Chờ 'đáp án' cho 328 thí sinh tại Tuyên Quang

Hai quy mô, một nguyên tắc xử lí

Yêu cầu hủy kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đối với 5 thí sinh thuộc điểm thi Trường THPT Lê Trực (tỉnh Quảng Trị) từ Cơ quan An ninh điều tra có thể thấy đã xử lí nghiêm minh, đúng quy chế. Tuy nhiên, tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, dư luận đặt câu hỏi hướng xử lí hơn ba trăm học sinh này sẽ đi về đâu?

Nhìn từ góc độ pháp lí, vụ việc tại Quảng Trị và Tuyên Quang xuất phát từ cùng một mục tiêu làm sạch kì thi tốt nghiệp THPT. Song, bản chất vận hành và quy mô của hai sự việc lại hoàn toàn khác biệt.

Tại điểm thi THPT Lê Trực (Quảng Trị), hành vi gian lận mang tính chất cá thể. Sau quá trình thu thập tài liệu và đối soát kĩ thuật, cơ quan điều tra đã định danh chính xác từng cá nhân vi phạm quy chế.

Việc ra quyết định hủy kết quả thi đối với 5 thí sinh này là bước đi tất yếu, có căn cứ pháp lí vững chắc và không gây xáo trộn đến kết quả chung của toàn điểm thi hay hệ thống lọc ảo toàn quốc.

Trong khi đó, câu chuyện tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang lại mang quy mô rộng lớn và phức tạp hơn rất nhiều. Việc xuất hiện dải điểm cao bất thường (hơn 140 điểm 10 môn Toán) trên tổng số 328 thí sinh đã buộc cơ quan chức năng phải tiến hành điều tra hình sự, khởi tố vụ án và bắt tạm giam nhiều cán bộ liên quan.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở chỗ, tại Quảng Trị, sai phạm đã được “chỉ mặt đặt tên”; còn tại Tuyên Quang, việc xác định ai trong số 328 học sinh thực sự gian lận và ai thi bằng năng lực thực sự vẫn đang trong quá trình phân loại khắt khe.

Kịch bản cho bước tiếp theo

Từ hướng xử lí tại điểm thi THPT Lê Trực, Quảng Trị, số phận của 328 học sinh tại điểm thi THPT Chuyên Tuyên Quang nhiều khả năng sẽ phân hóa thành các nhóm rõ rệt ngay khi cơ quan an ninh điều tra hoàn tất kết luận.

Đối với nhóm thí sinh bị chứng minh có can thiệp, gian lận, kết cục sẽ không có ngoại lệ so với 5 thí sinh tại Quảng Trị. Quyết định hủy kết quả thi sẽ được ban hành; nếu đã nhập học ĐH, các em sẽ bị buộc thôi học, xử lí theo đúng quy định pháp luật (như vụ gian lận thi cử 2018).

Họp báo thông tin về kì thi tốt nghiệp THPT 2026 của Tuyên Quang. Ảnh: ĐỨC ANH

Đối với nhóm thí sinh thi bằng thực lực, bài thi không bị tác động, kết quả thi sẽ được phục hồi đầy đủ giá trị pháp lí. Hệ thống tuyển sinh sẽ cập nhật dữ liệu để các em nhập học theo đúng nguyện vọng chính đáng mà không chịu bất kì thiệt thòi nào.

Cũng có thể xảy ra trường hợp là tổ chức thi lại với thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang khi cơ quan chức năng không thể xác định được cụ thể, rạch ròi hai nhóm đối tượng trên. Hướng đi này đảm bảo không bỏ sót tài năng nhưng cũng không hợp thức hóa sai phạm.

Bài học từ Quảng Trị cho thấy sự nghiêm minh, thượng tôn pháp luật khi vi phạm đến đâu, xử lí đến đó. Nhưng thách thức tại Tuyên Quang lại đòi hỏi một sự cẩn trọng gấp nhiều lần.

Cơ quan chức năng sẽ xử lí nghiêm minh kẻ cố tình làm hoen ố kì thi, nhưng cũng bảo vệ đến cùng quyền lợi của những học sinh trung thực. Đây là thước đo cao nhất cho tính nhân văn và sự công bằng của nền giáo dục.

Việc xử lí các sai phạm trong kì thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại Quảng Trị và Tuyên Quang đang thu hút sự chú ý đặc biệt của dư luận xã hội. Dù cùng phát sinh từ những tiêu cực trong công tác coi thi và chấm thi, cách tiếp cận giải quyết và “số phận” pháp lí của các học sinh ở hai địa phương này phản ánh hai bài toán hoàn toàn khác nhau về quy mô, căn cứ, chứng cứ và tính hệ thống.

Tại điểm thi Trường THPT Lê Trực, quy mô ảnh hưởng 5 - 9 thí sinh có liên quan nhưng tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, lên tới 328 thí sinh. Bản chất sai phạm tại Trường THPT Lê Trực mang tính cá thể hóa, vi phạm coi thi còn tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là nghi vấn can thiệp hệ thống.

Do đó, sai phạm tại Trường THPT Lê Trực đã định danh rõ hành vi vi phạm của cá nhân và không tác động dây chuyền nhưng ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang chưa thể kết luận toàn bộ 328 thí sinh có vi phạm.

Thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS&THPT FPT Bắc Giang khẳng định, vụ việc tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đang đặt ra một tình huống đặc biệt phức tạp đối với công tác thi và tuyển sinh ĐH.

Một mặt, tính chính xác và độ tin cậy của kết quả thi cần tiếp tục được cơ quan có thẩm quyền điều tra, xác minh. Mặt khác, tiến độ tuyển sinh ĐH không thể kéo dài vô thời hạn, bởi quyền lợi của rất nhiều thí sinh và kế hoạch tuyển sinh của các trường đều phụ thuộc vào các mốc thời gian chung.

Thầy Hiền cho rằng, trong vụ việc này, có hai vấn đề cần được xem xét độc lập.

Thứ nhất, trách nhiệm của từng thí sinh và chỉ có thể được xác định dựa trên chứng cứ, hành vi, nhận thức và mức độ tham gia cụ thể.

Thứ hai, giá trị sử dụng của kết quả thi. Ngay cả khi chưa thể chứng minh một thí sinh có lỗi, cơ quan quản lí vẫn phải đánh giá liệu kết quả của buổi thi có còn đủ độ tin cậy để dùng trong tuyển sinh hay không.

Không thể vì chưa xác định được lỗi cá nhân mà mặc nhiên công nhận mọi kết quả. Nhưng cũng không thể vì buổi thi xảy ra sai phạm mà mặc nhiên coi tất cả thí sinh đều là người gian lận.

Đây chính là điểm khó nhất trong việc tìm kiếm một phương án vừa đúng pháp luật, vừa công bằng và hạn chế tối đa tổn thương đối với người học.

Phát biểu tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT 2026, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nói rằng, những tiêu cực trong kì thi THPT là điều đáng buồn, đòi hỏi toàn ngành phải tự nhìn nhận lại trách nhiệm, đồng thời phối hợp xử lí thật nghiêm theo pháp luật để bảo đảm tính thực chất, công bằng và khôi phục độ tin cậy của kì thi.

Nghiêm Huê