Sau 'cơn sốt' concert

Các chương trình biểu diễn quy mô lớn đang mở ra cơ hội phát triển công nghiệp giải trí Việt Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao tính chuyên nghiệp và khai thác hiệu quả giá trị văn hóa. Ảnh: Trần Huấn

Từng bước hình thành công nghiệp biểu diễn chuyên nghiệp

Để có được một đêm diễn thành công, phía sau sân khấu là hàng loạt công việc từ sản xuất, dàn dựng, kỹ thuật đến quản lý và bảo đảm an toàn. Mỗi khâu đều đòi hỏi nhân lực có chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng phối hợp chặt chẽ. Đây cũng là vấn đề được những người trong nghề đặc biệt quan tâm khi bàn về tương lai của công nghiệp biểu diễn Việt Nam.

Tại hội thảo Công nghiệp Concert và Giải trí: Từ bùng nổ đến bền vững, trong khuôn khổ Tuần lễ tổ chức sự kiện và Triển lãm Việt Nam (VEEW 2026) diễn ra cuối tuần qua, nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc Dương Cầm cho rằng, sau khoảng 20 năm hoạt động trong lĩnh vực biểu diễn, ông nhận thấy Việt Nam vẫn chưa có một nền công nghiệp biểu diễn thực sự chuyên nghiệp. Những năm gần đây, đội ngũ làm nghề đã từng bước hình thành, với nhiều vị trí như quản lý sân khấu, kỹ thuật hiện trường, giám sát an toàn, kỹ thuật âm thanh và ánh sáng... Dù vậy, lực lượng vẫn còn mỏng so với nhu cầu, nhất là ở các vị trí dẫn dắt và tổ chức sản xuất.

Theo nhạc sĩ Dương Cầm, một chương trình chuyên nghiệp đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa sáng tạo, kỹ thuật, quản lý và vận hành. Vì thế, ngành biểu diễn cần đội ngũ đủ năng lực để bảo đảm chất lượng ổn định, thay vì phụ thuộc vào một số nhà sản xuất hay đạo diễn giàu kinh nghiệm. Khi các khâu được tổ chức bài bản, hoạt động biểu diễn mới có nền tảng để phát triển thành ngành công nghiệp thực thụ.

Từ góc nhìn quốc tế, TS Vladimir Antchak, Trưởng bộ môn Concert và Giải trí, Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) nhận định, Việt Nam đã có thị trường và nhu cầu đáng kể đối với các sản phẩm giải trí, đêm diễn và lễ hội âm nhạc. Hiện nay, nhiều thành phố, quốc gia đang chú trọng phát triển kinh tế dựa trên khả năng thu hút sự chú ý và tạo ra những trải nghiệm cảm xúc hấp dẫn, khó quên.

Theo TS Vladimir Antchak, Việt Nam đang làm khá tốt ở phương diện thu hút sự chú ý thông qua các chương trình biểu diễn, đêm nhạc và sự kiện quy mô lớn, đặc biệt trong năm 2025, khi nhiều chương trình thu hút đông đảo công chúng. Lượng khách quốc tế gia tăng hằng năm cũng phần nào cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam. Tuy nhiên, thách thức hiện nay là làm sao để những trải nghiệm ấy để lại dấu ấn cảm xúc đủ sâu, khiến du khách muốn quay trở lại. Những chương trình nghệ thuật, lễ hội quy mô lớn và hoạt động văn hóa đặc sắc, nếu được đầu tư phù hợp, sẽ góp phần tạo nên nguồn lực mềm quan trọng, gia tăng khả năng thu hút du khách trong và ngoài nước.

Kết nối để gia tăng giá trị văn hóa

Để có những sản phẩm đủ sức sống lâu dài, công nghiệp biểu diễn Việt Nam cần vượt qua cách tổ chức sự kiện theo những khuôn mẫu tương tự nhau. Đạo diễn Phạm Hoàng Nam cho rằng, mỗi địa phương phải xác định rõ giá trị văn hóa cốt lõi để xây dựng sản phẩm phù hợp, thay vì cùng chạy theo những mô hình lễ hội và biểu diễn giống nhau. Thực tế, nhiều chương trình hiện có cách dàn dựng gần như lặp lại, từ thời lượng, cách chia phần đến hình thức sân khấu hóa. Đầu tư sân khấu lớn hay gia tăng số lượng sự kiện chưa chắc mang lại hiệu quả nếu thiếu ý tưởng sáng tạo và chiến lược tiếp cận công chúng.

Từ thực tế đó, việc nhận diện đúng thế mạnh của từng địa phương sẽ mở ra cơ hội kết nối di sản với nghệ thuật đương đại, phát triển các lễ hội và chương trình biểu diễn thành sản phẩm du lịch có bản sắc, có khả năng cạnh tranh. Đây cũng là cơ sở để xây dựng thương hiệu sự kiện, duy trì lượng khán giả ổn định và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

NSND, biên đạo Trần Ly Ly nhấn mạnh yêu cầu phát huy đặc trưng văn hóa từng vùng, miền, không bó hẹp trong địa giới hành chính tỉnh, thành phố, từ đó xác định những giá trị cốt lõi có thể khai thác để phát triển công nghiệp văn hóa. Theo NSND Trần Ly Ly, công nghiệp văn hóa cần tham gia vào hoạt động kinh tế, tạo ra giá trị có thể đo đếm bằng tiền tệ, đóng góp vào GDP, đồng thời phát huy những giá trị đối với xã hội và cộng đồng.

Từ cách nhìn ấy, một chương trình biểu diễn không nên chỉ được xem là sản phẩm bán vé. Cần tính đến toàn bộ trải nghiệm của khán giả: Họ lưu trú ở đâu, sử dụng những dịch vụ gì, tham gia hoạt động nào trước và sau buổi diễn, có thể khám phá thêm những cảnh quan, di sản và sản phẩm văn hóa đặc trưng nào của địa phương. Khi các dịch vụ được kết nối, một chương trình nghệ thuật có thể tạo ra giá trị lớn hơn nhiều so với doanh thu bán vé. Ngược lại, nếu thiếu sự liên kết, tiềm năng kinh tế khó được phát huy, ngay cả với những chương trình đầu tư công phu.

Để giải quyết bài toán này, cần có tư duy liên ngành và sự phối hợp thực chất giữa cơ quan quản lý du lịch, nghệ thuật biểu diễn, các đơn vị nghiên cứu văn hóa, chính quyền địa phương, nhà sản xuất và doanh nghiệp dịch vụ. Điều quan trọng là các bên phải tìm được những mô hình hợp tác cụ thể, cùng tham gia khai thác thế mạnh và chia sẻ lợi ích, qua đó đưa những giá trị văn hóa vào đời sống kinh tế.

Bên cạnh năng lực sản xuất và nguồn nhân lực, các chuyên gia nhận định, phát triển công nghiệp giải trí còn đòi hỏi hệ thống hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Việt Nam cần hướng tới những trung tâm biểu diễn, nhà thi đấu đa năng và địa điểm tổ chức sự kiện được đầu tư bài bản, có khả năng chuyển đổi linh hoạt giữa nhiều loại hình hoạt động. Hiệu quả đầu tư không chỉ nằm ở quy mô công trình mà còn phụ thuộc vào khả năng khai thác, thời gian lắp đặt thiết bị và chi phí vận hành.

Cùng với hạ tầng, bảo vệ tài sản trí tuệ (IP) là điều kiện quan trọng để hình thành thị trường sáng tạo lành mạnh. Khi quyền lợi của người sáng tạo và doanh nghiệp được bảo đảm, các sản phẩm giải trí sẽ có thêm cơ hội được đầu tư, khai thác và phát triển lâu dài. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam xây dựng những thương hiệu giải trí của riêng mình, giảm sự phụ thuộc vào các định dạng nhập khẩu.

Khi ánh đèn sân khấu tắt, điều còn lại cần được tính bằng sự trưởng thành của thị trường, đội ngũ sáng tạo được nuôi dưỡng, doanh nghiệp có khả năng phát triển dài hạn và những sản phẩm đủ sức giữ chân công chúng. Đó cũng là thước đo cho sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp giải trí Việt Nam.

TRUNG NGHĨA