Sắp xếp, tinh gọn mạng lưới trường học: Tiếng nói từ người trong cuộc

Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về việc hoàn thành sắp xếp hệ thống trường học trước ngày 30/8/2026, các địa phương trên cả nước đang khẩn trương xây dựng và triển khai đề án tinh gọn bộ máy nhằm tối ưu hóa các nguồn lực giáo dục.

Song song với sự quyết liệt từ các cấp quản lý, ghi nhận thực tiễn từ lực lượng trực tiếp đứng lớp cho thấy, để chủ trương lớn đi vào cuộc sống một cách hiệu quả và bền vững, việc tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong phân công lao động, điều kiện công tác và chế độ chính sách cho người lao động sau sáp nhập chính là yếu tố quan trọng tạo nên sự yên tâm cống hiến.

Nỗi lo xáo trộn vị trí việc làm nơi đô thị

Nhìn từ thực tiễn giảng dạy tại địa bàn đô thị lớn, việc sắp xếp lại trường lớp đặt ra nhiều bài toán về ổn định tổ chức và phân công chuyên môn. Trao đổi với PV Báo Sức khỏe và Đời sống, cô Nguyễn Thu Thủy - giáo viên Trường THCS Lê Ngọc Hân (Hà Nội) cho biết, điều khiến đội ngũ nhà giáo trực tiếp đứng lớp lo ngại nhất khi thực hiện sáp nhập chính là những xáo trộn liên quan đến vị trí việc làm.

Cô Nguyễn Thu Thủy, giáo viên Trường THCS Lê Ngọc Hân (Hà Nội) chụp ảnh lưu niệm cùng học trò. Ảnh: NVCC

Theo cô Thủy, giáo viên băn khoăn liệu bản thân có phải chuyển trường, di chuyển giữa nhiều điểm trường lẻ, thay đổi khối lớp giảng dạy hay bị phân công công việc không đúng với chuyên môn, sở trường đào tạo hay không. Bên cạnh đó, việc sĩ số học sinh trên lớp, khối lượng công việc và các nhiệm vụ kiêm nhiệm có gia tăng sau sáp nhập hay không cũng là những dấu hỏi lớn.

Cô Nguyễn Thu Thủy nhấn mạnh, dù bộ máy được sắp xếp theo phương án nào thì hoạt động dạy và học hằng ngày vẫn phải duy trì ổn định, tránh để cả thầy và trò rơi vào tình trạng mất quá nhiều thời gian thích nghi. "Đội ngũ giáo viên rất mong muốn ngành Giáo dục sớm công khai phương án cụ thể để thầy cô biết rõ mình sẽ công tác ở đâu, định mức chuyên môn ra sao và quyền lợi có thay đổi hay không. Việc bố trí nhân sự cần dựa trên chuyên môn đào tạo, năng lực, khoảng cách đi lại và nguyện vọng chính đáng của nhà giáo.

Đối với các trường hợp phải giảng dạy tại nhiều điểm trường hoặc đảm nhiệm thêm công việc, các cơ quan quản lý cần quy định rõ ràng về định mức tiết dạy, thời gian di chuyển và có chế độ hỗ trợ thỏa đáng".

Thách thức của giáo viên vùng cao

Nếu như giáo viên vùng đô thị trăn trở về khối lượng công việc và tính ổn định chuyên môn, thì đối với đội ngũ nhà giáo tại các tỉnh miền núi, việc sáp nhập trường học lại gắn liền với áp lực di chuyển trên những cung đường gian khó.

Công tác tại địa bàn đặc thù, chia sẻ với phóng viên, cô Dương Kim Ngân - giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học & THCS Hồng Thái (tỉnh Tuyên Quang) không giấu được sự lo lắng nếu phải giảng dạy tại nhiều điểm trường cách xa nhau.

Một giờ học tại Trường Phổ thông Dân tộc Bán trú Tiểu học & THCS Hồng Thái (tỉnh Tuyên Quang). Ảnh: NVCC

Cô Ngân chia sẻ, đặc thù địa hình miền núi phức tạp khiến việc đi lại giữa các điểm trường gặp vô vàn khó khăn. Nếu phải thường xuyên di chuyển liên điểm trường trong cùng một ngày, giáo viên sẽ chịu áp lực rất lớn về thời gian, sức khỏe và chi phí, từ đó khó có điều kiện đầu tư tốt nhất cho bài giảng cũng như các hoạt động chăm sóc học sinh.

Từ thực tế đó, cô Ngân mong muốn các cấp có thẩm quyền khi xây dựng đề án sáp nhập cần khảo sát kỹ điều kiện thực tế của từng địa phương, trực tiếp lắng nghe ý kiến của lực lượng đứng lớp. Các đơn vị quản lý cần xây dựng thời khóa biểu khoa học, hạn chế tối đa việc giáo viên phải di chuyển nhiều trong ngày, đồng thời có chính sách hỗ trợ chi phí đi lại và tiếp tục duy trì các chế độ phụ cấp vùng khó khăn.

Cùng chung nỗi niềm, cô Hà Thị Thuận, giáo viên Trường Tiểu học & THCS Huy Hạ (xã Phù Yên, tỉnh Sơn La) bày tỏ, khoảng cách địa lý và đường xá miền núi hiểm trở, nhất là vào mùa mưa lũ là thách thức thường trực đối với nhà giáo. Việc phải đảm nhận tiết dạy ở nhiều điểm trường lẻ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe, thời gian của giáo viên mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng giảng dạy và việc tổ chức các hoạt động giáo dục chung.

Cô Thuận kỳ vọng bộ phận chuyên môn sẽ sắp xếp thời khóa biểu hợp lý, hỗ trợ phương tiện hoặc kinh phí di chuyển, đồng thời cải thiện điều kiện làm việc tại các điểm trường để thầy cô yên tâm cống hiến, nâng cao chất lượng dạy và học.

Lấy con người làm trung tâm, đảm bảo chính sách ổn định đội ngũ

Những băn khoăn, lo lắng từ thực tiễn giảng dạy của đội ngũ giáo viên trực tiếp đứng lớp cũng chính là bài toán trọng tâm mà các chuyên gia giáo dục cảnh báo trong tiến trình tái cấu trúc hệ thống.

Phân tích về góc độ chính sách, GS.TSKH.BS Dương Quý Sỹ - Ủy viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực cho rằng, việc sắp xếp mạng lưới trường học không đơn thuần là bài toán tổ chức bộ máy cơ học, mà liên quan trực tiếp đến con người và chất lượng giáo dục. Nếu việc thực hiện chỉ tập trung vào cơ cấu tổ chức mà không giải quyết thấu đáo chính sách đối với đội ngũ nhà giáo thì rất dễ phát sinh tâm tư, ảnh hưởng đến sự đoàn kết và làm suy giảm chất lượng hoạt động của nhà trường.

Để giải quyết thỏa đáng bài toán nhân sự sau sắp xếp, GS.TSKH Dương Quý Sỹ nhấn mạnh yêu cầu phải thực hiện nghiêm túc nguyên tắc công khai, minh bạch và có lộ trình cụ thể. Việc xác định phân công nhiệm vụ mới hoặc sắp xếp lại vị trí việc làm phải dựa trên tiêu chuẩn năng lực, kết quả công tác và nhu cầu thực tế của cơ sở giáo dục, tuyệt đối không nên chỉ căn cứ đơn thuần vào thâm niên hay các tiêu chí hành chính. Đồng thời, chính quyền địa phương và ngành Giáo dục cần tăng cường đối thoại trực tiếp với đội ngũ nhà giáo để kịp thời tháo gỡ vướng mắc, tạo sự đồng thuận từ cơ sở.

Có thể thấy, đợt tinh gọn bộ máy chỉ thực sự thành công khi quyền lợi chính đáng của người lao động được bảo đảm, tâm lý nhà giáo được giải tỏa và công việc được bố trí hợp lý. Đó cũng chính là thông điệp được GS.TSKH Dương Quý Sỹ nhấn mạnh: Giảm đầu mối chỉ là nguyên tắc thực hiện, còn nâng cao chất lượng giáo dục, bảo đảm công bằng và phát triển con người mới là mục tiêu cốt lõi của chủ trương sắp xếp trường học.

Đỗ Vi