Sức bật từ OCOP - Kỳ 3: Phát triển bền vững

Cùng với xây dựng các sản phẩm OCOP, việc giữ và nâng hạng sản phẩm OCOP đóng góp vai trò quan trọng vào sự phát triển bền vững.

Củng cố, phát triển

Không chỉ “lấy mác” OCOP rồi để đấy, từ khi tham gia chương trình OCOP, nhiều chủ thể trên địa bàn tỉnh đã có sự thay đổi rõ nét trong tư duy sản xuất. Nếu như trước đây sản phẩm chủ yếu làm theo kinh nghiệm, tiêu thụ nhỏ lẻ thì nay các hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp, hộ sản xuất đã chú trọng hơn đến quy trình sản xuất, chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu.

Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường trao giấy chứng nhận cho chủ thể sản phẩm OCOP đạt 4 sao

Tại cơ sở sản xuất heo dẻo mác mật của hộ kinh doanh Lăng Thị Thơ, xã Na Sầm, sản phẩm heo dẻo mác mật của cơ sở nhiều năm liền duy trì chứng nhận OCOP 3 sao. Đến nay, cơ sở đã đầu tư máy sấy, lò nướng, máy hút chân không, trung bình mỗi tháng tiêu thụ khoảng 50 kg thành phẩm, doanh thu ước đạt 30 triệu đồng.

Chị Lăng Thị Thơ, chủ cơ sở cho biết: Để giữ vững thương hiệu không phải là dễ bởi OCOP có rất nhiều tiêu chí, nhu cầu, thị trường liên tục thay đổi. Ngay sau khi được công nhận OCOP, chúng tôi xác định việc giữ hạng còn khó hơn đạt hạng. Do vậy, cơ sở đã chú trọng mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng an toàn thực phẩm, cải tiến bao bì, máy móc, thiết bị để tăng năng suất cũng như chất lượng sản phẩm. Mỗi năm, đơn vị đều tự rà soát lại toàn bộ quy tình sản xuất để đáp ứng các yêu cầu về sản phẩm OCOP và nhu cầu của thị trường.

Song song với việc hoàn thiện công nghệ, chuyển đổi số được coi là chìa khóa giúp sản phẩm OCOP phát huy hiệu quả bền vững. Việc ứng dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, tem điện tử và kỹ năng livestream bán hàng đã đưa nông sản Lạng Sơn được tiêu thụ rộng rãi trên thị trường hoặc được đưa vào các hệ thống siêu thị lớn và sàn thương mại điện tử.

Đơn cử như hộ kinh doanh Nguyễn Thị Hồng Xiêm, phường Đông Kinh. Bà Nguyễn Thị Hồng Xiêm cho biết: Hiện nay, cơ sở có 2 sản phẩm được công nhận OCOP 3 sao gồm vịt ủ xì dầu và gà ủ muối hoa tiêu. Sau khi sản phẩm được công nhận OCOP, cơ sở đã chú trọng ứng dụng công nghệ trong hoạt động sản xuất, kinh doanh như thiết kế tem truy xuất nguồn gốc bằng mã QR, đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên các nền tảng mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Đồng thời, cơ sở cũng thường xuyên cải tiến bao bì, mẫu mã, cập nhật thông tin sản phẩm đầy đủ để tạo thuận lợi cho khách hàng tra cứu, đặt mua. Nhờ đó, sản phẩm không chỉ tiêu thụ ổn định trong tỉnh mà còn mở rộng đến nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước. Riêng năm 2025, cơ sở đã bán ra thị trường hơn 10.000 sản phẩm vịt ủ xì dầu và gà ủ muối hoa tiêu, doanh thu đạt khoảng 3 tỷ đồng.

Cùng với sự chủ động của các chủ thể, cơ quan chuyên môn cũng tăng cường công tác quản lý, giám sát nhằm góp phần duy trì và nâng cao chất lượng sản phẩm OCOP. Theo đó, giai đoạn 2021 – 2025, các đơn vị chuyên môn đã phối hợp tổ chức kiểm tra, hậu kiểm trên 367 lượt cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh nông lâm thủy sản trên địa bàn tỉnh, trong đó có nhiều cơ sở sản xuất sản phẩm OCOP. Thông qua hoạt động kiểm tra, hậu kiểm, cơ quan chức năng đã kịp thời hướng dẫn khắc phục các hạn chế về an toàn thực phẩm, nhãn mác, bảo đảm uy tín của thương hiệu OCOP tỉnh trên thị trường.

Nhờ sự chủ động nỗ lực của các chủ thể cùng sự quan tâm sát sao của cơ quan chuyên môn, hiện nay toàn tỉnh có 179 sản phẩm OCOP còn thời hạn, trong đó, có 4 sản phẩm được nâng hạng từ 3 sao lên 4 sao. Sau khi được công nhận đạt chuẩn OCOP, các sản phẩm cơ bản duy trì ổn định các tiêu chí đặt ra ban đầu về chất lượng, mẫu mã và quy trình sản xuất. Các sản phẩm hầu hết đều tăng sản lượng tiêu thụ qua từng năm, nhận được phản hồi tích cực từ người tiêu dùng. Đáng chú ý, nhiều sản phẩm OCOP đã từng bước mở rộng thị trường tiêu thụ, có mặt tại các siêu thị, trung tâm thương mại trong và ngoài tỉnh; một số sản phẩm còn được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài như: bột thạch đen, tinh dầu hồi…

Hướng đến tương lai

Ông Nguyễn Hữu Chiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Mục tiêu chương trình OCOP giai đoạn 2026 - 2030 hướng tới phát triển sản phẩm OCOP nhằm khơi dậy tiềm năng, lợi thế khu vực nông thôn để nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp, thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển bền vững, trên cơ sở tăng cường ứng dụng chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn, bảo tồn các giá trị văn hóa, quản lý tài nguyên, bảo tồn đa dạng sinh học, cảnh quan và môi trường nông thôn, góp phần xây dựng nông thôn mới đi vào chiều sâu, hiệu quả và bền vững. Đồng thời, sở tiếp tục phát huy vai trò quản lý nhà nước thông qua việc hướng dẫn các chủ thể chuẩn hóa quy trình sản xuất, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc...; cùng với đó, tiếp tục đẩy mạnh hỗ trợ các chủ thể về xúc tiến thương mại, hoàn thiện bao bì, nhãn mác, ứng dụng công nghệ số trong quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm bảo đảm duy trì chất lượng sau khi được công nhận OCOP.

Trong đó, cơ quan chuyên môn đã xây dựng dự thảo kế hoạch thực hiện đề án chương trình mỗi xã một sản phẩm OCOP năm 2026, phấn đấu có thêm từ 20 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên, tiếp tục hỗ trợ tư vấn hồ sơ phấn đấu có 1 sản phẩm trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá, phân hạng sản phẩm đạt OCOP 5 sao.

Giám đốc HTX sản xuất và dịch vụ nông nghiệp Quảng Hồng (phường Lương Văn Tri) thực hành livestream bán hàng tại lớp tập huấn phương pháp làm chủ kênh bán hàng online (trực tuyến)

Để chương trình OCOP đi vào chiều sâu, gắn phát triển nông nghiệp với các ngành kinh tế khác, nếu như trong giai đoạn đầu, các cấp, ngành, tổ chức, cá nhân liên quan tập trung phát triển số lượng sản phẩm, thì hiện nay tập trung triển khai giải pháp nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu bền vững và mở rộng thị trường. Theo đó, các cấp, ngành tăng cường đẩy mạnh công tác tuyền tuyền, nâng cao nhận thức thường xuyên liên tục thông qua các phương tiện thông tin đại chúng, quán triệt sâu sắc về tầm quan trọng và ý nghĩa của chương trình. Tập trung nâng cao nhận thức, chuyển đổi tư duy cho các tổ chức kinh tế khu vực nông thôn, các cơ quan quản lý Nhà nước, các đơn vị phân phối, người tiêu dùng thông qua các hội nghị triển khai chương trình OCOP; đa dạng hóa các hình thức truyền thông, qua các cổng thông tin điện tử, mạng xã hội, bản tin, chuyên đề...

Đặc biệt, tỉnh tiếp tục triển khai các cơ chế, chính sách hỗ trợ. Trong đó, tập trung rà soát ban hành nội dung, điều chỉnh mức hỗ trợ chương trình OCOP theo từng hạng sao khi cần thiết; ưu tiên hỗ trợ các chủ thể phát triển sản phẩm, hướng dẫn, xây dựng hồ sơ sản phẩm; phát triển vùng nguyên liệu địa phương; xây dựng chuỗi giá trị; hỗ trợ cơ sở hạ tầng sản xuất, máy móc, thiết bị chế biến quy mô nhỏ và vừa phù hợp với điều kiện của địa phương; khen thưởng sản phẩm OCOP...

Cụ thể, ngày 26/2/2026, HĐND tỉnh đã ban hành Nghị quyết số 02 về một số chính sách hỗ trợ đầu tư vào nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2026 – 2030, trong đó, có hỗ trợ lãi suất tín dụng, hỗ trợ cơ sở chế biến nông, lâm sản, thưởng sản phẩm OCOP. Qua đó, tạo động lực cho các chủ thể nâng cao chất lượng sản phẩm, tham gia chương trình.

Cùng với đó, tỉnh sẽ tiếp tục hỗ trợ các chủ thể ứng dụng công nghệ thông tin, xây dựng hình ảnh sản phẩm chuyên nghiệp hơn trên môi trường số; thúc đẩy áp dụng các giải pháp về bảo hộ và khai thác hiệu quả giá trị tài sản trí tuệ (chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận). Đây được xem là giải pháp quan trọng giúp sản phẩm OCOP mở rộng thị trường tiêu thụ, đặc biệt là tiếp cận khách hàng ngoài tỉnh và hướng tới xuất khẩu.

Ngoài ra, việc phát triển OCOP gắn với du lịch nông thôn cũng được xác định là hướng đi giàu tiềm năng. Những năm gần đây, nhiều điểm du lịch cộng đồng trên địa bàn tỉnh đã kết hợp giới thiệu, trải nghiệm và bán các sản phẩm OCOP cho du khách. Điều này không chỉ góp phần tăng doanh thu mà còn quảng bá văn hóa bản địa và đặc sản, sản phẩm truyền thống một cách hiệu quả.

Ông Trịnh Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Bắc Sơn cho biết: Hiện xã có 3 sản phẩm OCOP còn thời hạn công nhận. Đặc biệt, trên địa bàn xã có làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn được tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc vinh danh “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”, thu hút ngày càng nhiều du khách đến tham quan, trải nghiệm. Đây cũng là điều kiện thuận lợi để xã gắn phát triển sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn. Năm 2025, được sự hỗ trợ của Sở Công Thương, tại làng đã khai trương điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP nhằm trưng bày các sản phẩm OCOP và nông sản đặc sản địa phương. Tiếp tục phát huy lợi thế, trong năm 2026, cấp ủy, chính quyền xã định hướng phát triển đa dạng các nhóm sản phẩm OCOP gắn với thế mạnh du lịch cộng đồng, trong đó tập trung hoàn thiện hồ sơ xây dựng làng du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn trở thành sản phẩm OCOP nhằm tạo thêm sản phẩm đặc trưng, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Bên cạnh phát triển sản phẩm OCOP gắn với du lịch nông thôn, dự kiến trong năm 2026, ngành chuyên môn tiếp tục hướng dẫn Công ty TNHH Sản xuất và Đầu tư xuất nhập khẩu Đức Quý (xã Tân Tiến) hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP 5 sao đối với sản phẩm thạch đen dạng bột. Ông Hà Viết Quý, Giám đốc công ty cho biết: Để từng bước xây dựng sản phẩm OCOP 5 sao, đơn vị tiếp tục duy trì hoạt động xây dựng vùng nguyên liệu, sản xuất, tiêu thụ, đồng thời hoàn thiện các thủ tục liên quan đến lĩnh vực đất đai. Qua đó phấn đấu sớm hoàn thành các bước trình tự để sản phẩm bột thạch đen được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao.

Chương trình OCOP không chỉ dừng lại ở việc tạo ra những sản phẩm mang thương hiệu địa phương mà còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết, từ chú trọng sản lượng sang nâng cao chất lượng; từ bán hàng truyền thống sang ứng dụng công nghệ số… tất cả đang mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế nông thôn.

Tin tưởng rằng cùng với sự đồng hành của các cấp, ngành và sự chủ động của các chủ thể sản xuất, OCOP được kỳ vọng sẽ tiếp tục trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn. Những sản phẩm mang đậm bản sắc địa phương sẽ không chỉ dừng lại ở thị trường trong tỉnh mà từng bước vươn xa hơn, góp phần nâng cao giá trị nông sản và đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới bền vững tại Lạng Sơn.

NHÓM PV