Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Đề xuất chỉ giữ án tử hình với 4 tội danh

Tiếp tục chương trình kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất, Chính phủ trình Quốc hội dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang trình bày tờ trình của Chính phủ. Ảnh: Media Quốc hội

Trình bày tóm tắt tờ trình của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang - Bộ trưởng Công an cho biết, sau gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập, chưa phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội, chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh trong thực tiễn.

Việc xây dựng Bộ luật mới nhằm tiếp tục thể chế hóa các chủ trương, chính sách về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới; đồng thời khắc phục những vướng mắc, bất cập trong quá trình thi hành Bộ luật Hình sự.

Dự thảo sau khi được rà soát, chỉnh lý gồm 3 phần, 25 chương, 413 điều. So với Bộ luật Hình sự hiện hành, dự thảo bỏ 11 điều luật, bổ sung 15 điều luật mới, sửa đổi 298 điều luật và giữ nguyên 100 điều luật.

Nêu một số nội dung cơ bản, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật bổ sung 9 tội danh mới; đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới.

9 tội danh mới dự kiến quy định trong Bộ luật Hình sự, tập trung vào các lĩnh vực trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt...

Liên quan đến các quy định về hình phạt, dự thảo Luật thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy.

Theo quan điểm của Chính phủ, việc thu hẹp hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Đối với pháp nhân thương mại phạm tội, dự thảo đề xuất bỏ hình phạt cấm huy động vốn. Cùng với đó, dự thảo cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh. Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh.

Theo tờ trình của Chính phủ, việc sửa Bộ luật Hình sự lần này còn bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự.

Trong đó, dự thảo bộ luật mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Media Quốc hội

Nêu quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự.

Cơ quan thẩm tra ủng hộ việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, nhiều ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội: Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), tội chống loài người (Điều 422) và tội phạm chiến tranh (Điều 423) nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm.

Các ý kiến này cho rằng, việc bỏ áp dụng hình phạt tử hình với các tội danh trên cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm.

Cũng theo Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, có ý kiến đề nghị nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng để xử lý các hành vi vi phạm ở một số lĩnh vực có tác động lớn đến hiệu quả quản lý Nhà nước, tác động xấu đến an ninh, trật tự xã hội, gây bức xúc dư luận thời gian qua, như hành vi vi phạm quy định về điều khiển tàu bay không người lái hoặc phương tiện bay khác; hành vi vi phạm các quy định của pháp luật việc thi, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh, đào tạo (lĩnh vực giáo dục, đào tạo).

Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) tại kỳ họp không thường lệ tháng 8/2026 và thông qua tại kỳ họp thứ 2 tháng 10/2026, dự kiến có hiệu lực kể từ ngày 1/3/2027.

Đinh Nhung