Sửa 4 luật ngành Công Thương để tháo gỡ điểm nghẽn kinh doanh

Tháo gỡ điểm nghẽn, vướng mắc trong lĩnh vực Công Thương

Tiếp tục chương trình đợt 3, Phiên họp thứ 5, sáng 27/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. 

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành nội dung cho ý kiến về sửa đổi các dự án Luật thuộc ngành Công Thương.

Trình bày tờ trình tóm tắt của dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, dự án Luật đã bám sát các nghị quyết, kết luận của Đảng, Nhà nước, Bộ Chính trị như: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam; Kết luận số 210-KL/TW ngày 12/11/2025 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về việc tiếp tục xây dựng, hoàn thiện tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị; Chỉ thị số 30-CT/TW ngày 22/01/2019 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và trách nhiệm quản lý của Nhà nước đối với công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng…

Về quan điểm xây dựng dự án Luật, Thứ trưởng khẳng định, dự án Luật thể chế hóa đầy đủ quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất và tính khả thi của hệ thống pháp luật; phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; cắt giảm tối đa thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài trình bày tóm tắt tờ trình dự án Luật.

Đáng chú ý, theo Thứ trưởng, hiện nay còn tồn tại khó khăn, vướng mắc trong quy định của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cụ thể:

Đối với Luật Thương mại, có 3 nội dung vướng mắc, đó là tồn tại song song quy định cấm, điều kiện kinh doanh trong Luật Thương mại và Luật Đầu tư về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; các quy định liên quan đến độc quyền nhà nước; một số quy định còn chồng chéo với quy định của Bộ luật Dân sự; Luật Đấu giá tài sản.

Đối với Luật Cạnh tranh đó là vai trò trung gian, giúp sức, hỗ trợ thực hiện hành vi hạn chế cạnh tranh; các hành vi mới phát sinh trên thị trường; hoàn thiện một số quy định liên quan đến đồng bộ với quy trình xử phạt vi phạm hành chính.

Luật Quản lý ngoại thương hiện đang có 4 nội dung là điểm nghẽn như: tái nhập khẩu hàng hóa do chính mình sản xuất, đã xuất khẩu; hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng; chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa; một số quy định khác cần được điều chỉnh để tháo gỡ trong thực tiễn.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, gồm 2 nội dung: xử lý nội dung giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; xử lý kỹ thuật một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước.

Chính vì vậy, theo Thứ trưởng Trương Thanh Hoài, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, chính sách của Đảng và tháo gỡ triệt để các khó khăn, vướng mắc có nguyên nhân từ pháp luật.

Cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính

Về phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương: Thứ trưởng Trương Thanh Hoài cho biết, tính đến cuối tháng 8/2025, tỷ lệ phân quyền, phân cấp của Bộ Công Thương đạt 55,7%. Sau 10 tháng triển khai, báo cáo của các địa phương cho 5 Đoàn kiểm tra chuyên đề của Bộ Công Thương về phân cấp, phân quyền cho thấy hầu hết các nhiệm vụ đã phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương đã được thực hiện ổn định, hiệu quả và phù hợp với năng lực thực thi của chính quyền địa phương.

Về cắt giảm, đơn giản hóa các thủ tục hành chính: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đã cắt giảm, điều chỉnh các quy định tại các Điều 234, 250, 257, 258, 259, 267 của Luật Thương mại; Điều 39 Luật Quản lý ngoại thương.

Cùng với đó, cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính. Trong đó, bãi bỏ 6 thủ tục hành chính (4 thủ tục trong thương mại, 2 thủ tục trong quản lý ngoại thương).

Ngoài ra, đơn giản hóa 11 thủ tục hành chính (trong đó, đơn giản 9 nhóm thủ tục hành chính quy định tại Luật Quản lý ngoại thương; 2 nhóm thủ tục hành chính quy định tại Luật Cạnh tranh).

Về bố cục, nội dung cơ bản của dự thảo Luật: gồm 6 Điều. Các nội dung cơ bản được sửa đổi, bổ sung trong dự thảo Luật bao gồm:

Một là, đối với Luật Thương mại: có 2 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 3 nhóm nội dung lược bỏ; bãi bỏ 4 thủ tục hành chính và 3 điều kiện kinh doanh; 2 nội dung phân cấp, phân quyền.

Hai là, đối với Luật Cạnh tranh: sửa đổi, hoàn thiện 5 nhóm nội dung; bổ sung 6 nhóm nội dung; 2 nội dung lược bỏ; đơn giản hóa 2 thủ tục hành chính.

Ba là, đối với Luật Quản lý ngoại thương: sửa đổi, hoàn thiện 6 nội dung; 1 nội dung bổ sung, hoàn thiện; bãi bỏ 2 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 9 thủ tục; 5 nội dung được phân quyền, phân cấp.

Bốn là, đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: hoàn thiện, sửa đổi 1 nội dung; lược bỏ 1 nội dung; 4 nội dung phân quyền, phân cấp.

Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, nội dung của dự thảo Luật đều đảm bảo yêu cầu về quốc phòng, an ninh; đã đánh giá về nguồn nhân lực bảo đảm việc thi hành Luật cũng như đảm bảo việc thực hiện các nội dung phân quyền, thực hiện cơ chế hậu kiểm.

Kiến tạo môi trường kinh doanh lành mạnh

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.

Chủ nhiệm Ủy ban Phan Văn Mãi cho biết, hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng theo yêu cầu quy định. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; tiếp tục rà soát những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc còn có ý kiến khác nhau; đồng thời, cần đánh giá kỹ lưỡng các nguồn lực, điều kiện bảo đảm thi hành Luật, nhất là với nội dung phân cấp, phân quyền, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang cơ chế hậu kiểm.

Riêng với Luật Cạnh tranh, cơ quan thẩm tra lưu ý một số nội dung cốt lõi được Chính phủ nhận diện là “khoảng trống” thể chế nhưng chưa được giải quyết hoặc thể hiện rõ trong dự thảo. Vì vậy, cần làm rõ cơ sở pháp lý, thực tiễn và mục tiêu chính sách, đồng thời xây dựng công cụ pháp lý đủ khả năng quản lý cạnh tranh trong bối cảnh xuất hiện các mô hình và phương thức kinh doanh mới.

Đối với quản lý ngoại thương, yêu cầu đặt ra là phân định rõ thẩm quyền chứng nhận xuất xứ, đồng thời duy trì một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh khác biệt giữa các địa phương ảnh hưởng quyền hưởng ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát đầy đủ các nội dung chuyển tiếp khi Luật có hiệu lực, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc vướng mắc trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là đối với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện.

Hoàng Hòa