Sửa Luật Thủ đô: Bảo đảm phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành nội dung thảo luận về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: VPQH

Giải quyết các thách thức, tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường

Chiều 18/3, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 55, UBTVQH cho ý kiến về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu - cho biết, việc xây dựng Dự án Luật nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô.

Đồng thời, tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên;

Trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với đảm bảo nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

“Cơ chế, chính sách phải vừa có tính vượt trội, phù hợp với thực tiễn phát triển của Thủ đô và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho sự phát triển của Thủ đô, giải quyết các điểm nghẽn, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới” - Thứ trưởng Phan Chí Hiếu nhấn mạnh.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 36 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15), với phạm vi điều chỉnh quy định về vị trí, vai trò của Thủ đô; cơ chế, chính sách, thẩm quyền, trách nhiệm xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô.

Với cách tiếp cận mới trong xây dựng luật, Dự thảo Luật tập trung phân quyền cho Thành phố quyết định, tạo không gian tối đa cho sự sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô; đồng thời, tăng cường yêu cầu về kiểm soát quyền lực, kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày báo cáo thẩm tra Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Ảnh: VPQH

Thẩm tra sơ bộ Dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Hoàng Thanh Tùng - cho biết, Thường trực Ủy ban và các cơ quan tham gia thẩm tra tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô năm 2024; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh khu vực và quốc tế để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và thực hiện tốt vai trò, sứ mệnh tiên phong của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng cho rằng, việc trao quyền cho chính quyền Thủ đô được ban hành các quy định có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên là một cơ chế phân quyền rất mạnh, có thể tạo dư địa linh hoạt trong quản trị đô thị và cho phép thử nghiệm các chính sách mới phù hợp với điều kiện phát triển đặc thù của Thủ đô.

Để bảo đảm việc phân quyền mạnh nhưng vẫn giữ được kỷ cương, tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Cơ quan thẩm tra đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện một số nội dung như: làm rõ phạm vi lĩnh vực được phép ban hành quy định khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, chỉ nên giới hạn trong những lĩnh vực gắn với yêu cầu quản trị đô thị đặc thù hoặc cần thử nghiệm chính sách mới; quy định rõ nguyên tắc, điều kiện và quy trình ban hành các văn bản này, bao gồm yêu cầu đánh giá tác động chính sách và tham vấn các cơ quan, tổ chức có liên quan…

Làm rõ nguồn lực đầu tư phát triển Thủ đô

Về các nội dung phân quyền cho Thủ đô trong các lĩnh vực, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp và các cơ quan tham gia thẩm tra cơ bản tán thành các nội dung phân quyền cho TP Hà Nội trên các lĩnh vực như Chính phủ trình.

Theo các quy định của Dự thảo Luật, Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà được giao vai trò “thiết kế chính sách” ở tầm cao hơn để đáp ứng mục tiêu, yêu cầu, kỳ vọng phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Quang cảnh Phiên họp. Ảnh: VPQH

Cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát toàn bộ các quy định về phân quyền trong Dự thảo Luật theo các nguyên tắc việc phân quyền phải bảo đảm yêu cầu 6 rõ là “rõ người, rõ việc, rõ quy trình (trách nhiệm), rõ thời gian, rõ sản phẩm (kết quả) và rõ hiệu quả”.

“Phân quyền phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của Thủ đô và phải gắn với khả năng cân đối ngân sách, năng lực thực thi của chính quyền Thành phố; phân quyền phải gắn với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình” - ông Hoàng Thanh Tùng nêu rõ.

Thảo luận tại Phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi bày tỏ thống nhất cao với các quy định phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Thủ đô. Ông Mãi đề nghị cần làm rõ cơ chế đặc thù tại Dự thảo sẽ làm cho Thủ đô phát triển và đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển chung của đất nước. “Dự tính 5 năm tới, mỗi năm sẽ thu ngân sách trung bình hơn 3 triệu tỷ đồng thì Hà Nội và TP.HCM sẽ đạt khoảng 1 triệu tỷ đồng, như vậy riêng hai địa phương này sẽ đóng góp 2/3 ngân sách” – ông Mãi nêu.

Liên quan đến quy định về quản lý, sử dụng tài chính, ngân sách, ông Mãi đề nghị cần thiết kế theo hướng làm rõ nguồn lực đầu tư phát triển Thủ đô, với một số giải pháp như: Điều chỉnh tỷ lệ điều tiết, cơ chế thưởng ngân sách theo hướng hợp lý hơn, tạo sự đồng thuận; tăng cường hỗ trợ có mục tiêu từ ngân sách Trung ương, gắn với nhiệm vụ được giao.

Đồng thời, mở rộng cơ chế vay vốn cho Hà Nội, trên cơ sở bảo đảm khả năng trả nợ từ nguồn thu tăng thêm, có thể tính toán theo từng dự án hoặc từng giai đoạn; có cơ chế mạnh hơn để thúc đẩy hợp tác công - tư (PPP), sử dụng một phần vốn ngân sách để dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần này sửa đổi Luật là một bước tiến lịch sử mang tầm nhìn 100 năm giúp Hà Nội thực sự trở thành đầu tàu của cả nước.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, phải tập trung phân quyền tối đa và tự chủ toàn diện cho TP. Hà Nội. Đây là bước đột phá lớn nhất so với Luật năm 2024, nhằm giải quyết điểm nghẽn, thủ tục hành chính kéo dài, tạo không gian sáng tạo cho quản trị đô thị đặc biệt.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc cần tính toán các quy định để bảo đảm tính kiểm soát, tránh rủi ro có thể dẫn đến lạm quyền hoặc xung đột pháp lý ở một số lĩnh vực, nhất là lĩnh vực đất đai, môi trường. Do đó, cần bổ sung điều khoản về công khai, những nội dung cần thiết phải lấy ý kiến nhân dân, báo cáo cấp có thẩm quyền; thêm cơ chế đánh giá, hậu kiểm trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn…

Kết luận nội dung thảo Luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Đ. KHOA