Luật Thủ đô (sửa đổi): Lấy khoa học, công nghệ làm đòn bẩy

Khoa học, công nghệ trở thành động lực cốt lõi

Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là việc tái định vị vai trò của Hà Nội trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nếu trước đây Thủ đô được xác định là trung tâm lớn về khoa học và công nghệ, thì nay định hướng được mở rộng, hướng tới trở thành trung tâm hàng đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Hà Nội hướng tới trở thành trung tâm hàng đầu về đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ảnh: PV

Theo PGS.TS Vũ Văn Tích, Phó Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, dự thảo Luật đã thể hiện rõ tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, trong đó khoa học và công nghệ được xem là tư liệu sản xuất mới, đổi mới sáng tạo là phương thức sản xuất mới, còn chuyển đổi số là quan hệ sản xuất mới. Đây chính là nền tảng để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.

Dự thảo Luật đưa ra hàng loạt giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, như cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phát triển khu công nghệ cao và ưu tiên nguồn lực cho các ngành công nghệ chiến lược.

Kế hoạch hành động của Hà Nội đã xác định 20 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, với hàng trăm nhiệm vụ cụ thể và nhiều dự án lớn. Điều này cho thấy khoa học, công nghệ không còn đóng vai trò hỗ trợ mà đã trở thành yếu tố then chốt, chi phối quá trình phát triển của Thủ đô.

Tại buổi làm việc ngày 10-1 với Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về: việc xây dựng quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 5-5-2022 của Bộ Chính trị và sửa đổi Luật Thủ đô 2024; mô hình phát triển kinh tế - xã hội dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gắn với giải pháp chiến lược thúc đẩy tăng trưởng hai con số, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu xác định hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô là "khâu đột phá then chốt", có ý nghĩa quyết định đối với tốc độ và chất lượng phát triển lâu dài.

Theo đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô cần được tiếp cận với tư duy đổi mới, tăng cường phân cấp, phân quyền, đi kèm cơ chế giám sát và trách nhiệm rõ ràng, theo phương châm: “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.

Một điểm mới của dự thảo là gắn chặt với quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, coi đây là cơ sở pháp lý cao nhất để tổ chức không gian phát triển. Cách tiếp cận này giúp đảm bảo tính ổn định, tránh điều chỉnh tùy tiện và khắc phục tình trạng chồng chéo quy hoạch.

Đồng thời, Luật cũng định hướng mở rộng không gian đô thị theo nhiều chiều: Không gian ngầm, không gian tầm thấp và không gian tầm cao, nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên và phát triển hạ tầng đồng bộ.

Tạo động lực mới cho tăng trưởng và hội nhập

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đề xuất nhiều cơ chế cụ thể nhằm thúc đẩy hệ sinh thái khoa học - công nghệ. Thành phố có thể sử dụng ngân sách để hỗ trợ các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp xây dựng phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu.

Phòng thí nghiệm của Viện Thực phẩm chức năng (VIDS) tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc. Ảnh: PV

Đáng chú ý, các tổ chức khoa học công lập được phép thành lập doanh nghiệp; nhà khoa học và giảng viên có thể tham gia quản lý, sở hữu doanh nghiệp, tạo điều kiện thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Bên cạnh đó, việc thành lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và quỹ đầu tư mạo hiểm có sử dụng ngân sách nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo cú hích lớn cho hoạt động đổi mới sáng tạo.

Hiện nay, Hà Nội đã triển khai chuyển đổi số trên diện rộng, đồng thời hình thành hệ sinh thái với hàng nghìn doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp khoa học công nghệ. Sự đồng hành giữa chính quyền, doanh nghiệp và người dân đang tạo nền tảng quan trọng cho phát triển.

PGS. TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng, Luật Thủ đô (sửa đổi) cần có cơ chế đủ mạnh để tương xứng với vị thế của Thủ đô, từ đó giúp Hà Nội vươn lên trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

Ở tầm vĩ mô, việc sửa đổi luật còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Hà Nội trở thành đô thị “Xanh – Văn hiến – Thông minh – Hiện đại”, có sức cạnh tranh quốc tế và đóng vai trò dẫn dắt phát triển của cả nước.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nhiều cơ hội và thách thức, việc sửa đổi Luật Thủ đô được xem là bước đi cần thiết nhằm tháo gỡ các rào cản thể chế, đồng thời tạo nền tảng cho những đột phá trong tương lai.

Tiến Quang