nhiều con số biết nói trong tham luận với chủ đề “Giao dịch tài chính số tại Việt Nam: Thực trạng phát triển và những thách thức với khung pháp lý hiện hành”.

Theo Luật sư này, các báo cáo cho thấy tài chính số Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua tỷ lệ người có tài khoản ngân hàng đạt 87% và số lượng giao dịch QR tăng 128,2% trong giai đoạn 2021 - 2025.

Sự chuyển dịch này hướng tới giảm sử dụng giấy tờ và tiền mặt, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính. Mặc dù thị trường tài chính số tại Việt Nam đang sở hữu đà tăng trưởng nhanh hơn mặt bằng chung của thế giới, nhưng sự bùng nổ này cũng kéo theo hàng loạt rủi ro phi truyền thống liên quan đến rò rỉ dữ liệu, gian lận trực tuyến, tấn công mạng, cùng sự xuất hiện của các mô hình kinh doanh chưa được cấp phép rõ ràng.

Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền, Trọng tài viên của VIAC trình bày tham luận tại hội nghị. Ảnh: TL

Đứng trước thực trạng khung pháp lý hiện hành vẫn còn nằm rải rác, phân tán ở nhiều văn bản và thiếu cơ chế phối hợp liên ngành, Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền đưa ra kiến nghị đến các cơ quan quản lý Việt Nam cần nhanh chóng chuyển đổi sang mô hình “quản lý theo rủi ro”. Đồng thời, việc khẩn trương hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox), thiết lập khung pháp lý cho Ngân hàng mở (Open Banking) và tăng cường năng lực giám sát công nghệ là vô cùng cấp thiết.

"Quy định pháp luật cần hoàn thiện khung pháp lý về dữ liệu, định danh số, an ninh mạng và bảo vệ người tiêu dùng; tăng cường chia sẻ dữ liệu, giám sát FinTech và cơ chế giải quyết tranh chấp; cuối cùng là đẩy mạnh phối hợp giữa cơ quan quản lý, ngân hàng, FinTech và các bên liên quan", Trọng tài viên của VIAC khuyến nghị.

Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) ghi nhận chỉ riêng tại TPHCM phát sinh gần 220 vụ tranh chấp tín dụng - ngân hàng còn tồn đọng trên địa bàn. Các tranh chấp chủ yếu liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, thủ tục tố tụng và thi hành án, đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ thu hồi nợ và khả năng luân chuyển vốn của hệ thống ngân hàng.

Doanh nghiệp phải chủ động kiểm soát rủi ro

Tại hội nghị, bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM cho biết, năm 2026, TPHCM đặt mục tiêu kinh tế số đóng góp trên 30% GRDP, đồng thời đẩy mạnh số hóa các ngành kinh tế trọng điểm, cho thấy chuyển đổi số đang trở thành một phần quan trọng trong quá trình phát triển của cộng đồng DN.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TPHCM phát biểu. Ảnh: TL

Dù vậy, cùng với cơ hội mở rộng khả năng tiếp cận các nguồn lực tài chính, DN cần được bảo đảm một môi trường giao dịch an toàn, minh bạch và thuận lợi. Việc tăng cường trao đổi giữa các chuyên gia và cộng đồng DN sẽ góp phần nhận diện những vấn đề phát sinh trong thực tế, củng cố niềm tin của DN và hỗ trợ quá trình phát triển các giao dịch tài chính trên môi trường số.

Về vấn đề này, ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) khuyến nghị, mỗi DN cần chủ động kiểm soát dữ liệu từ đầu vào, xác định rõ chủ thể và trách nhiệm đối với dữ liệu. Blockchain có thể tăng khả năng lưu trữ và truy vết giao dịch nhưng không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào là chính xác.

Vì vậy, DN khi cung cấp dịch vụ blockchain cần đồng thời chú trọng quản trị dữ liệu, bảo vệ người dùng và thiết kế cơ chế tuân thủ phù hợp với đặc tính của giao dịch số.

Đối với tài sản mã hóa tham gia vào giao dịch tín dụng, DN cần lưu ý làm rõ các vấn đề pháp lý có thể phát sinh như quyền đối với tài sản, nghĩa vụ trả nợ, lưu ký, định giá. Bên cạnh đó, giá trị của dữ liệu truy vết cũng cần được bảo đảm về năng lực kỹ thuật, chuyên môn và tư cách pháp lý để có thể sử dụng như chứng cứ.

Ở góc độ nền tảng ngân hàng số, bà Hoàng Thị Ngọc Diệp, Luật sư thành viên của Dilinh Legal nhận định, thanh toán số đang là điểm nổi bật của tài chính số Việt Nam, đồng thời tín dụng số đang mở rộng ra ngoài hệ thống ngân hàng thông qua các nền tảng cho vay ngang hàng.

Theo chuyên gia này, để tiếp cận các sản phẩm tài chính dựa trên dữ liệu, DN cần từng bước số hóa hoạt động và xây dựng dữ liệu đầy đủ, minh bạch, có khả năng kiểm chứng. Cùng với đó, quá trình định danh điện tử, giao kết hợp đồng điện tử và tự động hóa quy trình cho vay cũng đang tạo ra những phương thức tiếp cận vốn mới.

Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam có thể phát huy thế mạnh về thanh toán số để hình thành hệ sinh thái tài chính rộng hơn, trong đó dữ liệu từ các giao dịch có thể hỗ trợ mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và các dịch vụ tài chính khác.

Với hoạt động cho vay trực tuyến, tài trợ khoản phải thu và tài trợ chuỗi cung ứng, việc kiểm soát tính pháp lý của giao dịch, chất lượng dữ liệu và an toàn công nghệ càng trở nên quan trọng. Đặc biệt, việc xác thực, lưu trữ đầy đủ thông tin giao dịch và xây dựng cơ chế xử lý tranh chấp phù hợp ngay từ quá trình vận hành sẽ góp phần bảo đảm giá trị chứng minh của giao dịch khi có rủi ro phát sinh.

THÀNH LUÂN