Trung Quốc đang thay đổi cách định hình giá dầu thế giới?

(Ảnh minh họa)

Tuy nhiên, thị trường dầu đang chứng kiến một sự thay đổi mang tính cấu trúc. Cuộc gián đoạn tại eo biển Hormuz năm 2026 không chỉ gây áp lực lên chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn cho thấy một thực tế mới: Trung Quốc đã nổi lên như một “người mua xoay trục” có khả năng ảnh hưởng đến giá dầu từ phía cầu.

Khái niệm “người mua xoay trục” là sự mở rộng từ vai trò “nhà khai thác xoay trục” vốn quen thuộc trong ngành dầu khí. Nếu một nhà khai thác xoay trục điều chỉnh lượng dầu cung cấp ra thị trường để cân bằng cung cầu, thì người mua xoay trục tạo ảnh hưởng bằng cách thay đổi lượng dầu nhập khẩu. Họ không nhất thiết phải giảm tiêu thụ trong nước, mà có thể giảm mua trên thị trường quốc tế và sử dụng nguồn dự trữ để duy trì hoạt động kinh tế.

Để đảm nhận vai trò này, một quốc gia cần có ba yếu tố quan trọng: quy mô nhập khẩu đủ lớn để ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu, lượng dự trữ đủ mạnh để thay thế nguồn cung bên ngoài trong một thời gian dài, và khả năng điều phối hoạt động mua hàng nhanh chóng. Trung Quốc hiện là quốc gia đáp ứng đầy đủ những điều kiện này nhờ vị thế là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới cùng hệ thống dự trữ và cơ chế điều hành tập trung.

Cuộc khủng hoảng Hormuz năm 2026 đã trở thành phép thử thực tế cho vai trò mới của Trung Quốc. Khi nguồn cung dầu từ Trung Đông đối mặt nguy cơ gián đoạn, thị trường lo ngại giá dầu sẽ tăng mạnh do các quốc gia nhập khẩu phải cạnh tranh nguồn cung còn lại. Tuy nhiên, thay vì tăng cường mua dầu, Trung Quốc lại giảm tốc độ nhập khẩu và sử dụng lượng dầu dự trữ.

Động thái này đã làm thay đổi cán cân thị trường. Khi một trong những người mua dầu lớn nhất thế giới giảm nhu cầu trên thị trường quốc tế, áp lực cạnh tranh nguồn cung giảm xuống, giúp hạn chế đà tăng của giá dầu. Điều quan trọng là sự thay đổi trong nhập khẩu của Trung Quốc không phản ánh sự suy giảm nhu cầu theo cách thông thường. Đây là một quyết định mang tính chiến lược, trong đó Trung Quốc tạm thời thay thế nguồn dầu nhập khẩu bằng nguồn dự trữ trong nước.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Khi nhu cầu giảm do kinh tế suy yếu, quá trình phục hồi thường diễn ra chậm và khó đảo ngược trong ngắn hạn. Ngược lại, hành động của một người mua xoay trục có thể thay đổi nhanh chóng. Khi điều kiện thị trường phù hợp, quốc gia này có thể quay trở lại mua dầu với quy mô lớn, tạo ra ảnh hưởng mới lên giá cả.

Sự xuất hiện của Trung Quốc đang buộc thị trường phải thay đổi cách nhìn về quá trình hình thành giá dầu. Trước đây, các nhà phân tích thường tập trung vào câu hỏi nguồn cung bị mất đi bao nhiêu trong một cuộc khủng hoảng. Hiện nay, họ phải tính thêm một yếu tố quan trọng khác: Trung Quốc sẽ lựa chọn mua bao nhiêu dầu và vào thời điểm nào.

Điều này tạo ra một cấu trúc cân bằng mới giữa bên cung và bên cầu. Ả Rập Xê-út có thể ảnh hưởng đến thị trường thông qua việc điều chỉnh sản lượng, trong khi Trung Quốc có thể tạo ảnh hưởng bằng cách thay đổi lượng nhập khẩu. Sự khác biệt là các quyết định mua hàng của Trung Quốc có thể được triển khai nhanh hơn nhờ hệ thống doanh nghiệp nhà nước và cơ chế hoạch định tập trung.

Tuy nhiên, khả năng điều chỉnh nhu cầu của Trung Quốc cũng tiềm ẩn rủi ro ngược chiều. Việc giảm mua dầu từng giúp hạn chế giá trong giai đoạn khủng hoảng, nhưng khi Trung Quốc quay lại thị trường để bổ sung dự trữ hoặc khôi phục hoạt động nhập khẩu bình thường, nhu cầu tăng thêm từ quốc gia mua dầu lớn nhất thế giới có thể tạo áp lực mới lên nguồn cung.

Sự thay đổi này cũng buộc các nhà hoạch định chính sách năng lượng phải mở rộng cách đánh giá rủi ro địa chính trị. Trước đây, các kịch bản khủng hoảng dầu mỏ chủ yếu tập trung vào nguy cơ gián đoạn nguồn cung do xung đột, trừng phạt hoặc vấn đề tại các quốc gia khai thác. Nhưng trong tương lai, thị trường cần tính đến cả rủi ro từ phía cầu, khi một quốc gia nhập khẩu lớn có thể chủ động rút khỏi thị trường hoặc quay trở lại với sức mua rất lớn.

Cuộc khủng hoảng Hormuz năm 2026 vì vậy không chỉ là một cú sốc đối với nguồn cung dầu toàn cầu, mà còn là dấu hiệu cho thấy cấu trúc quyền lực trên thị trường đang thay đổi. Trung Quốc không còn chỉ là khách hàng lớn nhất của ngành dầu khí, mà đã trở thành một nhân tố có khả năng định hình giá dầu thông qua các quyết định mua hàng của mình. Cuộc cách mạng từ phía cầu đang âm thầm thay đổi cách thị trường dầu mỏ vận hành.

Nh.Thạch

AFP