Bộ luật Hình sự tính sửa đổi, bổ sung 9 tội danh mới, chỉ giữ án tử hình với 4 tội

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội chiều 18/8, cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết dự thảo gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều.

So với Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2024 và 2025, dự thảo bỏ 8 điều, bổ sung 14 điều mới, sửa đổi 301 điều và giữ nguyên 100 điều.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và các Phó Chủ tịch Quốc hội tại Phiên họp.

Mở rộng xử lý hành vi chuẩn bị phạm tội

Một trong những điểm đáng chú ý là Chính phủ đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, trật tự, an toàn công cộng và một số lĩnh vực khác.

Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, việc mở rộng nhằm xử lý sớm những hành vi tuy mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, công cụ, phương tiện và mục tiêu cụ thể. Qua đó, nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ hậu quả nghiêm trọng xảy ra.

Dự thảo cũng đề xuất mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động và an toàn lao động. Quy định này được kỳ vọng tăng tính răn đe, phòng ngừa vi phạm, góp phần tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm loại tội phạm này, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên Hợp Quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Bổ sung 9 tội danh mới, chỉ giữ án tử hình với 4 tội danh

Chính phủ đề xuất bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng và phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Một số hành vi khách quan mới cũng được bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành, nhất là trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, kinh tế, thương mại và sở hữu trí tuệ.

Cùng với đó, một số tội danh được đề xuất bỏ, gộp hoặc tách nhằm bảo đảm tính tinh gọn, thống nhất và phân hóa rõ hơn trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng tính chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng hành vi.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ hình phạt này đối với 4 tội danh gồm Phản bội Tổ quốc, Giết người, Khủng bố và Sản xuất trái phép chất ma túy.

Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, việc thu hẹp hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, đồng thời nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ và tương trợ tư pháp.

Ở chiều ngược lại, dự thảo mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung hình phạt cơ bản đối với 10 tội danh, chủ yếu thuộc các nhóm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, an toàn công cộng, trật tự công cộng và hoạt động tư pháp.

Dự thảo cũng quy định trường hợp người chấp hành án cải tạo không giam giữ vi phạm nghĩa vụ có thể bị chuyển phần hình phạt còn lại thành hình phạt tù, nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành bản án và tính nghiêm minh của pháp luật.

Mở rộng trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự

Một nội dung mới khác là đề xuất mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Dự thảo đồng thời mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh và đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.

Chính phủ cũng đề xuất cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để người vi phạm có thời gian khắc phục hậu quả trong những điều kiện cụ thể. Trường hợp đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự.

Đáng chú ý, ngay trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể xem xét miễn, qua đó hạn chế phát sinh thủ tục tố tụng không cần thiết và bảo đảm chính sách nhân đạo, nhân văn.

Thẩm tra dự án luật, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật - Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát, nghiên cứu và lấy ý kiến rộng rãi của chuyên gia, cơ quan, tổ chức hữu quan, bảo đảm chất lượng dự thảo trước khi tổ chức lấy ý kiến nhân dân.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị nghiên cứu việc hình sự hóa hoặc bổ sung tội danh riêng đối với một số hành vi đang gây tác động lớn đến hiệu quả quản lý Nhà nước và trật tự xã hội như vi phạm quy định về điều khiển tàu bay không người lái, định giá và thẩm định giá, kiểm toán độc lập, cũng như các vi phạm trong thi, kiểm tra, đánh giá, tuyển sinh và đào tạo.

PV