Sửa đổi Luật Thủ đô: Hoàn thiện thể chế đồng bộ để Hà Nội bứt phá trong kỷ nguyên mới

Gỡ điểm nghẽn thể chế, mở đường cho tầm nhìn dài hạn

Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phát triển mới, với khát vọng trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ của cả nước và khu vực. Để hiện thực hóa mục tiêu này, việc hoàn thiện thể chế đóng vai trò quyết định. Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này không điều chỉnh từng chính sách đơn lẻ mà được đặt trong tổng thể thống nhất với Quy hoạch chung Thủ đô tầm nhìn 100 năm và các định hướng chiến lược mới.

Hà Nội đang từng bước trở thành trung tâm lớn về kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học – công nghệ của cả nước và khu vực. Ảnh: Quang Thái

Thực tiễn cho thấy, nhiều lực cản đối với sự phát triển của Hà Nội không nằm ở thiếu tiềm năng, mà nằm ở những “điểm nghẽn” thể chế; thủ tục hành chính còn kéo dài, phân cấp chưa triệt để, cơ chế tài chính thiếu linh hoạt, không gian cho đổi mới sáng tạo còn hạn chế… Những yếu tố này khiến nguồn lực chưa được khai thác hiệu quả, làm chậm quá trình phát triển.

Tinh thần xuyên suốt của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là chuyển từ tư duy “quản lý” sang “quản trị phát triển”, từ thực thi chính sách sang chủ động thiết kế chính sách, trao quyền nhiều hơn cho Hà Nội, đồng thời thiết lập cơ chế để thành phố phát huy tối đa nội lực.

Theo Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội Nguyễn Công Anh, một trong những nội dung quan trọng nhất của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là các chính sách về nguồn lực.

Ông Nguyễn Công Anh cho rằng, nguồn lực là điều kiện tiên quyết để triển khai mọi mục tiêu phát triển, đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội và mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.

Các khách mời tham gia chương trình Thời sự đặc biệt của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội ngày 21-3-2026. Ảnh: Phạm Hùng

Dự thảo luật đã thiết kế cơ chế phân quyền rõ ràng, cho phép Hà Nội chủ động huy động nguồn lực tài chính từ các quỹ đầu tư, hệ thống ngân hàng để triển khai các dự án. Đồng thời, khi nguồn thu vượt dự toán, thành phố có thể được Trung ương bổ sung có mục tiêu với tỷ lệ phù hợp, tạo dư địa tài chính mà vẫn bảo đảm cân đối chung.

Bên cạnh tài chính, nguồn lực con người được xác định là yếu tố then chốt. Dự thảo Luật trao cho Hà Nội quyền chủ động trong thu hút nhân tài, từ việc quyết định điều kiện làm việc đến chế độ đãi ngộ, thu nhập cạnh tranh. Đây là bước đi quan trọng nhằm xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.

Trong lĩnh vực khoa học - công nghệ, các chính sách ưu đãi cũng được thiết kế theo hướng đột phá. Doanh nghiệp và cá nhân tham gia dự án khoa học - công nghệ có thể được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, đồng thời được miễn, giảm tiền thuê đất, thuê mặt nước. Những cơ chế này tạo động lực mạnh mẽ để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Một điểm đáng chú ý khác là việc mở rộng quyền tự chủ pháp lý cho Hà Nội. Thành phố có thể ban hành một số văn bản quy phạm pháp luật có nội dung khác với quy định chung, hoặc triển khai thí điểm các chính sách mới chưa có trong hệ thống pháp luật hiện hành. Đây là công cụ quan trọng để thử nghiệm mô hình phát triển mới, từ đó hoàn thiện và nhân rộng.

Cách tiếp cận này cho thấy Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi đã đi vào giải quyết trực tiếp các “nút thắt” tồn tại lâu nay, đồng thời tạo nền tảng cho tầm nhìn dài hạn của Thủ đô.

Chuyển đổi số - động lực hình thành mô hình quản trị đô thị hiện đại

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đã đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện phương thức quản trị đô thị. Trọng tâm là xây dựng mô hình quản trị dựa trên công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, hướng tới một đô thị thông minh, vận hành hiệu quả.

Hà Nội phát triển mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ. Ảnh: Phạm Hùng

Thành phố được trao quyền chủ động trong việc xây dựng cơ chế tích hợp, chia sẻ và khai thác dữ liệu. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời cải thiện chất lượng dịch vụ công cho người dân và doanh nghiệp.

Dự thảo Luật cũng mở ra cơ chế phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm thu hút nhân lực chất lượng cao, xây dựng các trung tâm nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo và khu công nghệ cao. Thành phố có thể chủ động ban hành chính sách hỗ trợ doanh nghiệp khoa học - công nghệ và các start-up sáng tạo.

Việc thúc đẩy liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ gia tăng năng lực nghiên cứu, ứng dụng khoa học - công nghệ, đồng thời hình thành các ngành kinh tế mới dựa trên tri thức.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) đề xuất bổ sung nhiều chính sách để thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới. Ảnh: Hoàng Phúc

Đánh giá về nội dung này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy cho rằng, đây là điểm mới có ý nghĩa đột phá. Theo bà Nguyễn Phương Thủy, với một đô thị lớn như Hà Nội, phương thức quản lý truyền thống khó có thể đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và xử lý hiệu quả các vấn đề phát sinh.

Việc chuyển sang mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ giúp thay đổi căn bản cách thức vận hành của bộ máy. Từ trạng thái bị động, xử lý tình huống, có thể chuyển sang chủ động dự báo, nhận diện và ngăn ngừa từ sớm. Đồng thời, mô hình quản lý cũng chuyển từ phân tán sang tập trung, thống nhất và đồng bộ.

Dẫn chứng từ những kinh nghiệm quốc tế, bà Nguyễn Phương Thủy cho rằng, quản trị đô thị dựa trên dữ liệu có thể mang lại hiệu quả rõ rệt trong các lĩnh vực như giao thông, môi trường hay dịch vụ công trực tuyến. Dự thảo luật lần này đã tạo khuôn khổ pháp lý để Hà Nội tiếp cận và triển khai những mô hình tiên tiến đó.

Thành phố cũng được trao quyền linh hoạt hơn trong tổ chức bộ máy và cải cách thủ tục hành chính trên nền tảng chuyển đổi số. Đây được xem là “hạ tầng mềm” quan trọng, giúp nâng cao năng lực quản trị trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu phát triển ngày càng cao. Quan trọng hơn, những thay đổi này hướng tới người dân. Khi các dịch vụ công được cung cấp thuận tiện, minh bạch, môi trường sống được cải thiện, người dân sẽ cảm nhận rõ rệt sự chuyển biến trong đời sống hằng ngày. Đó cũng là mục tiêu xuyên suốt của việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này.

Việc sửa đổi Luật Thủ đô, khi được đặt trong tổng thể đồng bộ với quy hoạch dài hạn và các định hướng chiến lược, đang mở ra cơ hội xây dựng một hệ thống thể chế hiện đại, linh hoạt và hiệu quả. Với những cơ chế đột phá về nguồn lực và quản trị, Hà Nội có cơ sở để phát huy tối đa tiềm năng, vững bước trong hành trình phát triển của kỷ nguyên mới.

Yên Nga