Gian lận điện, nước, xăng dầu: Cần quy định rõ trách nhiệm hoàn trả, bồi thường người dân

Tháo gỡ vướng mắc, hoàn thiện pháp luật về thương mại và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

Thay mặt Chính phủ trình bày Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, hiện nay còn tồn tại khó khăn, vướng mắc trong quy định của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đối với Luật Thương mại, tồn tại song song quy định cấm, điều kiện kinh doanh trong Luật Thương mại và Luật Đầu tư về hàng hóa, dịch vụ cấm kinh doanh, hạn chế kinh doanh và kinh doanh có điều kiện; các quy định liên quan đến độc quyền nhà nước; một số quy định còn chồng chéo với quy định của Bộ luật Dân sự; Luật Đấu giá tài sản.

Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ảnh: Media Quốc hội

Trong khi đó, Luật Quản lý ngoại thương phát sinh vướng mắc khi thực hiện tái nhập khẩu hàng hóa do chính mình sản xuất, đã xuất khẩu; hoạt động ngoại thương với khu hải quan riêng; chứng nhận, tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa và một số quy định khác cần được điều chỉnh để tháo gỡ trong thực tiễn.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng gặp khó khăn trong xử lý nội dung giao thoa với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân; xử lý kỹ thuật một số vấn đề liên quan đến sắp xếp, tổ chức bộ máy nhà nước.

Do vậy, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung lần này gồm 6 Điều, theo đó:

Đối với Luật Thương mại có 2 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 3 nhóm nội dung lược bỏ; bãi bỏ 4 TTHC, 3 điều kiện kinh doanh; 2 nội dung phân cấp, phân quyền.

Đối với Luật Cạnh tranh có 5 nhóm nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 6 nội dung bổ sung; 2 nội dung lược bỏ; đơn giản hóa 2 TTHC.

Đối với Luật Quản lý ngoại thương có 6 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 1 nội dung bổ sung, hoàn thiện; bãi bỏ 2 TTHC, đơn giản hóa 9 TTHC; 5 nội dung phân quyền, phân cấp.

Đối với Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có 1 nội dung sửa đổi, hoàn thiện; 1 nội dung lược bỏ; 4 nội dung phân quyền, phân cấp.

Dự kiến, Chính phủ trình Quốc hội khóa XVI cho ý kiến và thông qua dự án Luật này tại kỳ họp thứ 2.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài trình bày tờ trình. Ảnh: Media Quốc hội

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung 4 Luật nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương của Đảng về hoàn thiện thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn do quy định pháp luật, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường đầu tư kinh doanh cạnh tranh lành mạnh và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số.

Đa số ý kiến nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung như Chính phủ trình; đồng thời lưu ý việc rà soát toàn diện Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương đã được đưa vào Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với điều ước quốc tế có liên quan; rà soát những nội dung có phạm vi tác động rộng hoặc còn ý kiến khác nhau.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại, với quy định độc quyền nhà nước trong hoạt động thương mại, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành định hướng xác định độc quyền phải có căn cứ trong luật quản lý ngành, lĩnh vực và nguyên tắc công khai danh mục.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Cạnh tranh, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy một số nội dung cốt lõi của Luật Cạnh tranh được Chính phủ đánh giá có vướng mắc về "khoảng trống" thể chế trong Tờ trình nhưng chưa được giải quyết rõ nét tại dự thảo Luật, mà lại đưa nội hàm xuống điều chỉnh tại văn bản dưới luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ. Ảnh: Media Quốc hội

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị nghiên cứu thiết kế quy định xác định thị trường liên quan, thị phần, thị phần kết hợp, sức mạnh thị trường đáng kể; phân định rõ nội dung Luật quy định và nội dung Nghị định quy định, thể hiện tính đặc thù của kinh tế số; làm rõ nội hàm "nhóm doanh nghiệp liên kết", "nhóm doanh nghiệp có vị trí thống lĩnh thị trường".

Quy định về hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh, vị trí độc quyền theo hướng hạn chế tối đa can thiệp vào quyền tự do kinh doanh; chỉ khu trú các hành vi gây ra hoặc có khả năng gây ra thiệt hại ở mức độ "cao", "đáng kể" cho khách hàng. Làm rõ mối quan hệ và phạm vi áp dụng giữa Luật Cạnh tranh và Luật Sở hữu trí tuệ đối với hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý ngoại thương, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị làm rõ thẩm quyền của Bộ quản lý nhà nước về ngoại thương, Bộ quản lý nhà nước về hải quan và UBND cấp tỉnh.

Phải bảo đảm có một đầu mối trao đổi quốc tế, một cơ sở dữ liệu và quy trình thu hồi, xác minh thống nhất, tránh sự khác biệt giữa các địa phương làm ảnh hưởng đến ưu đãi thuế quan và uy tín xuất xứ Việt Nam.

Về sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cơ quan chủ trì thẩm tra tán thành việc hoàn thiện cơ chế bảo vệ thông tin đồng bộ với pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân và giao dịch điện tử.

Đề nghị tăng cường nguyên tắc minh bạch, làm rõ trách nhiệm của chủ thể kinh doanh khi sử dụng thuật toán, giao diện hoặc phương thức tương tác có khả năng làm sai lệch lựa chọn của người tiêu dùng.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát đầy đủ các nội dung chuyển tiếp khi Luật có hiệu lực, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc vướng mắc trong tổ chức thực hiện, đặc biệt là đối với thời hiệu xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực cạnh tranh và các thủ tục hành chính có thay đổi về thẩm quyền, trình tự, thủ tục, thời hạn thực hiện.

Gian lận tại các cây xăng, đo lường công tơ điện, nước ảnh hưởng trực tiếp tới người dân

Đóng góp ý kiến sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng (tại Điều 4 dự thảo Luật), Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh mối liên hệ mật thiết và yêu cầu liên thông, đồng bộ giữa Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và dự thảo Luật Đo lường sửa đổi.

Đặc biệt lưu ý tới cơ chế bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân khi kết quả đo lường bị sai lệch, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải nêu thực tế: "Hiện nay, những hiện tượng gian lận tại các cây xăng, gian lận trong việc đo lường công tơ điện, nước ảnh hưởng trực tiếp tới người dân.

Bên cạnh đó là những hiện tượng như máy quan trắc đo nồng độ ô nhiễm thời gian qua, gây ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe của người dân. Hay sự gian lận trong nồng độ chất cấm, thuốc bảo vệ thực vật còn lưu tồn trên thực phẩm... đều là những vấn đề nghiêm trọng cần được luật hóa cụ thể".

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu thảo luận. Ảnh: Media Quốc hội

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phân tích thêm, trong bối cảnh công nghệ phát triển hiện nay, các hành vi gian lận diễn ra hết sức tinh vi, các đối tượng hoàn toàn có thể can thiệp, chỉnh sửa số liệu từ xa thông qua môi trường số, phần mềm, thậm chí điều khiển từ ngoài lãnh thổ Việt Nam.

Do đó, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải kiến nghị dự thảo Luật sửa đổi lần này phải quy định thật rõ ràng cơ chế bảo vệ người tiêu dùng khi kết quả đo bị sai lệch.

Quy định cụ thể quy trình, trách nhiệm hoàn trả, bồi thường thiệt hại cho người dân và các đối tượng bị tổn hại trong các lĩnh vực cung cấp dịch vụ thiết yếu như: điện, nước, xăng dầu, viễn thông. Đây là nguyện vọng và mong mỏi rất lớn của cử tri cả nước gửi tới Quốc hội. Cơ quan soạn thảo cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ để hoàn thiện nội dung này.

Kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan soạn thảo nghiêm túc rà soát, tiếp thu và hoàn thiện dự án luật. Thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất giữa các luật được sửa đổi với toàn bộ hệ thống pháp luật hiện hành, tuyệt đối không để xảy ra trùng lặp, chồng chéo hoặc tạo ra "khoảng trống pháp lý".

Đồng thời, bổ sung báo cáo thuyết minh đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; bảo đảm tính khả thi, giải quyết tận gốc các vướng mắc thực tế.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10.2026).

XUÂN TRƯỜNG