Sửa đổi Luật Dầu khí: Đổi mới tư duy, kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp

Dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Ảnh: Quochoi.vn.

Chiều ngày 8/8/2026, tiếp tục Chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, các đại biểu thảo luận ở hội trường về dự án Luật Dầu khí (sửa đổi). Các ý kiến tập trung vào những trục vấn đề cốt lõi như phân cấp, phân quyền mạnh mẽ cho Bộ Công Thương và Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam); thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro, bảo đảm an toàn pháp lý và kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế biển với bảo vệ chủ quyền, an ninh quốc phòng.

TẠO KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN MỚI VÀ ĐẨY MẠNH PHÂN CẤP DẦU KHÍ

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao tinh thần đổi mới tư duy từ “quản lý” sang “kiến tạo phát triển”. Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) nhận định điểm sáng của lần sửa đổi này là việc mở ra không gian phát triển mới qua các quy định về thu giữ, lưu trữ carbon (CCS), năng lượng ngoài khơi và dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao.

Đồng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) khẳng định việc này đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế biển và xu thế chuyển dịch năng lượng.

Nhất trí cao với hướng đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đại biểu Lê Hữu Trí (Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa) nhận định dự thảo đã rút ngắn thực chất chuỗi phê duyệt giữa thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công Thương, giao Tập đoàn quyết định các nội dung chuyên môn kỹ thuật trong quá trình thực hiện hợp đồng dầu khí. Đây là cải cách thủ tục hành chính thực chất, giúp cắt bỏ tầng nấc trung gian, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp trong một lĩnh vực mà “một tháng chậm trễ có thể làm mất cơ hội hàng trăm triệu USD”.

Tuy nhiên, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) lưu ý trình tự, thủ tục phải được quy định minh bạch. Nếu chỉ dừng ở nguyên tắc "báo cáo cấp có thẩm quyền" mà không có quy trình cụ thể, thực tế triển khai sẽ lúng túng hoặc gây ách tắc.

Đối với các dự án phát triển mỏ dầu khí trên đất liền hoặc chuỗi dự án đồng bộ cả trên biển và đất liền, đại biểu Dương Khắc Mai ủng hộ quy định cho phép Petrovietnam và nhà thầu thực hiện khảo sát, đo đạc song song trong thời gian làm thủ tục thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất, rừng. Dù vậy, đại biểu kiến nghị cần giao Chính phủ quy định rõ cơ chế phối hợp giữa Bộ Công Thương, các bộ ngành và UBND cấp tỉnh để tránh tình trạng "mỗi cơ quan thực hiện theo một quy trình, tiến độ khác nhau" làm ách tắc dự án.

TRAO QUYỀN ĐI ĐÔI VỚI KIỂM SOÁT

Chương XI của dự thảo Luật quy định về Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu Quốc hội. Các ý kiến đều thống nhất, Tập đoàn đang mang hai vai trò song song: doanh nghiệp nhà nước đầu đàn và là chủ thể được Nhà nước giao thực hiện quyền và nghĩa vụ của "nước chủ nhà".

Đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất rà soát Chương XI để làm rõ năng lực, thẩm quyền và quy định riêng một điều về vai trò đại diện nước chủ nhà. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế tài chính đủ mạnh ngay trong Luật này, giải quyết tận gốc chi phí cho hoạt động rủi ro, chi phí đầu tư ban đầu chứ không chỉ dừng lại ở cơ chế "hậu xử lý" chi phí tại Điều 59.

Đại biểu Lê Hữu Trí cho rằng mô hình này phù hợp với đặc thù ngành nhưng cần tách bạch nhiệm vụ chính trị và hoạt động kinh doanh để đảm bảo cạnh tranh bình đẳng với nhà đầu tư nước ngoài.

Về quản trị rủi ro tài sản nhà nước, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (Đoàn ĐBQH thành phố Huế) nhấn mạnh "càng giao quyền lớn càng phải có cơ chế kiểm soát tương xứng"; đồng thời đề xuất các quyết định làm thay đổi lớn về trữ lượng, tổng mức đầu tư phải có cơ chế thẩm định trước thay vì chỉ dựa vào "hậu kiểm".

Về cơ chế xử lý chi phí rủi ro và "đầu tư thất bại", một số đại biểu đồng tình về mặt chủ trương, bởi tìm kiếm thăm dò dầu khí có xác suất thất bại thuộc về bản chất địa chất. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị luật hóa rõ ràng ranh giới cơ chế bù đắp chi phí chỉ áp dụng đối với rủi ro khách quan, tuyệt đối không áp dụng cho các sai phạm, lỗi chủ quan hay vi phạm pháp luật.

"Cần chia sẻ rủi ro dầu khí nhưng không chuyển rủi ro quản trị doanh nghiệp sang nguồn lực Nhà nước... Nếu không phân định rõ, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể vô tình trở thành cơ chế xã hội hóa tổn thất nhưng tư nhân hóa lợi ích", đại biểu Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn ĐBQH TP. Hồ Chí Minh) đề nghị Ban soạn thảo xem xét bổ sung điều khoản chuyển tiếp hoặc giao Chính phủ hướng dẫn cụ thể việc xử lý chi phí cho Petrovietnam đối với nghĩa vụ đại diện nước chủ nhà thực hiện ký kết hợp đồng, nhằm thể chế hóa đúng tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Liên quan đến Quỹ bảo đảm nghĩa vụ dọn dẹp công trình dầu khí - nguồn quỹ tích lũy lên tới hàng trăm triệu USD, đại biểu Lê Hữu Trí kiến nghị bổ sung 3 nguyên tắc cứng vào điều luật: chỉ sử dụng quỹ đúng mục đích thu dọn công trình; quy định tiêu chí lựa chọn ngân hàng nhận tiền gửi và xử lý chênh lệch tỷ giá; thực hiện công khai số dư, báo cáo định kỳ tình hình trích lập, sử dụng quỹ.

Các đại biểu khẳng định mỗi công trình dầu khí là một "mốc chủ quyền sống" trên biển. Đại biểu Trần Hoàng Ngân đề nghị Ban soạn thảo rà soát, thể chế hóa sâu sắc hơn Nghị quyết 36-NQ/TW của Trung ương về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam, đồng thời bổ sung cụm từ "an ninh quốc phòng" đi liền với "an toàn dầu khí". Cần có chính sách ưu đãi mạnh mẽ cho các lô dầu khí vùng nước sâu, xa bờ do có ý nghĩa chiến lược về an ninh.

Đồng tình, đại biểu Trịnh Xuân An đề xuất quy định rõ cơ chế tham vấn giữa ngành dầu khí với Bộ Quốc phòng, Bộ Công an ngay trong Luật để làm cơ sở ban hành các Nghị định hướng dẫn.

Ở góc độ quy hoạch và quản lý không gian biển, đại biểu Lê Hữu Trí chỉ ra sự chồng lấn không gian giữa dầu khí, điện gió, hàng hải và du lịch. Do đó, Luật cần bổ sung nguyên tắc phù hợp với Quy hoạch không gian biển quốc gia và quy định tiêu chí ưu tiên khi xảy ra xung đột lợi ích khai thác.